Raad van State vernietigt stikstofvergunning geitenhouderij Leersum: motivering ontoereikend Een geiten- en paardenhouderij in Leersum, omsloten door landgoed Zuylestein, wil de stallen wijzigen. Het bedrijf had sinds 23 maart 2016 een natuurvergunning voor 840 geiten, 275 opfokgeiten, 5 paarden en 2 pony's. In juli 2019 vroeg de eigenaar een nieuwe vergunning aan voor 800 geiten, 160 opfokgeiten, 5 paarden en 2 pony's, met een nieuwe geitenstal en een andere indeling van de bestaande stallen. Het aantal geiten daalt dus, maar de stikstofuitstoot (stikstofdepositie) op nabijgelegen Natura 2000-gebieden staat centraal.
Gedeputeerde staten van Utrecht wezen de aanvraag op 9 september 2021 af, omdat een vergunning volgens hen niet nodig was. De stikstofdepositie nam volgens het college niet toe ten opzichte van de al vergunde situatie, zodat significante gevolgen voor de natuurgebieden op voorhand waren uitgesloten. De rechtbank Midden-Nederland verklaarde de beroepen van de veehouder en van de omwonende partijen op 7 november 2022 ongegrond. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State behandelt nu het hoger beroep tegen die uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland.
Twee hoger beroepen van tegenstanders sneuvelden. Het hoger beroep van de voormalige eigenaar van het landgoed en van de Stichting Beheer Historische Groenmonumenten Utrechtse Heuvelrug is ongegrond. De Afdeling erkent dat zij als indiener van een zienswijze niet als niet-ontvankelijk worden gezien, maar volgens het relativiteitsvereiste mag een besluit niet worden vernietigd op grond van een regel die kennelijk niet hun belang beschermt. De man is geen eigenaar meer van het landgoed en heeft alleen een gebruiksrecht op een woning, het Poortgebouw, op ongeveer 670 meter van het Natura 2000-gebied Kolland & Overlangbroek, zonder direct zicht op die gebieden. Daarmee ontbreekt de verwevenheid tussen zijn woon- en leefomgeving en de natuurbelangen die de Wet natuurbescherming beschermt. De stichting richt zich volgens haar statuten op het beheer van historische groenmonumenten, niet op natuurbescherming als zodanig. Dat delen van het landgoed ecologische waarde hebben, verandert dat niet.
Het hoger beroep van de veehouder slaagt wel. De rechtbank toetste volgens de oude regels voor intern salderen, waarbij de al vergunde situatie als vergelijkingspunt gold. Die rechtspraak is gewijzigd door de uitspraak van de Afdeling van 18 december 2024: de referentiesituatie mag niet meer worden meegewogen bij de vraag of een vergunning nodig is. Volgens de nieuwe lijn moet eerst de stikstofbelasting van het project zelf worden bekeken. Daarom was het oordeel dat er geen vergunningplicht was onjuist.
Naar aanleiding van die uitspraak verleende het college op 26 juni 2025 alsnog een natuurvergunning, waarbij intern salderen als mitigerende maatregel werd ingezet. Daartegen kwamen onder meer Coöperatie Mobilisation for the Environment en Vereniging Leefmilieu in beroep. Hun beroep is ontvankelijk, ook al hebben zij geen rechtsmiddel ingesteld tegen het eerdere besluit, omdat dit nieuwe besluit op een nieuwe beoordeling berust. Zij stellen dat het college niet deugdelijk heeft onderbouwd dat aan het additionaliteitsvereiste is voldaan. Dat vereiste houdt in dat salderen alleen kan als de gesaldeerde activiteit niet al nodig is als instandhoudings- of passende maatregel.
De Afdeling geeft hen gelijk. Het college verwees naar de prognose in AERIUS Monitor 2024 en naar landelijke en provinciale maatregelen, maar dat is te algemeen: het effect van die maatregelen is niet inzichtelijk gemaakt en niet onderbouwd dat ze tot de noodzakelijke daling leiden. Voor de verplaatsing van vijf bedrijven en de kavelruil Kromme Rijn Oost is wel een deel van het effect aannemelijk gemaakt, maar niet welke daling noodzakelijk is en binnen welke termijn die kan worden bereikt. Bovendien negeerde het college het habitattype overgangs- en trilvenen, veenmosrietlanden in het Binnenveld. Het betoog over een ontbrekend emissievoorschrift in de vergunning slaagt niet, omdat de emissies voldoende zijn begrensd door de aanvraag.
De Afdeling vernietigt de uitspraak van de rechtbank, het afwijzingsbesluit van 9 september 2021 en de vergunning van 26 juni 2025. Het college moet opnieuw beslissen en daarbij de uitspraak en het beoordelingskader van 18 december 2024 volgen; tegen dat nieuwe besluit kan alleen bij de Afdeling beroep worden ingesteld. Het college moet de proceskosten van de veehouder (€ 3.736) en van de beide milieuorganisaties (€ 1.868) vergoeden, plus het griffierecht van € 908 en € 365.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht Raad van State laat Putter parkeerplan supermarkt in stand en kent € 1.500 toe voor trage procedure In het centrum van Putten komt op de plek van een woonwinkel aan de Gervenhof een nieuwe supermarkt, met daarboven 16 appartementen. Daarnaast komt er een gebouw met 12 appartementen en aan de Achterstraat 77 een kringloopwinkel. De gemeenteraad stelde daarvoor op 25 mei 2023 het bestemmingsplan 'Gervenhof & Dorpsstraat e.o.' vast. Een omwonende en twee bedrijven uit Putten en Hooglanderveen vreesden voor parkeeroverlast en gingen in beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
De Afdeling vond in een tussenuitspraak van 11 februari 2026 dat de raad niet goed had onderbouwd dat er geen parkeeroverlast zou komen. De parkeerbalans ging nog uit van vijf parkeerplaatsen die moeten verdwijnen om vrachtwagens bij de supermarkt te kunnen laten laden en lossen. Ook was niet publiekrechtelijk vastgelegd dat 16 parkeerplaatsen onder de Plus, die eigendom zijn van de ontwikkelaar, voor de nieuwe functies gebruikt mogen worden. De raad kreeg 16 weken om dit gebrek te herstellen.
Bij besluit van 28 mei 2026 paste de raad het plan aan. De planregel over parkeren verwijst nu naar de gemeentelijke parkeernorm, de toelichting is herschreven en er is een nieuw parkeeronderzoek van Sweco en de nota parkeernormen Putten 2024 aan de planstukken toegevoegd. Bij de bestemmingen is bovendien vastgelegd dat het om parkeervoorzieningen 'met een openbaar karakter' gaat. De beroepen gelden van rechtswege ook tegen dit herstelbesluit.
De appellanten voerden aan dat de onderzoeksgegevens niet te controleren waren. De parkeertelling uit 2023 was volgens hen gedateerd en niet ingezien, en het was onduidelijk welke bouwvergunningen in de correctie voor de extra parkeerdruk waren verwerkt. De raad legde daarna het volledige onderzoek uit 2023 over, met een overzicht per parkeersectie en een toelichting op de verleende vergunningen. Volgens de Afdeling zijn de gegevens daarmee voldoende te controleren. Door de herinrichting vervallen 6 parkeerplaatsen en komen er 40 bij, per saldo 34 extra, met rekening voor laden en lossen. Ontwikkelingen die nog niet vergund en niet concreet waren, hoefde de raad niet mee te nemen.
Ook het betoog over de loopafstanden slaagde niet. De nota gaat ervan uit dat parkeerplaatsen in het centrum binnen acceptabele loopafstand liggen. Volgens het onderzoek blijft de parkeerbezetting in de secties dichtbij de Plus op alle onderzoeksmomenten onder 85 procent, ook na toevoeging van het plan, en die secties liggen veel dichterbij dan 600 meter. Een foutje in het aanwezigheidspercentage veranderde dat niet: de bezetting op zaterdagmiddag stijgt daardoor met één procentpunt. Het cijfer van 87 procent van een van de appellanten rekende ontwikkelingen mee die de raad niet hoefde mee te nemen.
De Afdeling oordeelt dat de raad het gebrek heeft hersteld. De beroepen tegen het oorspronkelijke besluit zijn gegrond en dat besluit wordt vernietigd, maar de rechtsgevolgen blijven in stand, behalve voor zover het door het herstelbesluit is gewijzigd. De beroepen tegen het herstelbesluit zijn ongegrond. De raad moet de proceskosten van beide appellanten vergoeden, elk € 1.868, en het griffierecht van € 365 en € 184 terugbetalen.
De procedure duurde sinds de ontvangst van het beroepschrift op 27 juli 2023 een jaar en vier maanden te lang. De Afdeling kent de twee bedrijven samen € 1.500 schadevergoeding toe: € 656,25 van de Staat en € 843,75 van de raad. Omdat zij samen procedeerden, kregen zij niet elk een bedrag. Daarnaast vergoeden de Staat en de raad elk € 233,50 aan proceskosten voor het schadeverzoek.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht Rechter beveelt columnist columns over Huttopia aan te passen en rectificatie te plaatsen Camping [naam] in de Achterhoek werd in 2025 overgenomen door Huttopia, een exploitant van natuurcampings. Het bedrijf zegde daarna de huurovereenkomsten van de jaarplaatshouders op. Eén van hen, een columnist die zijn eigen website beheert, schreef vanaf mei 2026 vier columns over Huttopia en stuurde daarnaast e-mails naar media, overheidsinstanties, toezichthouders en campinggasten. Huttopia stapte naar de voorzieningenrechter van de rechtbank Midden-Nederland (zittingsplaats Lelystad) om die uitlatingen te laten stoppen.
In de columns noemt hij Huttopia onder meer een mogelijke sekte en een 'kampeerrover', en beschuldigt hij het concern van overtreding van de Recron-voorwaarden, vriendjespolitiek met Staatsbosbeheer en machtsmisbruik. In de e-mails stelt hij dat Huttopia speelt met de gezondheid van gasten (gevaarlijk zwemwater, open riolering, legionella), dat kinderen van klanten worden gepest en dat medewerkers op naam beschuldigd worden van misstanden. Hij liet ook weten dat ANWB-juristen een wetsovertreding zouden hebben bevestigd.
Op een eerdere zitting in Zutphen over de beëindiging van zijn jaarplaats hadden partijen een schikking getroffen. De columnist stelde dat Huttopia daarom geen aanpassing van de columns meer kon eisen, maar de rechter wees dat af: Huttopia betwistte dat zo'n afspraak was gemaakt en uit het proces-verbaal bleek er niets van.
Bij de inhoudelijke beoordeling woog de rechter twee gelijkwaardige rechten tegen elkaar af: de bescherming van eer en goede naam van Huttopia en de vrijheid van meningsuiting van de columnist. Een columnist mag scherp en kritisch over zijn persoonlijke ervaringen schrijven, maar geen lichtvaardige beschuldigingen doen die onvoldoende steun vinden in de feiten. Hier presenteerde hij gezondheidsrisico's, wetsovertredingen en persoonlijk verwijtbare gedragingen als vaststaande feiten. Hij kon ook op de zitting niet aangeven waarop hij dat baseerde en verwees vooral naar zijn eigen beleving en wat hij van anderen had gehoord. Dat zijn website maar vijf keer per dag wordt bekeken, nam de reputatieschade niet weg, zeker gezien het grote aantal verstuurde e-mails en de aanwezige pers. De afweging viel daarom in het voordeel van Huttopia uit.
De vordering tot schadevergoeding van € 1.000 wees de rechter af. Een geldvordering is niet vanzelf spoedeisend, en Huttopia had niet gesteld of aannemelijk gemaakt dat zij een bodemprocedure niet kon afwachten. Ook de gevraagde algemene verboden voor de toekomst werden afgewezen. Die waren te ruim geformuleerd om te kunnen worden nageleefd en gehandhaafd, en Huttopia kon ze op de zitting niet concreter maken. Wel benadrukte de rechter dat de columnist de oorspronkelijke inhoud niet opnieuw in een andere vorm mag publiceren, ook niet in het boek dat hij wil uitbrengen.
De voorzieningenrechter veroordeelt de columnist om binnen zeven dagen na betekening van het vonnis de vier columns op de aangegeven punten aan te passen of te verwijderen, op straffe van een dwangsom van € 500 per dag met een maximum van € 25.000. Daarnaast moet hij binnen dezelfde termijn drie maanden lang een rectificatie op zijn website plaatsen waarin staat dat de beschuldigingen onjuist waren en geen steun vonden in de feiten, ook onder een dwangsom van € 500 per dag tot maximaal € 25.000. Omdat hij grotendeels in het ongelijk is gesteld, betaalt hij de proceskosten van € 2.227,46, vermeerderd met wettelijke rente als hij niet binnen veertien dagen betaalt.
Rechtbank Midden-Nederland · 12 november 2026
Civiel Recht Raad van State: echtpaar krijgt € 500 extra voor te trage toeslagenprocedure, hoger beroep ongegrond Een echtpaar uit [woonplaats] kreeg tussen 2019 en 2021 te maken met herberekeningen van hun zorgtoeslag, huurtoeslag en kindgebonden budget. De Dienst Toeslagen stelde de bedragen steeds opnieuw vast omdat hun toetsingsinkomen veranderde. De man en de vrouw vonden dat de Dienst daarbij van te hoge inkomensgegevens uitging, omdat er geen rekening zou zijn gehouden met aftrekposten. Ze maakten bezwaar, kregen nul op het rekest en gingen in beroep.
De Dienst Toeslagen gebruikt voor zijn berekeningen de inkomensgegevens zoals de inspecteur van de inkomstenbelasting die heeft vastgelegd in de Basisregistratie Inkomen. Die gegevens zijn leidend: verandert de Belastingdienst het inkomen, dan wordt de toeslag automatisch opnieuw berekend. De rechtbank Den Haag verklaarde de beroepen op 13 maart 2024 ongegrond. Wie het niet eens is met de vastgestelde inkomens, moet daarvoor bij de belastingrechter zijn, want de Dienst Toeslagen en de inspecteur zijn aparte bestuursorganen met eigen bevoegdheden. Wel kende de rechtbank een vergoeding van € 1.000 toe, omdat de redelijke termijn met negen maanden was overschreden.
Het echtpaar ging in hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Hun grond over rente die in strijd zou zijn met hun geloofsovertuiging trokken ze op de zitting in. De man stelde verder dat hij in het Fraude Signalering Voorziening-systeem (FSV) als fraudeur is geregistreerd, waardoor zijn inkomen te hoog zou worden vastgesteld. Volgens de Afdeling hoort die klacht bij de belastingrechter en niet in deze procedure tegen de Dienst Toeslagen. De Afdeling wees ook de stelling af dat er dwangsommen verschuldigd zouden zijn voor het niet tijdig beslissen op bezwaar: het echtpaar had geen ingebrekestelling gestuurd en de Dienst had op alle bezwaren beslist.
Ook over de schadevergoeding voor de te lange procedure kreeg het echtpaar geen gelijk. Het stelde dat het voor elk van de acht bezwaren en voor het jaar 2019 apart een vergoeding zou moeten krijgen. De Afdeling volgde de rechtbank dat alle zaken om dezelfde vraag draaien, namelijk of de Dienst van de juiste inkomensgegevens is uitgegaan. Het echtpaar heeft daardoor maar eenmaal spanning en frustratie ondervonden. Door gezamenlijk te procederen hebben beiden de voor- en nadelen van de procedure kunnen delen. De Afdeling hanteert dan eenmaal het tarief van € 500 per half jaar overschrijding. Ook de verletkosten (kosten van tijdverzuim voor het bijwonen van de zitting) bleven op twee uur tegen het minimale uurtarief staan, omdat het echtpaar geen specificatie had overgelegd.
Maar de procedure in hoger beroep duurde zelf ook lang. De Afdeling telde vanaf de ontvangst van het eerste bezwaarschrift op 25 juni 2021 en kwam voor de hele procedure, bestaande uit bezwaar en twee rechterlijke instanties, uit op een overschrijding van 17 maanden van de redelijke termijn van vier jaar. Dat levert € 1.500 op. Omdat het echtpaar al € 1.000 van de rechtbank kreeg, wijst de Afdeling een aanvullende vergoeding van € 500 toe.
De Afdeling bevestigt de uitspraak van de rechtbank en verklaart het hoger beroep ongegrond. De Staat der Nederlanden (de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) moet het echtpaar een schadevergoeding van € 500 betalen; betaling aan een van beiden bevrijdt de Staat. De Dienst Toeslagen hoeft geen proceskosten te vergoeden.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht Raad van State: schapenstal in Klarenbeek mag, vergunning blijft na herroeping eerdere vergunning staan Twee omwonenden in Klarenbeek, in de gemeente Voorst, probeerden te voorkomen dat naast hen een schapenstal wordt gebouwd. Het college van burgemeester en wethouders van Voorst had daarvoor op 27 december 2022 een omgevingsvergunning tweede fase verleend aan de aanvragers. De omwonenden maakten bezwaar, maar het college verklaarde dat bezwaar op 22 mei 2023 ongegrond. Daarna gingen zij naar de rechter.
De procedure verliep in twee fasen. De bouw van de stal is in twee stappen vergund: eerst een vergunning eerste fase, die het college al op 14 januari 2022 verleende en waaraan voorschriften zijn verbonden, daarna de vergunning tweede fase waar het in deze zaak om draait. De omwonenden vochten de tweede vergunning aan. De rechtbank Gelderland verklaarde hun beroep op 2 november 2023 ongegrond. Daartegen kwam een van de omwonenden in hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Daar is de zaak op 9 oktober 2026 behandeld.
De Afdeling besliste dat de Wabo (Wet algemene bepalingen omgevingsrecht) nog van toepassing is. De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden, maar de aanvraag is op 14 november 2022 ingediend. Voor zulke aanvragen blijft het oude recht gelden tot het besluit onherroepelijk is.
Het hoofdargument van de omwonenden was dat de vergunning eerste fase wel bestaat, maar in de praktijk onbruikbaar is. Volgens hen kunnen de vergunninghouders niet aan de voorschriften van die vergunning voldoen. Dat zou betekenen dat het net zo is alsof er nooit een vergunning eerste fase is verleend, en dan had de vergunning tweede fase niet mogen worden afgegeven.
De Afdeling volgt dat niet. De rechtbank heeft volgens de Afdeling terecht overwogen dat het een kwestie van handhaving is als vergunninghouders de voorschriften van de vergunning eerste fase niet naleven. Dat zij daar mogelijk niet aan kunnen voldoen, maakt niet dat de vergunning tweede fase niet verleend had kunnen worden. Ook het feit dat de vergunning eerste fase bij een uitspraak van dezelfde dag is herroepen, is volgens de Afdeling geen reden om het bestreden besluit te vernietigen.
Het hoger beroep is daarmee ongegrond. De Afdeling bevestigt de uitspraak van de rechtbank, zodat de vergunning voor de schapenstal in stand blijft. Het college hoeft geen proceskosten te vergoeden.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht; Omgevingsrecht