Hof bevestigt ontneming van € 909.802,19 in zaak over illegale handel in geneesmiddelen Een ondernemer die jarenlang geneesmiddelen verhandelde in strijd met de Geneesmiddelenwet, moet bijna een miljoen euro aan de Staat betalen. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden stelde het bedrag dat de man wederrechtelijk heeft verdiend vast op € 909.802,19. Dezelfde dag veroordeelde het hof hem in de strafzaak voor overtreding van twee voorschriften uit de Geneesmiddelenwet, opzettelijk en meermalen gepleegd.
Het gaat om een ontnemingszaak: een aparte procedure waarin de rechter bepaalt hoeveel geld iemand met strafbare feiten heeft verdiend en dat bedrag van hem terugvordert. De betrokkene ging in hoger beroep tegen de beslissing van de rechtbank Noord-Nederland van 19 januari 2023. Die rechtbank had het voordeel al geschat op hetzelfde bedrag en de betalingsverplichting daar ook op vastgesteld. Het hof vernietigde die beslissing om proceseconomische redenen en deed de zaak zelf opnieuw, met dezelfde uitkomst.
De advocaat-generaal vorderde het bedrag van € 909.802,19. Het hof nam het politierapport van 12 juli 2022 als uitgangspunt. De rechercheurs hadden de banktransacties van een medebetrokkene en van de betrokken ondernemingen geanalyseerd. De totale opbrengst kwam daarbij uit op € 7.361.479,70. Daarvan gingen kosten af: € 2.002.514,75 in de betrokken ondernemingen, € 31.165 in de onderneming van de man zelf en € 597.839 aan betaalde belastingen. Het totale voordeel bedroeg zo € 4.729.960,95. Het deel dat naar de bankrekeningen van de man was overgemaakt, € 909.802,19, werd aan hem toegerekend.
De verdediging vroeg primair om afwijzing van de vordering vanwege de bepleite vrijspraak. Subsidiair voerde zij aan dat extra kosten moesten worden afgetrokken: kantoorruimte aan huis (€ 18.000), energie en abonnementen (€ 3.000) en € 426.625,05 betaalde inkomstenbelasting. Omdat het echtpaar in gemeenschap van goederen was gehuwd, zou volgens de verdediging bovendien maar de helft van het resterende bedrag aan de man moeten worden toegerekend.
Het hof wees al die argumenten af. Alleen kosten die rechtstreeks samenhangen met de strafbare feiten mogen worden afgetrokken. De kantoor- en energiekosten waren niet met stukken onderbouwd en horen bij de legale onderneming van de man. Betaalde inkomstenbelasting telt bij het vaststellen van het voordeel niet mee, omdat het belastingstelsel dat zo nodig zelf herstelt: na een onherroepelijke ontnemingsbeslissing kan te veel betaalde belasting worden teruggevraagd bij de Belastingdienst. Het huwelijk in gemeenschap van goederen maakte ook geen verschil, want de onderneming was van de man en de opbrengsten worden daarom aan hem toegerekend.
Het hof stelde verder vast dat de redelijke termijn in eerste aanleg en in hoger beroep aanzienlijk is overschreden. Het liet het bij die vaststelling, omdat de strafzaak en de ontnemingszaak gelijktijdig worden afgedaan en in de strafzaak al compensatie voor de overschrijding plaatsvindt. Ook een beroep op onvoldoende draagkracht slaagde niet: dat hoort in beginsel thuis in de executiefase en het was niet aannemelijk dat de man nu en in de toekomst geen draagkracht heeft.
Het hof vernietigde het vonnis waarvan beroep en stelde het wederrechtelijk verkregen voordeel vast op € 909.802,19. De man moet datzelfde bedrag aan de Staat betalen. De gijzeling die ten hoogste kan worden gevorderd als hij niet betaalt, bepaalde het hof op het maximum van 1.080 dagen.
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden · 10 november 2026
Strafrecht; Strafprocesrecht Rechter verbiedt ziekenhuis Nij Smellinghe nierkankerzorg na besluit zorgverzekeraars Ziekenhuis Nij Smellinghe in Drachten moet stoppen met operaties en andere behandelingen bij (verdenking op) nierkanker. De voorzieningenrechter van de rechtbank Overijssel verbiedt het ziekenhuis die zorg nog langer te verlenen, zodat die in Friesland geconcentreerd wordt bij Frisius MC in Leeuwarden. Het gaat om een beslissing in kort geding, een snelle voorlopige procedure.
Achtergrond is het Integraal Zorgakkoord (IZA) van september 2022, dat het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport sloot met veertien zorgorganisaties. Daarin staat dat hoogcomplexe oncologische zorg meer geconcentreerd moet worden en dat minimale aantallen behandelingen per ziekenhuislocatie gelden, de zogeheten volumenormen. Voor de lokale behandeling van (verdenking op) niercelkanker werd die norm vastgesteld op 50 behandelingen per locatie per jaar. Voor partiële nefrectomieën, operaties waarbij een deel van de nier wordt verwijderd, geldt daarnaast een bestaande norm van 20 per jaar. De brancheorganisaties Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ), waarvan Nij Smellinghe lid is, ondertekenden het akkoord.
In Friesland bieden zowel Frisius MC als Nij Smellinghe deze zorg aan, terwijl er te weinig patiënten zijn om beide aan de norm te laten voldoen. De ziekenhuizen kwamen er onderling niet uit. Daarom besloten de marktleiders Zilveren Kruis en VGZ in oktober 2025 tot herallocatie, het verplaatsen van de zorg op basis van de cijfers. Frisius haalde de normen, Nij Smellinghe niet: in 2024 had Nij Smellinghe 31 behandelingen en geen enkele partiële nefrectomie, en gemiddeld over 2022 tot en met 2024 waren dat 48 behandelingen en 4 partiële nefrectomieën. De verzekeraars kopen sinds 1 januari 2026 geen partiële nefrectomieën meer in bij Nij Smellinghe en vanaf 1 januari 2027 ook de overige lokale behandelingen niet meer. Nij Smellinghe bleef de ingrepen echter uitvoeren en verwijst voor de vergoeding naar artikel 13 van de Zorgverzekeringswet: de patiënt krijgt 75 procent vergoed en het ziekenhuis draagt de overige 25 procent zelf.
Nij Smellinghe stelde zich niet gebonden te achten aan het akkoord, omdat de NVZ niet bevoegd zou zijn geweest om verplichtingen voor leden aan te gaan. De voorzieningenrechter vindt het aannemelijk dat de bodemrechter het besluit van de NVZ om het IZA aan te gaan nietig verklaart, omdat de statuten daar geen grondslag voor bieden. Toch is het ziekenhuis gebonden. Een nietig verenigingsbesluit kan niet worden tegengeworpen aan zorgverzekeraars die het gebrek niet kenden en niet hoefden te kennen, en daarover is geen discussie gevoerd. Bovendien had Nij Smellinghe zelf op 9 september 2022 tijdens de ledenvergadering ingestemd en heeft het nooit eerder betwist gebonden te zijn. Daarmee is het ziekenhuis ook gebonden aan de afspraken die uit het akkoord voortvloeien, tot en met het Concentratiebesluit.
Ook de inhoudelijke bezwaren van het ziekenhuis slagen niet. De verzekeraars keken terecht naar de cijfers over 2024, het afgelopen jaar toen het besluit viel, en niet naar 2025 of 2026. Het gemiddelde over drie jaar pakte voor het ziekenhuis eerder gunstig uit. Omdat de partijen op het derde escalatieniveau uit de afgesproken procesbeschrijving waren beland, mochten de verzekeraars alleen op de volumenormen letten en was het besluit niet te vroeg genomen. De doorzettingsmacht van de minister speelt geen rol, want de normen en de uitvoering ervan zijn juist afgesproken. Het verweer dat het ziekenhuis aan andere SONCOS-normen voldoet, gaat niet op omdat die niet bepalend waren voor het besluit.
De rechter ziet verschil tussen niet meer inkopen van zorg en het verbieden van behandelingen, maar vindt het verbod toch toewijsbaar. Door de ingrepen voort te zetten schendt Nij Smellinghe een verbintenis uit het akkoord, en de verzekeraars hebben recht op nakoming. Dat de gevolgen voor het ziekenhuis ingrijpend zijn, weegt volgens de rechter niet op tegen hun belang. ZN heeft als partij bij het akkoord eveneens voldoende belang om te procederen.
De voorzieningenrechter gebiedt Nij Smellinghe het Concentratiebesluit uit te voeren en verbiedt het ziekenhuis om vanaf 30 dagen na het vonnis partiële nefrectomieën te verrichten en vanaf 1 januari 2027 de overige lokale behandelingen bij (verdenking op) nierkanker. Het ziekenhuis moet de proceskosten van € 2.815,57 betalen.
Rechtbank Overijssel · 12 november 2026
Civiel Recht Hof bekrachtigt afwijzing schadeclaim tegen Staat over coronatoegangsbewijs Van 25 september 2021 tot 25 februari 2022 konden Nederlanders bij horeca, culturele locaties en evenementen alleen naar binnen met een coronatoegangsbewijs. Zo'n bewijs kreeg je met een vaccinatiebewijs, een herstelbewijs of een negatieve testuitslag. Drie mensen vonden dat de Staat daarmee hun grondrechten schond en vorderden schadevergoeding. Een van hen had danslessen gevolgd, een tweede exploiteerde twee horecazaken in Amersfoort en Soest en een derde ging naar de tennisvereniging en ondernam sociale activiteiten.
De eerste eiseres had zich ingeschreven voor een dansopleiding, maar kreeg geen toegang tot de dansschool en stelt betaald te hebben voor lessen die zij niet kon volgen. De horecaondernemer stelt omzet te zijn misgelopen en sloot zijn zaken vanaf 6 november 2021 helemaal, omdat hij zijn gasten niet wilde controleren. Daarna beperkte hij zich tot het bezorgen van maaltijden. De derde eiseres liet zich meerdere keren testen en wil reiskosten en reistijd vergoed krijgen. Zij stelt ook dat zij de tenniskantine niet in mocht, terwijl haar tennisvrienden dat wel mochten. Alle drie noemen zij daarnaast immateriële schade, zoals stress, ruzie met hun omgeving en verlies van levensvreugde. Geen van hen heeft zich laten vaccineren.
De rechtbank Den Haag wees hun vorderingen af. Het gerechtshof Den Haag kijkt in hoger beroep naar veertien grieven en wijst ze allemaal af. Een deel van het betoog gaat over de vaccins zelf: zouden die niet werken tegen besmetting en schadelijk zijn? Het hof zegt dat de appellanten zich niet hebben laten vaccineren, dat vaccinatie nooit verplicht was en dat zij een bewijs ook met een negatieve test konden krijgen. Zij hebben daarom geen belang bij hun klachten over de vaccins. Daarnaast bepaalde het Europese geneesmiddelenagentschap dat de vaccins onder voorwaarden op de markt mochten, en dat oordeel is voor het hof het uitgangspunt.
Ook het beroep op de Grondwet slaagt niet. De appellanten vinden dat de wet te veel aan de ministers heeft overgelaten, maar het hof mag een wet in formele zin niet aan de Grondwet toetsen (artikel 120 Grondwet). Het hof volgt verder de rechtbank dat de Staat mocht afgaan op de adviezen van het Outbreak Management Team. Dat orgaan wees op het risico van een opleving van het virus en op druk op de zorg als de afstandsregel van anderhalve meter zou vervallen. Het coronatoegangsbewijs was het alternatief. De Nederlandse Zorgautoriteit rekende per september 2021 met 180.000 tot 200.000 uitgestelde operaties. Dat de appellanten achteraf grafieken tonen waaruit zou blijken dat het bewijs weinig effect had, maakt de invoering niet onrechtmatig, want het gaat om de kennis van toen.
Over de grondrechten oordeelt het hof dat de rechtbank kon volstaan met een toets aan artikel 8 EVRM, omdat de andere genoemde bepalingen op dezelfde gronden tot hetzelfde resultaat leiden. Het Handvest van de Europese Unie is niet van toepassing, want de Staat voerde met het bewijs geen Europees recht uit. Het verwijt van discriminatie tussen gevaccineerden en niet-gevaccineerden gaat niet op, omdat er een test of herstelbewijs als alternatief was en er een uitzondering gold voor mensen die geen test konden ondergaan. Ook gold het bewijs maar kort en alleen voor niet-essentiële activiteiten. Dat de horecaondernemer zijn zaken sloot om geen gasten te hoeven controleren, komt volgens het hof voor zijn eigen rekening.
Het hof bekrachtigt daarom het vonnis van de rechtbank. De drie appellanten moeten hoofdelijk de proceskosten in hoger beroep betalen: € 987 aan griffierecht en nakosten en € 3.870 aan salaris van de advocaat van de Staat, vermeerderd met wettelijke rente als zij niet binnen veertien dagen betalen.
Gerechtshof Den Haag · 10 november 2026
Civiel Recht; Verbintenissenrecht Hoge Raad: te late zorgmachtiging maakt vrijheidsontneming niet onrechtmatig Een vrouw kreeg van de rechtbank Gelderland een zorgmachtiging voor zes maanden, een rechterlijk bevel waarmee iemand verplichte zorg kan krijgen. Daaronder vielen het beperken van haar bewegingsvrijheid en opname in een accommodatie. De officier van justitie in het arrondissement Oost-Nederland had die machtiging gevraagd. Het verzoekschrift kwam op 5 december 2025 binnen bij de rechtbank. De rechtbank hield de mondelinge behandeling op 9 januari 2026 en verleende diezelfde dag de zorgmachtiging, die liep tot en met 9 juli 2026.
De vrouw ging in cassatie, een procedure bij de Hoge Raad waarin alleen wordt getoetst of de rechter het recht goed heeft toegepast. Zij voerde aan dat de rechtbank te laat had beslist. De Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) schrijft voor dat de rechter uiterlijk drie weken na ontvangst van het verzoekschrift uitspraak doet. Volgens haar was de vrijheidsontneming daardoor niet tot stand gekomen 'in accordance with a procedure prescribed by law', zoals artikel 5 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) vereist.
De Hoge Raad stelt vast dat de beslistermijn inderdaad is overschreden. Die verstreek op maandag 29 december 2025, omdat vrijdag 26 december een feestdag was en de twee dagen erna in het weekend vielen. De rechtbank besliste elf dagen later, op 9 januari 2026.
Daaraan verbindt de wet volgens de Hoge Raad geen gevolgen. Een overschreden termijn betekent niet dat de rechter zijn bevoegdheid verliest om een zorgmachtiging te verlenen. De rechtbank was op 9 januari 2026 dus nog bevoegd om de machtiging af te geven.
De Hoge Raad wijst ook het uitgangspunt van het middel af dat elke overschrijding van de termijn een schending van artikel 5 EVRM oplevert. Dat is in zijn algemeenheid onjuist. In deze zaak is volgens de Hoge Raad geen sprake van een 'gross or obvious irregularity' in de procedure, en evenmin van willekeur bij de vrijheidsontneming. De vrouw kreeg bovendien pas verplichte zorg nadat de rechter de machtiging had verleend, en dat past bij het stelsel van de Wvggz.
Advocaat-Generaal Drijber adviseerde in zijn conclusie om het cassatieberoep te verwerpen, en de Hoge Raad volgt dat advies. De Hoge Raad verwerpt het beroep, zodat de zorgmachtiging van de rechtbank Gelderland van 9 januari 2026 in stand blijft.
Hoge Raad · 13 november 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Rechtbank vernietigt naheffing van € 831.912 omzetbelasting voor huisartsenlab: medische vrijstelling geldt Een organisatie die laboratoriumonderzoek verzorgt voor patiënten van huisartsen kreeg van de Belastingdienst een naheffingsaanslag omzetbelasting over 2019 van € 831.912, plus € 194.256 aan belastingrente. De Belastingdienst vond dat het bedrijf btw had moeten afdragen over zijn diensten. Het bedrijf verzorgt eerstelijnsdiagnostiek: huisartsen sturen lichaamsmateriaal van patiënten op voor klinisch chemisch, pathologisch of microbiologisch onderzoek, zodat zij een diagnose kunnen stellen. De rechtbank Zeeland-West-Brabant vindt dat de aanslag ten onrechte is opgelegd.
De structuur achter de dienstverlening is ingewikkeld. Het bedrijf heeft zelf geen AGB-code en kan daarom niet rechtstreeks contracteren met zorgverzekeraars. Daarom sluit een stichting die wel over zo'n code beschikt de contracten met de verzekeraars. Die stichting besteedt het onderzoek uit aan het bedrijf, dat op zijn beurt de laboratoriumdiensten inkoopt bij een andere stichting. Bij die laatste stichting werken pathologen en arts-microbiologen die in het BIG-register staan, het wettelijke register van gezondheidszorgberoepen. Ook werken er klinisch chemici. De zorgverzekeraars betalen aan de eerste stichting, en die stuurt het geld, na aftrek van eigen kosten, door naar het bedrijf. Dat bedrijf wil winst maken met zijn diensten, en dat staat niet ter discussie.
Het geschil draaide om de vraag of de diensten zijn vrijgesteld van btw. De Belastingdienst vond dat de diensten onder een vrijstelling voor het verzorgen van opgenomen personen vallen, maar dat die niet geldt omdat het bedrijf winst beoogt. Volgens de Belastingdienst kon het bedrijf dan ook niet terugvallen op de vrijstelling voor medische beroepsbeoefenaren. De rechtbank wijst dat af. Zij verwijst naar het arrest Wolf-Henning Peters van het Hof van Justitie van 18 september 2019. Daaruit volgt dat medische verzorging die niet aan alle voorwaarden van de ene vrijstelling voldoet, nog steeds onder de andere vrijstelling kan vallen. De werkingssfeer van beide vrijstellingen verschilt in beginsel, maar medische diensten zoals die van dit bedrijf kunnen onder allebei vallen.
Daarna keek de rechtbank of aan de voorwaarden van de vrijstelling voor medische beroepen was voldaan. Die vereist dat de diensten worden verricht door beroepsbeoefenaren met een BIG-opleiding, of door beroepsbeoefenaren met een gelijkwaardig kwaliteitsniveau. Het bedrijf legde afschriften uit het BIG-register over waaruit blijkt dat in 2019 geregistreerde pathologen en arts-microbiologen bij de laboratoriumstichting werkten. Voor de klinisch chemici, die niet in het BIG-register staan, oordeelt de rechtbank dat zij een gelijkwaardig niveau hebben. Zij hebben een natuurwetenschappelijke master gevolgd, gecombineerd met een vierjarige opleiding. Volgens de rechtbank wijst een advies van het Zorginstituut uit 2020 dezelfde kant op, onder meer omdat ISO-normen eisen stellen aan opleiding en deskundigheid van laboratoriumpersoneel. De eisen uit het beleidsbesluit van de staatssecretaris kunnen het bedrijf niet worden tegengeworpen, omdat een beleidsbesluit geen verplichtingen kan opleggen.
Ook de vraag wie de diensten verricht, beantwoordt de rechtbank in het voordeel van het bedrijf. Het bedrijf lichtte ter zitting toe dat de klinisch chemicus, patholoog of arts-microbioloog aan de huisarts rapporteert over de uitslagen en verantwoordelijk is voor de kwaliteit, ook als computers een deel van de analyse doen. De overgelegde laboratoriumuitslagen bevatten de beroepscodes en bevindingen van deze specialisten.
De rechtbank verklaart het beroep gegrond en vernietigt de uitspraak op bezwaar, de naheffingsaanslag en de belastingrentebeschikking. De Belastingdienst moet het griffierecht van € 385 vergoeden en € 1.868 aan proceskosten betalen.
Rechtbank Zeeland-West-Brabant · 6 november 2026
Bestuursrecht; Belastingrecht