Rechtbank legt tbs met voorwaarden op na poging doodslag op moeder en bedreiging buurman In de nacht van 21 november 2025 stak een man in een kelderbox van een woning in Den Haag zijn moeder meermaals met een mes, onder meer in haar rechterarm en in haar borstkas. Twee maanden eerder, op 17 september 2025, had hij ook al een buurman bedreigd met de woorden 'ik ga een mes pakken en ik ga jou steken'.
De officier van justitie vervolgde de man voor poging tot doodslag op zijn moeder en voor bedreiging van de buurman. Uit het onderzoek op de zitting van 10 september 2026 bij de rechtbank Den Haag komt naar voren dat de man zijn moeder zonder aanleiding, ogenschijnlijk uit het niets, meerdere keren met een mes stak, ook in de linkerborst, dicht bij vitale organen en grote slagaders. De rechtbank oordeelt dat hierdoor een aanmerkelijke kans bestond dat zijn moeder aan het letsel zou overlijden, en dat de man die kans, gelet op de manier waarop hij handelde, bewust heeft aanvaard. Daarom is de poging tot doodslag wettig en overtuigend bewezen. Ook de bedreiging van de buurman, ondersteund door een getuigenverklaring en de aangifte van de buurman zelf, acht de rechtbank bewezen.
De vraag die vervolgens voorlag, was of de man voor deze feiten kan worden gestraft. Uit een Pro Justitia-rapportage van het Pieter Baan Centrum blijkt dat bij de man schizofrenie en een stoornis in het gebruik van cannabis zijn vastgesteld, beide van chronische aard. Volgens de rapporteurs verkeerde de man ten tijde van de bedreiging in een ernstige psychotische ontregeling waardoor hij zijn gedrag niet meer kon aansturen, en was ook tijdens de poging tot doodslag sprake van een recidiverend psychotisch toestandsbeeld. De rechtbank neemt deze conclusies over en stelt vast dat de man zich in ieder geval vanaf september 2025 in een psychotische toestand bevond waaruit beide feiten voortkwamen. Zowel de officier van justitie als de verdediging waren het erover eens dat de man voor beide feiten volledig ontoerekeningsvatbaar moet worden geacht, en de rechtbank volgt dat standpunt. De man wordt daarom niet strafbaar verklaard en ontslagen van alle rechtsvervolging.
Omdat geen straf kan worden opgelegd aan iemand die niet strafbaar is, moest de rechtbank beoordelen of een maatregel nodig is. Zowel de deskundigen van het Pieter Baan Centrum als de reclassering van GGZ Fivoor adviseren een terbeschikkingstelling (tbs) met voorwaarden, en niet de zwaardere tbs met dwangverpleging. Doorslaggevend hiervoor is dat de man in eerdere klinische opnames vrijwillig meewerkte aan behandeling en medicatie, zich coöperatief opstelde en geen weerstand tegen gezag toonde. Zonder behandeling en structuur is het recidiverisico volgens de deskundigen wel hoog, omdat de man dan medicatie kan staken, in cannabisgebruik kan vervallen en opnieuw psychotisch kan ontregelen.
De rechtbank volgt de eis van de officier van justitie en legt de man een tbs met voorwaarden op, met de voorwaarden die de reclassering heeft geadviseerd: onder meer opname in een zorginstelling, aansluitend begeleid wonen, ambulante behandeling, een middelenverbod met controle, hulp bij schulden en een reisverbod naar het buitenland. Omdat de rechtbank geen dwangverpleging beveelt, mag de totale duur van deze tbs met voorwaarden niet meer dan negen jaar bedragen. De rechtbank verklaart de tbs met voorwaarden dadelijk uitvoerbaar, gelet op de ernst van de poging tot doodslag en het risico op herhaling zonder behandeling. Ook beveelt de rechtbank dat de voorlopige hechtenis van de man wordt geschorst zodra hij in een zorginstelling terecht kan, onder dezelfde voorwaarden als aan de tbs zijn verbonden.
Rechtbank Den Haag · 24 september 2026
Strafrecht Hoge Raad halveert zorgmachtiging tot 6 maanden wegens verstreken beslistermijn Een man stond al langere tijd onder een doorlopende machtiging tot verplichte geestelijke gezondheidszorg, laatstelijk geldig tot 4 februari 2026. Op 23 december 2025 vroeg de officier van justitie de rechtbank Midden-Nederland om een nieuwe, opvolgende zorgmachtiging voor de duur van twaalf maanden.
De rechtbank behandelde het verzoek op 14 januari 2026. De advocaat van de man voerde ter zitting aan dat de wettelijke beslistermijn van drie weken al was verstreken op het moment van de uitspraak, zodat de rechtbank geen nieuwe machtiging van twaalf maanden meer kon verlenen, maar hoogstens een van zes maanden. De rechtbank verwierp dat verweer: zij ging ervan uit dat het verzoekschrift, dat na 17.00 uur buiten kantoortijd was binnengekomen, pas de volgende werkdag als ontvangen kon worden geboekt, op 24 december 2025. Op basis van die latere datum concludeerde de rechtbank dat de beslistermijn nog niet was verstreken, en verleende zij de machtiging voor de volledige gevraagde duur van twaalf maanden, tot en met 14 januari 2027.
De man ging rechtstreeks in cassatie bij de Hoge Raad. Voorafgaand aan deze beschikking had de advocaat-generaal bij de Hoge Raad op 7 augustus 2026 al geconcludeerd dat de beschikking van de rechtbank moest worden vernietigd. De Hoge Raad volgde dat advies. Hij overwoog dat het verzoekschrift in deze zaak digitaal kon worden ingediend, op elk moment van de dag, en dat het daarom niet relevant was dat het buiten kantoortijd was binnengekomen. De beslistermijn van drie weken was dus al gaan lopen vanaf 23 december 2025, de daadwerkelijke datum van ontvangst, en niet vanaf de volgende werkdag. Dat betekende dat de rechtbank uiterlijk op 13 januari 2026 had moeten beslissen, terwijl de uitspraak pas op 14 januari 2026 volgde: de beslistermijn was dus wel overschreden.
Omdat de beslistermijn was verstreken en de eerdere machtiging daardoor al was vervallen, kon er volgens de wet geen sprake meer zijn van een aansluitende zorgmachtiging voor twaalf maanden. In zo'n geval kan de rechter nog wel op het verzoek beslissen, maar dan alleen voor de kortere duur van maximaal zes maanden, zoals de wet voor die situatie voorschrijft. De Hoge Raad deed de zaak zelf af door de duur van de machtiging te beperken tot zes maanden, gerekend vanaf het moment van de beslissing van de rechtbank.
De Hoge Raad vernietigde de beschikking van de rechtbank Midden-Nederland van 14 januari 2026, maar uitsluitend voor zover daarin was bepaald dat de zorgmachtiging tot en met 14 januari 2027 zou gelden, en bepaalde in plaats daarvan dat de machtiging geldt tot en met 14 juli 2026.
Hoge Raad · 25 september 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Rechtbank verleent zorgmachtiging ondanks verzet tegen gedwongen medicatie De rechtbank Amsterdam heeft een zorgmachtiging verleend voor een jonge man met een psychose in het kader van schizofrenie, ook al verzette hij zich uitdrukkelijk tegen het onderdeel dat hem verplicht medicatie zou toedienen. De rechtbank oordeelde dat hij niet in staat is zijn belangen op dat punt redelijk af te wegen.
De man was, anders dan in veel vergelijkbare zaken, zelf aanwezig op de zitting, samen met zijn moeder, zijn advocaat, een psychiater en een verpleegkundige. Zijn advocaat vroeg de rechtbank kritisch te kijken naar de diagnose. De man kreeg al op jonge leeftijd de diagnose autisme en een angststoornis, en volgens de verdediging kan de combinatie met middelengebruik de latere klachten hebben veroorzaakt. Er bestond discussie over de vraag of daadwerkelijk sprake was van schizofrenie. De psychiater legde tijdens de zitting uit dat het niet ongebruikelijk is dat schizofrenie pas later wordt vastgesteld, nadat op jongere leeftijd andere diagnoses zijn gesteld. Het team Zorgtoeleiding is bij de man betrokken en hij zal worden overgedragen aan een FACT-team, dat ook onderzoek kan doen naar mogelijk onderliggende stoornissen. Het is tot dusver niet gelukt om de man zonder zijn moeder te spreken, wat wel van belang wordt geacht.
De verpleegkundige benadrukte dat de zorgmachtiging belangrijk blijft omdat de man en zijn moeder nog steeds het risico lopen uit hun woning te worden gezet wegens overlast en problemen met de buren. De rechtbank stelde vast dat de psychische stoornis leidt tot ernstig nadeel: psychische schade, verwaarlozing, maatschappelijke teloorgang en gedrag dat agressie van anderen oproept. Omdat er geen mogelijkheden zijn om de benodigde zorg op vrijwillige basis te bieden, achtte de rechtbank verplichte zorg noodzakelijk.
De advocaat vroeg namens de man om afwijzing van het verzoek. Hij erkent zelf dat het niet goed met hem gaat en dat hij hulp wil, maar voelt zich volgens zijn advocaat erg slecht door de huidige medicatie en ligt hele dagen in bed. Voor het onderdeel medicatie deed de advocaat een beroep op wat de wet wilsbekwaam verzet noemt: het recht om een medische behandeling te weigeren als iemand in staat is de gevolgen van die keuze te overzien. Subsidiair vroeg de advocaat om de duur van de machtiging te beperken tot zes maanden, zodat de man niet een heel jaar in het systeem vastzit.
De rechtbank volgde dit verweer niet. Volgens de onafhankelijke deskundige die de medische verklaring opstelde, is de man vanwege zijn psychiatrische klachten niet in staat zijn belangen op dit punt redelijk af te wegen en de gevolgen van zijn keuzes te overzien. Hij heeft geen ziektebesef, ontkent psychische klachten te ervaren en onderschat de ernst van de situatie. Tijdens een eerdere opname onttrok hij zich meermaals aan de zorg, en jarenlange pogingen om hem tot zorg te bewegen hadden niet het gewenste effect. De man erkende zelf dat hij vooral onder druk van de wettelijke verplichting medicatie neemt. Om die reden zag de rechtbank ook geen aanleiding om de duur van de machtiging te beperken, omdat de problematiek al lang speelt en het op dit moment niet goed met hem gaat.
De rechtbank verleende de zorgmachtiging voor de volledige, verzochte duur van twaalf maanden, tot en met 24 augustus 2027. Alleen bij de maatregel 'opnemen in een accommodatie' en de daarbij horende zorgvormen week de rechtbank af van wat de officier van justitie had gevraagd: die maatregelen mogen, anders dan verzocht, telkens voor maximaal drie maanden worden toegepast in plaats van voor een langere periode. Het meer of anders verzochte werd afgewezen.
Rechtbank Amsterdam · 24 augustus 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Rechtbank legt 24 maanden cel op na drie steekincidenten, 6 maanden minder dan geëist Een man die verbleef in een forensisch psychiatrische instelling in Franeker greep in een periode van vijf maanden drie keer plotseling een broodmes en ging daarmee op medewerkers of medepatiënten af, telkens tijdens een psychotische episode waarin hij de dwang voelde om iemand neer te steken. Bij het eerste incident, in januari 2025, pakte hij op zijn werkplek een broodmes uit een keukenla en maakte hij stekende bewegingen richting het gezicht van een collega, die de aanval kon afweren door zijn polsen vast te pakken. Bij het tweede incident, in mei 2025, griste hij in een woonkamer een broodmes van de keukentafel en rende hij daarmee met het mes boven zijn hoofd geheven op een medebewoner af, die hem kon laten struikelen met een trap. Bij het derde incident, in juli 2025, pakte hij in een bedrijfsrestaurant een broodmes en rende hij daarmee schreeuwend op een kassière af, die de aanval kon afwenden door het mes uit zijn handen te slaan.
De rechtbank Noord-Nederland moest per incident beoordelen welk delict bewezen kon worden. Voor het derde incident, waarbij de man zelf verklaarde dat hij de kassière wilde doodsteken en getuigen hem hoorden zeggen dat hij iemand wilde vermoorden, achtte de rechtbank een poging tot doodslag bewezen: hij had vol opzet op de dood van het slachtoffer en was met het mes op armlengte afstand gekomen voordat de aanval werd afgewend. Voor de andere twee incidenten kon niet worden vastgesteld dat de man de dood van de slachtoffers wilde, mede omdat hij zich weinig kon herinneren van die momenten; hij werd daarvan vrijgesproken van poging tot doodslag, maar wel veroordeeld voor poging tot zware mishandeling, omdat hij telkens met het mes gerichte stekende bewegingen richting het lichaam of hoofd van het slachtoffer maakte. De rechtbank verwierp het verweer dat een broodmes een ongeschikt (ondeugdelijk) middel zou zijn om iemand dodelijk of zwaar te verwonden: met kracht ingestoken op het hoofd of de hals kan een broodmes wel degelijk levensbedreigend letsel toebrengen.
Bij de strafmaat speelde een psychologisch rapport een grote rol. Twee gedragsdeskundigen stelden vast dat de man lijdt aan een ongespecificeerde schizofreniespectrumstoornis en een trauma- of stressgerelateerde stoornis, waardoor zijn denken en handelen tijdens de incidenten in hoge mate werd gestuurd door paranoïde overtuigingen, boosheid en angst. Zij achtten hem slechts in sterk verminderde mate toerekeningsvatbaar en adviseerden een langdurige klinische behandeling, gevolgd door begeleid wonen en reclasseringstoezicht, aangezien het recidiverisico zonder behandeling matig tot hoog werd ingeschat. De rechtbank volgde dit advies.
De officier van justitie had een gevangenisstraf van 30 maanden geëist, waarvan 12 maanden voorwaardelijk, met een proeftijd van drie jaar en de bijzondere voorwaarden die de reclassering had geadviseerd. De rechtbank kwam tot een lagere straf: een gevangenisstraf van 24 maanden, waarvan 8 maanden voorwaardelijk, met aftrek van het voorarrest en een proeftijd van drie jaar. Aan het voorwaardelijke deel verbond de rechtbank onder meer een klinische opname, gevolgd door begeleid wonen en ambulante behandeling, en controle op middelengebruik, met de bepaling dat deze voorwaarden meteen ingaan zodra de detentie is afgelopen. Daarnaast legde de rechtbank de maatregel van gedragsbeïnvloeding en vrijheidsbeperking op, die na afloop van de straf als extra vangnet moet voorkomen dat de man onbehandeld op straat komt te staan.
De vordering van het eerste slachtoffer, die € 820 aan immateriële schadevergoeding vroeg, verklaarde de rechtbank niet-ontvankelijk omdat deze was ingediend door zijn mentor, die niet bevoegd is om zijn financiële belangen te behartigen; die bevoegdheid ligt bij een bewindvoerder. Omdat de rechtbank wel vaststelde dat het slachtoffer rechtstreeks schade had geleden, legde zij de man toch de verplichting op om via de schadevergoedingsmaatregel € 820 aan de Staat te betalen ten behoeve van dit slachtoffer, vermeerderd met wettelijke rente en met gijzeling van 8 dagen als hij niet betaalt.
Rechtbank Noord-Nederland · 22 september 2026
Strafrecht; Materieel Strafrecht Hoge Raad: te late zorgmachtiging maakt vrijheidsontneming niet onrechtmatig Een vrouw kreeg van de rechtbank Gelderland een zorgmachtiging voor zes maanden, een rechterlijk bevel waarmee iemand verplichte zorg kan krijgen. Daaronder vielen het beperken van haar bewegingsvrijheid en opname in een accommodatie. De officier van justitie in het arrondissement Oost-Nederland had die machtiging gevraagd. Het verzoekschrift kwam op 5 december 2025 binnen bij de rechtbank. De rechtbank hield de mondelinge behandeling op 9 januari 2026 en verleende diezelfde dag de zorgmachtiging, die liep tot en met 9 juli 2026.
De vrouw ging in cassatie, een procedure bij de Hoge Raad waarin alleen wordt getoetst of de rechter het recht goed heeft toegepast. Zij voerde aan dat de rechtbank te laat had beslist. De Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) schrijft voor dat de rechter uiterlijk drie weken na ontvangst van het verzoekschrift uitspraak doet. Volgens haar was de vrijheidsontneming daardoor niet tot stand gekomen 'in accordance with a procedure prescribed by law', zoals artikel 5 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) vereist.
De Hoge Raad stelt vast dat de beslistermijn inderdaad is overschreden. Die verstreek op maandag 29 december 2025, omdat vrijdag 26 december een feestdag was en de twee dagen erna in het weekend vielen. De rechtbank besliste elf dagen later, op 9 januari 2026.
Daaraan verbindt de wet volgens de Hoge Raad geen gevolgen. Een overschreden termijn betekent niet dat de rechter zijn bevoegdheid verliest om een zorgmachtiging te verlenen. De rechtbank was op 9 januari 2026 dus nog bevoegd om de machtiging af te geven.
De Hoge Raad wijst ook het uitgangspunt van het middel af dat elke overschrijding van de termijn een schending van artikel 5 EVRM oplevert. Dat is in zijn algemeenheid onjuist. In deze zaak is volgens de Hoge Raad geen sprake van een 'gross or obvious irregularity' in de procedure, en evenmin van willekeur bij de vrijheidsontneming. De vrouw kreeg bovendien pas verplichte zorg nadat de rechter de machtiging had verleend, en dat past bij het stelsel van de Wvggz.
Advocaat-Generaal Drijber adviseerde in zijn conclusie om het cassatieberoep te verwerpen, en de Hoge Raad volgt dat advies. De Hoge Raad verwerpt het beroep, zodat de zorgmachtiging van de rechtbank Gelderland van 9 januari 2026 in stand blijft.
Hoge Raad · 13 november 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht