Rechter: McDonald's met drive-through in Rheden past niet in het bestemmingsplan Een restaurant voor McDonald's met drive-through en parkeerterrein aan de rand van Rheden komt er voorlopig niet. De rechtbank Gelderland oordeelde dat zo'n restaurant niet past binnen het bestemmingsplan en dat de gemeente de omgevingsvergunning daarom mocht weigeren.
Een bedrijf had op 22 december 2023 een omgevingsvergunning aangevraagd voor de nieuwbouw van een restaurant met drive-through en parkeerterrein. Op het perceel zit nu nog een Chinees restaurant. Het college van burgemeester en wethouders van Rheden weigerde de vergunning op 16 mei 2024 voor alle activiteiten, omdat het plan in strijd zou zijn met het bestemmingsplan en met de redelijke eisen van welstand. Na bezwaar bleef het college op 5 november 2024 bij die weigering. Het bedrijf stapte naar de rechter. Omwonenden namen als derde-partijen deel aan de zaak, omdat zij een McDonald's in hun omgeving niet zien zitten. Een actiecomité van omwonenden telde de rechtbank niet mee als partij, omdat het geen eigen organisatie of ledenbestand heeft.
Het draaide om de vraag wat het bestemmingsplan hier toestaat. Voor het perceel zijn 'restaurants, cafetaria's, snackbars, ijssalons met eigen ijsbereiding, e.d.' toegestaan. Partijen waren het erover eens dat een McDonald's zonder drive-through daarbinnen past, en ook dat bij een snackbar of cafetaria eten mag worden afgehaald. Het bedrijf vond dat een drive-through daar gewoon bij hoort, mede omdat de verwijzing naar de bedrijfscode voor deze categorie ook fastfoodrestaurants omvat en een drive-through niet zonder restaurant kan functioneren.
De rechtbank zag dat anders. Omdat het plan de begrippen niet uitlegt en ook de toelichting geen houvast biedt, keek zij naar het normale spraakgebruik en naar het woordenboek Van Dale. Een restaurant is daar een plek waar personeel aan tafel bedient. Een cafetaria of snackbar is een plek met een snelbuffet waar je staand iets gebruikt. Een drive-through is niets van dat al. De toevoeging 'e.d.' (en dergelijke) helpt niet, want daarmee zijn alleen functies bedoeld die naar hun aard gelijk zijn aan een restaurant, cafetaria of snackbar. Een drive-through richt zich op langsrijdende automobilisten en heeft volgens de rechtbank aannemelijk een andere ruimtelijke uitstraling, vooral door de grotere verkeersaantrekkende werking.
De andere argumenten van het bedrijf haalden niets uit. Dat er nu feitelijk een afhaalrestaurant op het perceel zit, is niet van belang voor de uitleg van het plan. De bedrijfscode waarnaar het bedrijf verwees, staat niet in de planregel zelf. En een McDonald's met drive-through die volgens het bedrijf in Arnhem onder een gelijkluidende bestemming is gebouwd, zegt niets over dit bestemmingsplan. Dat de drive-through niet los te zien is van het restaurant, maakt juist dat het hele plan niet past.
Het college had daarnaast onderbouwd waarom het niet wilde meewerken aan een afwijking van het bestemmingsplan, omdat een goede ruimtelijke ordening dan ontbreekt. Daar had het bedrijf geen gronden tegen aangevoerd. De aangevraagde activiteiten (bouwen, aanleggen en het strijdige gebruik) zijn bovendien onlosmakelijk met elkaar verbonden, dus de vergunning kon niet voor een deel worden verleend. Daardoor kwam de rechtbank niet meer toe aan de klachten over de welstand.
De rechtbank verklaarde het beroep ongegrond. De weigering van de omgevingsvergunning blijft in stand en het bedrijf krijgt geen proceskostenvergoeding.
Rechtbank Gelderland · 16 november 2026
Bestuursrecht; Omgevingsrecht Raad van State: bestemmingsplan Borger houdt stand, wens voor levensloopbestendige woning mislukt Twee bewoners van Borger in de gemeente Borger-Odoorn wilden tegenover hun woning een levensloopbestendige woning bouwen. Het perceel waar ze dat willen doen, onbebouwde agrarische grond, valt buiten het bestemmingsplan 'Borger, Borger dorp' dat de gemeenteraad op 18 juli 2024 vaststelde. Daarom kwamen ze in beroep tegen dat plan.
Het plan geeft de kern Borger een nieuwe planologische regeling. Het is een actualisatie van eerdere bestemmingsplannen en beheersverordeningen, die niet meer goed op elkaar aansloten en deels verouderd waren. Het plan is conserverend van aard: het is niet bedoeld om nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken. Voor het perceel van de bewoners gold eerder de beheersverordening 'Borger dorp' met de bestemming 'Dorpsgebied'. Nu kreeg het onder meer de bestemming 'Wonen'. Omdat het ontwerpplan al op 9 november 2023 ter inzage lag, bleef volgens de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State het recht van vóór de Omgevingswet van toepassing.
Op de zitting van 14 september 2026 trokken de bewoners een aantal beroepsgronden in, onder meer over het bouwvlak van het Hunebedcentrum Borger en over de hoogte van overige bouwwerken. Over het gebruik van het Openluchttheater Borger spraken zij met de gemeenteraad af eerst met elkaar in gesprek te gaan, waarna ze ook die grond introkken.
De belangrijkste grond ging over de plangrens. De bewoners hadden in hun zienswijze gevraagd het perceel tegenover hun woning in het plangebied op te nemen, maar de raad deed dat niet. Het perceel ligt nu in het bestemmingsplan 'Buitengebied'. Een eerder principeverzoek om daar te mogen bouwen was afgewezen, op ruimtelijke gronden en vanwege het woonbeleid van de gemeente. De Afdeling vond dat de raad de grens mocht trekken waar hij deed. Het plangebied gaat over de kern van Borger, terwijl het perceel agrarische grond buiten het stedelijk gebied is. De bewoners hadden niet aangetoond dat er zoveel ruimtelijke samenhang is dat het perceel binnen het plan had moeten vallen. De wens om een levensloopbestendige woning te bouwen was daarvoor onvoldoende. Of het principeverzoek terecht was afgewezen, kon in deze procedure niet aan de orde komen.
Ook de andere gronden slaagden niet. De bewoners vonden dat de raad niet had uitgelegd waarom de afwijkingsbevoegdheid voor een aan huis gebonden beroep of bedrijf (maximaal 100 m²) anders is geregeld dan die voor een agrarische hobbyactiviteit (maximaal 250 m²). De raad lichtte toe dat vee meer ruimte vraagt, onder meer voor dierenwelzijn, veevoer en machines, en dat hij bij een beroep aan huis alleen kleinschalige bedrijvigheid naast wonen wil toestaan. De Afdeling vond dat een afdoende reden. De vrees van de bewoners dat een schuur voor hun paard in strijd met het plan komt als het dier overlijdt, nam de Afdeling weg met de toelichting van de raad dat dit alleen speelt als het gebouw voor iets anders wordt gebruikt.
Ook de stelling dat het plan rechtsonzeker is, omdat artikel 24.4.1 van de planregels de titel 'voormalige agrarische gebouwen' draagt terwijl de begripsomschrijving over 'oorspronkelijk agrarische gebouwen' gaat, hield geen stand. In het artikel zelf worden regels gesteld voor oorspronkelijk agrarische gebouwen, zodat de regeling werkbaar is. Dat de begripsomschrijving bestaande planologische rechten zou beperken, voerden de bewoners pas op de zitting aan. Die grond kwam zo laat dat de raad er niet adequaat op kon reageren en liet de Afdeling buiten beschouwing. De grond over landschappelijke en cultuurhistorische waarden gaf geen aanleiding voor het oordeel dat het plan in strijd is met een goede ruimtelijke ordening.
De Afdeling bestuursrechtspraak verklaarde het beroep ongegrond. Het bestemmingsplan blijft ongewijzigd in stand en de raad hoeft de proceskosten niet te vergoeden.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht Raad van State herroept vergunning voor schapenstal in Klarenbeek: geen bijbehorend bouwwerk In Klarenbeek, gemeente Voorst, wonen drie buren rond een hof bij een opgeknapte voormalige boerderij. Twee van hen kochten een nieuw gebouwde schuurwoning in het vertrouwen dat het erf volgens een vastgesteld erfinrichtings- en beplantingsplan zou worden ingericht. De derde buurman, de eigenaar van de boerderij, wilde van dat plan afwijken en ook een schapenstal bouwen. De gemeente verleende hem daarvoor in januari 2022 omgevingsvergunningen. Twee buren, onder wie appellant A, kwamen daartegen in verzet: zij vonden dat het erf van hun buurman verrommelt en wilden vasthouden aan het oorspronkelijke plan.
Het college van burgemeester en wethouders van Voorst verklaarde de bezwaren in juli 2022 gegrond en paste de voorschriften bij beide vergunningen aan. Daarna oordeelde de rechtbank Gelderland op 2 november 2023 dat het besluit over de erfinrichting onvoldoende was onderbouwd en vernietigde dat. Bij de vergunning voor de schapenstal vernietigde de rechtbank alleen de voorschriften drie tot en met zes, omdat het college die ten onrechte had gesteld. De rest van die vergunning bleef staan.
De Afdeling bestuursrechtspraak ging in hoger beroep op één punt dieper in dan de rechtbank. Appellant A had al in beroep aangevoerd dat voor de schapenstal niet de reguliere vergunningsprocedure kon worden gevolgd, maar de rechtbank had daar niets over gezegd. De Afdeling deed dat alsnog. De stal staat op grond met de bestemming agrarisch en buiten het bouwvlak, en dat mag alleen als de stal een bijbehorend bouwwerk is. Dat vereist dat het bouwwerk op hetzelfde perceel staat als het hoofdgebouw, hier de woning. Daarbij kijkt de Afdeling naar de feitelijke situatie. Het weiland met de stal is met een afrastering en bomen van de tuin gescheiden, zodat woning en stal geen geheel vormen. De stal is daarom geen bijbehorend bouwwerk en de vergunning kon niet op die grondslag worden verleend.
Over de erfinrichting en het beplantingsplan had het college inmiddels nieuwe besluiten genomen, op basis van een advies van een adviseur groen en landschap. Die besluiten vielen van rechtswege ook onder dit geding. De Afdeling vond ze, ondanks dat ze niet helemaal als besluit op bezwaar waren geschreven, duidelijk genoeg. Het college mocht uit het advies afleiden dat het aangepaste plan een minimaal gelijk beschermingsniveau voor de landschappelijke waarden biedt. Dat het plan volgens de buren de openheid van het hele landschap zou aantasten, vond de Afdeling niet terug in het oorspronkelijke plan: alleen de zichtbaarheid van de woning en jongveestal van de boerderij was daarvan onderdeel. Het inzetten van een adviseur in dienst van de gemeente was geen probleem, want geen rechtsregel dwingt tot een externe deskundige. Of de buurman het plan wel uitvoert en zijn erf onderhoudt, is een kwestie van handhaving en niet van deze procedure. De voorschriften over boomstammen en opslag van spullen mocht het college wel aan de vergunning verbinden.
De Afdeling verklaarde het hoger beroep van appellant A gegrond en vernietigde de uitspraak van de rechtbank voor zover die de vergunning voor de schapenstal niet geheel had vernietigd. Ze vernietigde het besluit van 7 juli 2022 over de stal en herroept de vergunning van 14 januari 2022. Het college moet opnieuw beslissen op de aanvraag voor de schapenstal. De beroepen tegen de nieuwe besluiten over de erfinrichting en het beplantingsplan verklaarde de Afdeling ongegrond, zodat die besluiten blijven staan. Het college moet de proceskosten van appellanten vergoeden, € 1.868, en het griffierecht van € 274.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht; Omgevingsrecht Rechtbank: bomenkap in Zandvoort pas na onherroepelijke ontgrondingsvergunning, beroep projectontwikkelaar ongegrond Een projectontwikkelaar wil op een perceel aan de Kennemerweg in Zandvoort een nieuw recreatiepark realiseren, met chalets en een grote vijver voor waterberging. Daarvoor moeten bomen wijken. Na een eerdere vergunning voor het kappen van 60 bomen en 4 stobben bleek dat nog eens 21 bomen weg moesten. Voor die 21 bomen vroeg Sandevoerde Ontwikkeling in oktober 2024 een omgevingsvergunning aan.
Het college van burgemeester en wethouders van Zandvoort weigerde die vergunning eerst bij besluit van 14 maart 2025. Na bezwaar herroept het college die weigering bij besluit van 15 april 2026 en verleent het de vergunning alsnog. Aan die vergunning verbond het een voorschrift: de bomen mogen pas worden gekapt als de bij het college van gedeputeerde staten van Noord-Holland aangevraagde ontgrondingsvergunning onherroepelijk is. Zo'n vergunning is nodig om het terrein af te graven, bijvoorbeeld voor het graven van een meer en het aftoppen van het oude duin. Sandevoerde Ontwikkeling stelde beroep in tegen dat voorschrift.
Het bedrijf voerde primair aan dat het voorschrift in strijd is met de Omgevingswet. Artikel 16.79 regelt wanneer een omgevingsvergunning in werking treedt, en volgens het bedrijf is die regeling uitputtend. Daarom zou de bepaling in de gemeentelijke Bomenverordening waarop het voorschrift rust, onverbindend zijn. De rechtbank volgt dat niet. De vergunning is door de bekendmaking in werking getreden en de beroepstermijn loopt. Dat de vergunning nog niet gebruikt mag worden, betekent niet dat zij niet in werking is getreden. Het college mag een voorschrift opleggen om nutteloze kap te voorkomen zolang nog ongewis is of de werkzaamheden waarvoor de bomen moeten wijken, wel mogen plaatsvinden. Ook de artikelen 5.7 en 5.21 van de Omgevingswet staan daar niet aan in de weg. Een voorschrift dat kap voorkomt als een andere vergunning niet wordt verleend, dient volgens de rechtbank de bescherming van het leefmilieu en een goede omgevingskwaliteit.
Subsidiair stelde het bedrijf dat het voorschrift onevenredig is. Omwonenden en de Vereniging Sandevoerde grijpen volgens het bedrijf elke mogelijkheid aan om besluiten over de herontwikkeling aan te vechten, waardoor het project jaren vertraging oploopt. Bovendien zou de ontgrondingsvergunning niet essentieel zijn: zonder die vergunning kan het plan worden aangepast zodat minder dan 10.000 m2 of minder diep dan drie meter wordt afgegraven, en dan is geen vergunning nodig. Veel van de te kappen bomen staan bovendien op plekken waar chalets komen, los van de ontgronding.
Het college wees erop dat de hele herontwikkeling afhankelijk is van meerdere vergunningen van verschillende bevoegde gezagen, die nog geen van alle onaantastbaar zijn. Kappen voordat dat zo is, kan leiden tot onherstelbare schade, ondanks de herplantplicht. De ontgrondingsvergunning heeft volgens het college de meeste impact, omdat de herinrichting zonder die vergunning feitelijk onmogelijk is en het ontgronden op het kappen volgt.
De rechtbank vindt dat het college het voorschrift in redelijkheid heeft kunnen opleggen. Het college heeft voldoende en inzichtelijk gemotiveerd dat het onnodige kap wil voorkomen, en het voorschrift is daarom niet te verstrekkend of onevenredig.
De rechtbank verklaart het beroep ongegrond. Het voorschrift blijft dus staan: de 21 bomen mogen pas worden gekapt als de ontgrondingsvergunning onherroepelijk is. Sandevoerde Ontwikkeling krijgt geen proceskostenvergoeding en ook het griffierecht wordt niet vergoed.
Rechtbank Noord-Holland · 10 november 2026
Bestuursrecht; Omgevingsrecht Raad van State: bioscoop LAB111 moet om middernacht sluiten wegens overlast voor omwonenden Wie na een filmavond in Amsterdam-West het pand van LAB111 verlaat, loopt zo de woonwijk in. Bezoekers praten hard, maken fietskettingen los en gaan in groepjes naar huis, vertellen omwonenden van de Arie Biemondstraat en de Nicolaas Beetsstraat. De slaapkamers van een aantal van hen liggen aan de kant van de ingang. Door de bebouwing weerkaatst het geluid tussen de woongebouwen en het pand van de bioscoop, waardoor het extra hard klinkt.
LAB111 is sinds 2024 een culturele bioscoop. In het pand verhuurt het bedrijf ook zalen aan creatieve ondernemers en kunstenaars, en het exploiteert er een horecagelegenheid. Bij besluit van 12 december 2022 verlengde de burgemeester van Amsterdam de exploitatievergunning voor die horeca met vijf jaar, met openingstijden tot 01.00 uur op doordeweekse dagen en tot 03.00 uur op vrijdag en zaterdag. Acht omwonenden maakten bezwaar. Zij zeiden al veel overlast te ervaren en verwachtten meer bij ruimere openingstijden. Bij besluit van 11 mei 2023 verklaarde de burgemeester de bezwaren deels gegrond. De horeca moest ondergeschikt blijven aan de filmactiviteiten en mocht niet langer open dan een uur voor en een uur na de activiteiten, met een sluitingstijd van uiterlijk 00.00 uur.
LAB111 ging daartegen in beroep. De rechtbank Amsterdam oordeelde in een tussenuitspraak van 28 november 2024 dat de burgemeester het besluit onvoldoende had gemotiveerd. Zij had het moeten toetsen aan artikel 3.15 van de Algemene Plaatselijke Verordening, de bepaling over het beperken van openingstijden van horecabedrijven, en moest ingaan op de voorbeelden die LAB111 aanvoerde voor haar beroep op het gelijkheidsbeginsel. De burgemeester vulde haar motivering aan. In de einduitspraak van 6 juni 2025 liet de rechtbank de rechtsgevolgen van het vernietigde besluit in stand.
In hoger beroep voerde LAB111 aan dat de overlast onvoldoende was onderbouwd en dat het bedrijf zich niet als zelfstandige horeca gedraagt. Ook zou het park op 120 meter afstand geen rol mogen spelen. Verder zou de rechtbank haar belang bij langere openingstijden hebben onderschat: zij kan dan meer films na 21.30 uur programmeren en meer omzet draaien. Ten slotte vond LAB111 dat drie andere horecagelegenheden in de buurt, die wel ruimere openingstijden hebben, gelijk te stellen zijn aan haar.
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State volgt de rechtbank. De burgemeester mocht de feitelijke situatie meewegen: een dichtbevolkte woonwijk, geen uitgaansgebied. Geluidsmetingen zijn bij dit soort besluiten niet vereist. Het Peutz-rapport van 2 september 2020 meette weliswaar het geluid van een nabijgelegen parkje en niet dat van LAB111, maar toont wel dat de akoestiek ter plaatse het geluidsniveau beïnvloedt. De overlast van het parkje mocht de burgemeester meenemen, omdat ook die het woon- en leefklimaat raakt. De omwonenden verklaarden op de zitting dat er nu al veel overlast is rond middernacht. Volgens de Afdeling is aannemelijk dat die samenhangt met de horeca in het pand, omdat de meeste films eerder afgelopen zijn en bezoekers daarna blijven napraten. Bij een langere openingstijd zal die overlast dus toenemen.
De rechtbank was er ten onrechte van uitgegaan dat LAB111 al aan een sluitingstijd van 00.00 uur gebonden was. Onder de vorige vergunning waren de tijden tot 01.00 en 03.00 uur. De nieuwe tijden beperken de juridische mogelijkheden van LAB111 dus wel. Toch worden haar belangen niet onevenredig geschaad, omdat zij van de ruimere tijden nauwelijks gebruikmaakte en feitelijk al tot 00.00 uur open was. Het belang om juridisch flexibel te blijven weegt minder zwaar dan het belang van de omwonenden dat de overlast niet toeneemt. Het beroep op het gelijkheidsbeginsel faalt ook: de burgemeester heeft uitgebreid uitgelegd waarin de drie horecagelegenheden verschillen, en LAB111 maakte niet aannemelijk dat die verschillen er niet zijn.
De Afdeling verklaart het hoger beroep ongegrond en bevestigt de tussenuitspraak en de einduitspraak, voor zover aangevallen. LAB111 blijft daarmee gebonden aan een sluitingstijd van uiterlijk 00.00 uur. De burgemeester hoeft geen proceskosten te vergoeden.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht