Rechtbank verleent zorgmachtiging aan Iraanse man, beperkt tot zes maanden Een jonge man uit Iran die kampt met een psychische stoornis, krijgt te maken met verplichte geestelijke gezondheidszorg. De rechtbank Amsterdam verleende op verzoek van de officier van justitie een zorgmachtiging, ondanks verzet van de man zelf, maar beperkte de duur ervan tot zes maanden.
De procedure was gestart op verzoek van de officier van justitie, die op grond van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) een zorgmachtiging vroeg voor de man. Zo'n machtiging maakt het mogelijk om iemand ook tegen zijn wil in te behandelen als dat nodig is om ernstig nadeel voor hemzelf of anderen te voorkomen. De mondelinge behandeling vond plaats bij de zorgaanbieder, Arkin, waarbij de man werd bijgestaan door een tolk in het Farsi en door zijn advocaat.
De advocaat van de man verzocht in de eerste plaats om afwijzing van het verzoek, of in ieder geval aanhouding van de zaak, omdat de medische verklaring niet zou voldoen aan de wettelijke eisen: daaruit bleek niet of de onafhankelijke psychiater de man met bijstand van een tolk had gehoord, en de man kon zich dat zelf niet meer herinneren. Ook stelde de advocaat dat er geen sprake was van acuut ernstig nadeel, omdat de problemen waarnaar de medische verklaring verwees al langer geleden speelden, en dat de man bereid was vrijwillig mee te werken aan zijn behandeling. Subsidiair vroeg de advocaat om de verplichte zorg te beperken tot het toedienen van medicatie, medische controles en beperkingen in de vrijheid om het eigen leven in te richten, en meer subsidiair om de duur van de machtiging te beperken tot maximaal zes maanden.
De rechtbank verwierp het verweer over de tolk. Weliswaar vermeldde de medische verklaring zelf niet dat er een tolk bij het gesprek met de psychiater aanwezig was, maar uit het interne dossier bleek dat er telefonisch met bijstand van een tolk was gesproken. Bovendien bleek uit de inhoud van de verklaring dat de man zijn standpunt goed had kunnen overbrengen: hij erkende daarin bijvoorbeeld zelf alcohol- en drugsgebruik, ook al zag hij dat niet als een probleem.
Inhoudelijk stelde de rechtbank vast dat de man lijdt aan een psychische stoornis binnen het schizofreniespectrum, gecombineerd met een stoornis in het gebruik van middelen. Deze stoornis leidt tot ernstig nadeel, zoals risico op lichamelijk letsel, psychische en financiële schade, maatschappelijke teloorgang en gevaar voor zijn eigen veiligheid. Volgens de behandelend arts was er weliswaar recent sprake van een stabielere periode, maar bleef er een kwetsbaar evenwicht bestaan, mede omdat er binnenkort een traumabehandeling gepland stond die opnieuw voor ontregeling zou kunnen zorgen. De man was in het verleden ook zelf gestopt met zijn medicatie omdat hij dacht dat het niet meer nodig was.
De rechtbank volgde de arts in haar oordeel dat alle voorgestelde vormen van verplichte zorg nodig waren, van het toedienen van medicatie en medische controles tot mogelijke opname, insluiting en toezicht. Zorg op vrijwillige basis bleek onvoldoende, en er waren geen minder ingrijpende alternatieven met hetzelfde effect. Het verzoek van de advocaat om de zorgvormen te beperken, wees de rechtbank daarom af.
Wel zag de rechtbank aanleiding om de duur van de machtiging te beperken. Omdat het inmiddels beter ging met de man en zijn mentale toestand stabieler was geworden, mede door de aankomende traumatherapie, vond de rechtbank een kortere looptijd dan gebruikelijk gerechtvaardigd, ook al bleef het volgens de rechtbank nog altijd 'balanceren op een dun koord'.
De rechtbank verleende de zorgmachtiging voor de in de uitspraak genoemde vormen van verplichte zorg, met een looptijd tot uiterlijk 14 februari 2027, en wees het meer of anders verzochte af.
Rechtbank Amsterdam · 14 augustus 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Rechtbank verleent drie weken zorgmachtiging aan man met schizo-affectieve stoornis in Amsterdam Een man uit Amsterdam die lijdt aan een schizo-affectieve stoornis, een borderline persoonlijkheidsstoornis en een stoornis in het gebruik van meerdere middelen, moet tijdelijk verplichte zorg ondergaan. De rechtbank Amsterdam verleende op 9 oktober 2026 een zorgmachtiging voor drie weken, op verzoek van de officier van justitie. Het verzoek was op 8 september 2026 bij de rechtbank binnengekomen.
De zaak liep niet zonder haperingen. Bij de eerste mondelinge behandeling op 23 september 2026 kon de man zich niet laten horen, waarna het verzoek werd aangehouden. De voortgezette behandeling vond op 9 oktober 2026 plaats in het gebouw van de zorgaanbieder, Arkin. Daar werden de man zelf, een arts en een psycholoog gehoord. De officier van justitie was er niet bij, omdat hij een nadere toelichting op het verzoek niet nodig vond.
Ook de advocaat van de man was niet aanwezig: hij had zich vanwege privéomstandigheden afgemeld. Omdat het verzoek al eerder was aangehouden en de beslistermijn inmiddels was overschreden, besloot de rechtbank het verzoek deels te behandelen zonder de advocaat. Voor het overige deel stelde de rechtbank de beslissing uit, zodat de advocaat bij een volgende zitting de man kan bijstaan en verweer kan voeren.
Volgens de rechtbank blijkt uit de stukken en de zitting dat de stoornis van de man ernstig nadeel veroorzaakt. Het gaat om ernstig lichamelijk letsel, ernstige psychische en materiële schade, ernstige verwaarlozing, maatschappelijke teloorgang en een bedreiging van zijn veiligheid, onder meer doordat hij onder invloed van een ander kan raken. Hij heeft zorg nodig om dat nadeel af te wenden en zijn gezondheid te stabiliseren of te herstellen. Zorg op vrijwillige basis is niet mogelijk gebleken, dus is verplichte zorg nodig.
De rechtbank vindt de verplichte zorg evenredig en naar verwachting effectief. Er zijn volgens haar geen minder zware alternatieven met hetzelfde effect, en bij de keuze van de zorg is rekening gehouden met de deelname van de man aan het maatschappelijk leven en zijn veiligheid.
De machtiging geldt tot en met uiterlijk 30 oktober 2026 en omvat onder meer het toedienen van medicatie, medische controles, het beperken van de bewegingsvrijheid en het opnemen in een accommodatie. Insluiten en toezicht uitoefenen kunnen telkens voor maximaal twee weken. Ook zijn onderzoek aan kleding of lichaam, onderzoek van de verblijfsruimte en controle op gedrag-beïnvloedende middelen toegestaan. Beperkingen in het inrichten van het eigen leven, zoals het gebruik van communicatiemiddelen en het nakomen van afspraken met het ambulante behandelteam, zijn eveneens mogelijk. De beslissing op het overige deel van het verzoek houdt de rechtbank aan tot een nader te bepalen zitting.
Rechtbank Amsterdam · 9 oktober 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht A-G adviseert vernietiging zorgmachtiging: rechtbank toetste niet of medische verklaring nog actueel was Een Amsterdamse man die in het afgelopen jaar nog was opgenomen na een psychose en in het verleden een zelfmoordpoging deed, stopte in augustus 2025 met zijn medicijnen. Volgens hem ging het sindsdien goed: hij had een goede baan en zou binnenkort met een opleiding beginnen. Toch vroeg de officier van justitie in oktober 2025 een zorgmachtiging aan, een rechterlijke machtiging voor verplichte zorg op grond van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz), voor de duur van twaalf maanden.
De rechtbank Amsterdam behandelde het verzoek op 14 november 2025 en, na aanhouding, op 8 december 2025. De advocaat van de man vroeg op beide zittingen om het verzoek af te wijzen of de zaak aan te houden voor een nieuwe medische verklaring. De verklaring van de onafhankelijke psychiater dateerde van 21 oktober 2025, en daarin stond al dat de man sinds augustus geen medicatie gebruikte en niet psychotisch was. Ook de waarnemend psychiater zei op de zitting dat er op dat moment geen ernstig nadeel was, al kon dat volgens haar terugkomen als de man zou ontregelen. Nieuwe informatie zou volgens haar niets veranderen. De rechtbank verleende op 8 december 2025 een zorgmachtiging voor zes maanden en overwoog over de verweren alleen dat wat door of namens de man was aangevoerd daar niet aan afdeed.
De man ging in cassatie bij de Hoge Raad. Advocaat-generaal L.M. Coenraad, die de Hoge Raad adviseert, vindt dat zijn belangrijkste klacht slaagt. Volgens de wet mag een rechter alleen een zorgmachtiging verlenen als uit een medische verklaring over de actuele gezondheidstoestand blijkt dat de stoornis tot ernstig nadeel leidt. Of een verklaring nog actueel is, hangt volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad af van de vraag of de situatie sinds het onderzoek wezenlijk is veranderd. Hoe meer tijd er is verstreken, hoe beter de rechter zijn oordeel moet motiveren. De rechter mag daarbij wat de behandelend psychiater op de zitting zegt meewegen, en hoeft niet altijd een nieuwe verklaring te eisen.
Omdat de advocaat uitdrukkelijk om een nieuwe verklaring had gevraagd, had de rechtbank volgens de advocaat-generaal kenbaar moeten beoordelen of de verklaring van meer dan anderhalve maand oud nog actueel was, en moeten uitleggen waarom. Dat deed zij niet. De algemene zin dat de verweren niets afdeden, laat zelfs open dat de rechtbank die vraag in het midden heeft gelaten. Dat de rechtbank wel de uitspraken van de psychiater op de zitting gebruikte bij het oordeel over ernstig nadeel, is iets anders dan een oordeel over de actualiteit van de verklaring.
De klachten over de psychische stoornis en het ernstig nadeel slagen volgens de advocaat-generaal ook, voor zover die oordelen op de medische verklaring steunen. Voor het overige zijn het feitelijke oordelen, en vindt hij het niet onbegrijpelijk dat de rechtbank waarde hechtte aan eerdere incidenten in combinatie met de inschatting van de psychiater dat een nieuwe psychose kan volgen.
De advocaat-generaal concludeert dat de Hoge Raad de beschikking van de rechtbank moet vernietigen en de zaak moet terugwijzen, zodat de rechtbank alsnog kan beoordelen of de medische verklaring actueel was. De Hoge Raad moet nog beslissen.
Parket bij de Hoge Raad · 25 september 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht A-G adviseert vernietiging van wijziging zorgmachtiging wegens ontbrekende stukken De advocaat-generaal bij de Hoge Raad adviseert om een beslissing te vernietigen waarmee de rechtbank Rotterdam een bestaande zorgmachtiging uitbreidde met de mogelijkheid tot insluiting. Dit is een conclusie, een schriftelijk advies aan de Hoge Raad dat aan de uiteindelijke uitspraak voorafgaat en de Hoge Raad niet bindt.
De zaak gaat over een man voor wie de rechtbank Midden-Nederland in juni 2025 een zorgmachtiging van zes maanden had verleend, met onder meer het toedienen van medicatie en het beperken van zijn bewegingsvrijheid als mogelijke vormen van verplichte zorg. In augustus 2025 verzocht de officier van justitie in Rotterdam om die machtiging te wijzigen door er ook insluiting aan toe te voegen. De rechtbank Rotterdam wees dit verzoek toe.
In cassatie voerde de man twee klachten aan. De eerste klacht hield in dat de oorspronkelijke zorgmachtiging niet meer geldig was, omdat de officier van justitie deze niet binnen de wettelijke termijn van twee weken ten uitvoer had gelegd, waardoor de machtiging volgens hem niet meer kon worden gewijzigd. De advocaat-generaal verwerpt deze klacht: uit de wet blijkt dat tenuitvoerlegging alleen inhoudt dat het openbaar ministerie de zorgaanbieder een afschrift van de machtiging stuurt zodat deze met zorg kan beginnen, niet dat de zorg ook daadwerkelijk binnen die termijn moet zijn gestart. Omdat de machtiging op tijd naar de zorgaanbieder is gestuurd, was zij nog geldig. Bovendien staat op een te late tenuitvoerlegging volgens de wet sowieso geen verval van de machtiging.
De tweede klacht gaat over de stukken die bij het wijzigingsverzoek hadden moeten worden overgelegd. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad moet bij een verzoek om een zorgmachtiging te wijzigen niet alleen de bestaande machtiging worden overgelegd, maar ook alle stukken die daaraan ten grondslag lagen, geactualiseerd voor de nieuw verzochte vorm van zorg. Dat is nodig om te kunnen beoordelen of de aanvullende zorg proportioneel, subsidiair en doelmatig is. In dit geval ontbraken die onderliggende stukken. De officier van justitie had in het verzoekschrift wel vermeld dat de rechtbank telefonisch contact kon opnemen als de stukken nodig bleken, met als reden dat het openbaar ministerie kampte met ernstige ICT-problemen: de digitale systemen waren losgekoppeld van het internet vanwege een beveiligingslek, waardoor oudere dossierstukken niet meer via de gebruikelijke weg konden worden aangeleverd.
De advocaat-generaal onderkent dat deze ICT-problemen algemeen bekend waren, maar vindt dat dit geen uitzondering rechtvaardigt op de vaste lijn van de Hoge Raad. De rechtbank had het aanbod van de officier van justitie moeten benutten om de ontbrekende stukken alsnog op te vragen, of had moeten motiveren waarom zij dat niet deed. Omdat de rechtbank op dit punt niets heeft overwogen, berust haar beslissing op een onjuiste rechtsopvatting. Juist omdat het bij een zorgmachtiging gaat om het recht om iemand zijn vrijheid te ontnemen, had de rechtbank hier volgens de advocaat-generaal ook zonder dat de advocaat van de man dit had aangevoerd, zelf op moeten letten.
Omdat de tweede klacht slaagt, kan de beslissing van de rechtbank Rotterdam volgens de advocaat-generaal niet in stand blijven. De conclusie strekt tot vernietiging van die beslissing en tot terugwijzing van de zaak, zodat opnieuw over het wijzigingsverzoek moet worden beslist.
Parket bij de Hoge Raad · 28 augustus 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Rechter verleent zorgmachtiging van zes maanden aan man met psychische stoornis De rechtbank Amsterdam heeft een zorgmachtiging verleend voor een 38-jarige man met een psychische stoornis, nadat de officier van justitie daarom had gevraagd. De machtiging maakt het mogelijk om de man verplichte zorg te geven, waaronder medicatie en zo nodig opname.
De man is bekend met een autismespectrumstoornis en is gediagnosticeerd met een maniforme debiliteitspsychose, een psychotische stoornis die voorkomt bij mensen met een verstandelijke beperking. Hij woonde in een vorm van beschermd wonen, maar nam zijn medicatie niet meer goed in. Daardoor raakte hij ontregeld en werd hij agressief tegen medebewoners en begeleiders, die daardoor bang voor hem werden. Zijn huidige medicatie, Risperidon, had onvoldoende effect, waarna is besloten hem in te stellen op een ander middel, Olanzapine.
Volgens de rechtbank levert de stoornis van de man ernstig nadeel op. Dat blijkt uit materiële schade, het oproepen van agressie bij anderen door zijn hinderlijke gedrag en gevaar voor de veiligheid van personen en goederen. Om dit nadeel af te wenden en zijn gezondheid te stabiliseren of te herstellen heeft de man zorg nodig, en die zorg kan niet op vrijwillige basis worden geregeld.
De rechtbank baseert de beslissing op het zorgplan, de medische verklaring, het advies van de geneesheer-directeur en de toelichting op de zitting, waar de man werd bijgestaan door zijn advocaat en waar ook een verpleegkundig specialist en een arts zijn gehoord. De machtiging maakt onder meer het toedienen van medicatie, medische controles en andere medische of therapeutische handelingen mogelijk, net als het beperken van zijn bewegingsvrijheid, het opleggen van beperkingen aan zijn communicatiemiddelen en opname in een accommodatie. Op verzoek van de behandelaar en met instemming van de advocaat van de man zijn daar nog insluiting, toezicht, onderzoek aan kleding of lichaam en controle op gedragsbeïnvloedende middelen aan toegevoegd, telkens voor maximaal drie dagen per toepassing.
Het doel is de man weer zo goed mogelijk op medicatie in te stellen, zodat hij op termijn veilig kan terugkeren naar zijn oude woonomgeving. Die woonvorm noemt de uitspraak een laatste kans: gaat het opnieuw mis door zijn gedrag, dan is terugkeer naar zijn vorige woonvoorziening onvermijdelijk. De rechtbank wijst het verplicht toedienen van vocht en voeding niet toe, omdat de noodzaak daarvoor tijdens de zitting niet is gebleken.
De rechtbank verleent de zorgmachtiging voor de duur van zes maanden, tot en met 27 februari 2027, en wijst het meer of anders verzochte af.
Rechtbank Amsterdam · 27 augustus 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht