Rechter: McDonald's met drive-through in Rheden past niet in het bestemmingsplan Een restaurant voor McDonald's met drive-through en parkeerterrein aan de rand van Rheden komt er voorlopig niet. De rechtbank Gelderland oordeelde dat zo'n restaurant niet past binnen het bestemmingsplan en dat de gemeente de omgevingsvergunning daarom mocht weigeren.
Een bedrijf had op 22 december 2023 een omgevingsvergunning aangevraagd voor de nieuwbouw van een restaurant met drive-through en parkeerterrein. Op het perceel zit nu nog een Chinees restaurant. Het college van burgemeester en wethouders van Rheden weigerde de vergunning op 16 mei 2024 voor alle activiteiten, omdat het plan in strijd zou zijn met het bestemmingsplan en met de redelijke eisen van welstand. Na bezwaar bleef het college op 5 november 2024 bij die weigering. Het bedrijf stapte naar de rechter. Omwonenden namen als derde-partijen deel aan de zaak, omdat zij een McDonald's in hun omgeving niet zien zitten. Een actiecomité van omwonenden telde de rechtbank niet mee als partij, omdat het geen eigen organisatie of ledenbestand heeft.
Het draaide om de vraag wat het bestemmingsplan hier toestaat. Voor het perceel zijn 'restaurants, cafetaria's, snackbars, ijssalons met eigen ijsbereiding, e.d.' toegestaan. Partijen waren het erover eens dat een McDonald's zonder drive-through daarbinnen past, en ook dat bij een snackbar of cafetaria eten mag worden afgehaald. Het bedrijf vond dat een drive-through daar gewoon bij hoort, mede omdat de verwijzing naar de bedrijfscode voor deze categorie ook fastfoodrestaurants omvat en een drive-through niet zonder restaurant kan functioneren.
De rechtbank zag dat anders. Omdat het plan de begrippen niet uitlegt en ook de toelichting geen houvast biedt, keek zij naar het normale spraakgebruik en naar het woordenboek Van Dale. Een restaurant is daar een plek waar personeel aan tafel bedient. Een cafetaria of snackbar is een plek met een snelbuffet waar je staand iets gebruikt. Een drive-through is niets van dat al. De toevoeging 'e.d.' (en dergelijke) helpt niet, want daarmee zijn alleen functies bedoeld die naar hun aard gelijk zijn aan een restaurant, cafetaria of snackbar. Een drive-through richt zich op langsrijdende automobilisten en heeft volgens de rechtbank aannemelijk een andere ruimtelijke uitstraling, vooral door de grotere verkeersaantrekkende werking.
De andere argumenten van het bedrijf haalden niets uit. Dat er nu feitelijk een afhaalrestaurant op het perceel zit, is niet van belang voor de uitleg van het plan. De bedrijfscode waarnaar het bedrijf verwees, staat niet in de planregel zelf. En een McDonald's met drive-through die volgens het bedrijf in Arnhem onder een gelijkluidende bestemming is gebouwd, zegt niets over dit bestemmingsplan. Dat de drive-through niet los te zien is van het restaurant, maakt juist dat het hele plan niet past.
Het college had daarnaast onderbouwd waarom het niet wilde meewerken aan een afwijking van het bestemmingsplan, omdat een goede ruimtelijke ordening dan ontbreekt. Daar had het bedrijf geen gronden tegen aangevoerd. De aangevraagde activiteiten (bouwen, aanleggen en het strijdige gebruik) zijn bovendien onlosmakelijk met elkaar verbonden, dus de vergunning kon niet voor een deel worden verleend. Daardoor kwam de rechtbank niet meer toe aan de klachten over de welstand.
De rechtbank verklaarde het beroep ongegrond. De weigering van de omgevingsvergunning blijft in stand en het bedrijf krijgt geen proceskostenvergoeding.
Rechtbank Gelderland · 16 november 2026
Bestuursrecht; Omgevingsrecht Raad van State: te laat bezwaar tegen loodsvergunning in Oude Pekela blijft onontvankelijk door verkeerd adres Een man uit Oude Pekela kreeg pas op 9 november 2022 door dat naast zijn woning een loods werd uitgebreid. Toen er werkzaamheden begonnen op het hoekperceel tussen de Aa-stroom en de Industrieweg-Oost, hoorde hij voor het eerst dat het gemeentebestuur de benodigde omgevingsvergunning al op 12 juli 2022 had verleend. Een bezwaarschrift diende hij in op 18 november 2022, ruim na het verstrijken van de bezwaartermijn van zes weken. De gemeente verklaarde het bezwaar daarom niet-ontvankelijk. De man vond dat hij te goeder trouw te laat was.
Zijn verweer draaide om het adres. Het college van burgemeester en wethouders van Pekela had de vergunning gepubliceerd onder het adres Aa-stroom 8, het officiële adres van de bestaande loods. In de buurt stond het perceel echter al jarenlang bekend als Industrieweg-Oost 12. Dat adres kwam volgens de man voor in correspondentie en notariële akten voorafgaand aan de bouw en was ook vindbaar op Google Maps. Werklieden vertelden hem bovendien dat zij stroom aanlegden voor Industrieweg-Oost 12. Hij volgde de publicaties op dat adres en zag dus niets voorbijkomen. Van een burger zonder juridische kennis en zonder advocaat kon volgens hem niet worden verwacht dat hij de Basisregistratie Adressen en Gebouwen raadpleegde.
De rechtbank Noord-Nederland verklaarde het beroep tegen de niet-ontvankelijkverklaring op 28 juni 2024 ongegrond. Zij overwoog dat de gemeente mocht uitgaan van het officiële adres. Ook speelde mee dat een of meer van de mede-indieners van het beroep hadden verklaard dat zij de publicatie in het Gemeenteblad wel hadden zien langskomen maar er niets mee hadden gedaan. De man ging in hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, waar hij werd bijgestaan door een advocaat uit Groningen.
De Afdeling oordeelt dat de termijnoverschrijding aan de man kan worden toegerekend. Zij benadrukt dat hij direct aanwonende is en dus de plaatselijke situatie kende. De bestaande loods werd destijds ontsloten via de toegangsweg aan de Aa-stroom 8. Aan de kant van de Industrieweg-Oost was alleen een overheaddeur en een loopdeur met een onverhard stuk gras en puin ervoor. Van een gebruikelijke ontsluiting naar die weg was geen sprake. Dat de man het perceel onder een ander adres kende, komt daarom voor zijn eigen risico, net als de mededelingen van de werklieden. Een advertentie op Funda met het adres Industrieweg-Oost 12 dateert bovendien van na de vergunningverlening en kon dus geen reden zijn om bij de bekendmaking van dat adres uit te gaan. Ook had hij navraag kunnen doen bij de gemeente naar de inhoud van de vergunning. Dat hij geen juridische kennis had en geen rechtsbijstand, verandert dat niet.
De Afdeling verklaart het hoger beroep ongegrond en bevestigt de uitspraak van de rechtbank. Het bezwaar tegen de omgevingsvergunning blijft daarmee niet-ontvankelijk. De gemeente hoeft geen proceskosten te vergoeden.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht; Omgevingsrecht Raad van State wijst planschadeclaim voor winkelgebouw in Someren af ondanks gegrond hoger beroep Een bedrijf in Someren eigenaar van een winkelgebouw, stelde dat de waarde van zijn panden was gekelderd van € 2.690.000 naar € 226.000. De oorzaak was een nieuw bestemmingsplan uit 2017. Dat plan staat detailhandel op de eerste verdieping van het gebouw niet meer toe, terwijl het voorgaande plan uit 2013 dat wel mogelijk maakte. Het bedrijf vroeg de gemeente daarom om een tegemoetkoming in planschade.
Het college van burgemeester en wethouders wees de aanvraag af. Het volgde het advies van een adviesbureau: de ruimere gebruiksmogelijkheden bestonden alleen in de vier jaar tussen 2013 en 2017. Het bedrijf had het pand al in 1995 gekocht, en op dat moment was detailhandel op de eerste verdieping volgens het college niet toegestaan. Het vervallen van zo'n tijdelijk voordeel, dat pas na de eigendomsverkrijging ontstond, geeft geen recht op een vergoeding.
De rechtbank Oost-Brabant verklaarde het beroep van het bedrijf in een uitspraak van 26 april 2024 ongegrond. In hoger beroep oordeelde de Raad van State in een tussenuitspraak van 26 november 2025 dat de afwijzing onvoldoende was gemotiveerd. Het college had niet aannemelijk gemaakt dat een gebruiksverbod uit de bouwverordening van 1968 in 1995 al gold. Dat verbod gold alleen als de bestemming van het plan al was verwezenlijkt. Het college kreeg de kans de gebreken te herstellen, en deed dat op 3 februari 2026 met een nieuw besluit.
In de uitspraak van nu speelde een nieuwe wending. Het bedrijf verduidelijkte pas in deze fase dat de schade alleen de eerste verdieping betreft van het deel van het gebouw dat in het bestemmingsvrije gebied van het oude uitbreidingsplan ligt. Dat deel is in 1985 gebouwd met een bouwvergunning voor een winkel op de begane grond en een magazijn op de verdieping. De Raad van State liet de vraag of de woonbestemming was verwezenlijkt daarom rusten.
Volgens de Raad van State mocht daar in 1995 niet worden gebouwd, omdat het deel op meer dan vijftien meter van de voorgevelrooilijn ligt, zo bepaalde de bouwverordening van 1993. De bouwvergunning uit 1985 was geen stilzwijgende vrijstelling voor een zelfstandige winkel op de verdieping. Het gebruik van het magazijn als winkel zou bovendien in strijd zijn met de bouwverordening van 1968. Daarvoor zijn ingrijpende bouwkundige veranderingen nodig, omdat voor een winkel andere eisen gelden voor brandveiligheid en toegankelijkheid. Dat de verdieping soms werd gebruikt voor de verkoop van kerstspullen deed niet ter zake en was ook niet onderbouwd.
De conclusie van de Raad van State is dat de gunstige gebruiksmogelijkheden van het plan uit 2013 niet bestonden toen het bedrijf het pand kocht. Het college heeft de aanvraag daarom terecht afgewezen. Het hoger beroep is gegrond, omdat het oorspronkelijke besluit van 16 februari 2023 gebrekkig was gemotiveerd. De Raad vernietigt de uitspraak van de rechtbank en het besluit van het college, maar het beroep tegen het herstelbesluit is ongegrond: de afwijzing van de planschade blijft staan. Het college moet de proceskosten van € 5.137 vergoeden en het griffierecht van € 924 terugbetalen.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht Raad van State: nieuwe woning in Blijham via Ruimte-voor-Ruimte-regeling mag, beroep buren ongegrond Op het perceel Oosteinde 44 in Blijham, in de gemeente Westerwolde, stond een manege. Die functie is vervallen en het gebouw wordt gesloopt. Op dat perceel staat ook een rijksmonument met een historisch waardevolle tuin, dat samen met de bebouwing op de aangrenzende percelen Oosteinde 42 en 46 een karakteristiek ensemble vormt aan de doorgaande weg van Blijham naar Bellingwolde. De gemeenteraad stelde op 3 juli 2024 het bestemmingsplan 'Buitengebied, Tjabbesstreek en Oosteinde 44' vast. Dat plan geeft het perceel Oosteinde 44 een woonbestemming en staat de bouw van een nieuwe woning toe op een perceel aan de Tjabbesstreek, als compensatie voor de sloop van de manege. De raad paste daarbij de Ruimte-voor-Ruimte-regeling uit de Omgevingsverordening Provincie Groningen 2016 toe.
Twee omwonenden uit Blijham, wier perceel aan het plangebied grenst, gingen in beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Zij vinden dat het plan in strijd is met de Omgevingsverordening, omdat niet aan de voorwaarden van de Ruimte-voor-Ruimte-regeling is voldaan. Op het plan is nog de Wet ruimtelijke ordening van vóór 1 januari 2024 van toepassing, omdat het ontwerpplan al op 26 oktober 2023 ter inzage lag, vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet.
Het eerste bezwaar van de omwonenden was dat de raad niet had gemotiveerd waarom een nieuwe woning op het perceel van de gesloopte manege ruimtelijk niet aanvaardbaar is. Volgens de verordening moet de nieuwe woning in beginsel op de plek van de sloop komen, tenzij dat uit het oogpunt van een goede ruimtelijke ordening niet kan. De omwonenden vonden dat de raad onvoldoende had onderzocht of een woning verder naar achteren op het perceel wel kon. De Afdeling vond de motivering in de plantoelichting toereikend. De raad wees op de ligging binnen het rijksmonumentale ensemble. Op de zitting lichtte hij toe dat ook een woning in de tweede lijn ongewenste nieuwe bebouwing aan dat ensemble en de historische ruimtelijke structuur zou toevoegen. Bovendien zou zo'n woning een nieuwe ontsluiting vragen, die het erf en de historische tuin aantast. Dat aan een woning op die plek voorwaarden gesteld kunnen worden en dat de maatwerkmethode kan worden toegepast, maakt de motivering niet ontoereikend.
De omwonenden voerden verder aan dat de manege er destijds ook paste, zodat een woning op die plek evenmin een probleem kan zijn. De Afdeling wees dat af. De raad had onweersproken verklaard dat de manegebebouwing geen deel van het rijksmonument was. Of een ontwikkeling ruimtelijk aanvaardbaar is, moet bovendien worden beoordeeld aan de hand van de huidige situatie en de geldende kaders; eerdere bebouwing is daarbij niet doorslaggevend.
Ook het bezwaar dat de ruimtelijke kwaliteit niet zou verbeteren, slaagde niet. De raad zag die verbetering in de sloop van de manegebebouwing en het beëindigen van de manegefunctie, in samenhang met de landschappelijke herinrichting. De woning aan de Tjabbesstreek sluit volgens de plantoelichting aan bij de bestaande verkavelings- en lintstructuur. Artikel 3.6 van de planregels borgt dat de gronden alleen mogen worden gebruikt als de kavelontwikkeling plaatsvindt volgens het ruimtelijk kader in bijlage 1 van de toelichting. Het argument dat de woning te dicht bij spuitzones komt te liggen, onderbouwden de omwonenden niet en dat slaagde dus ook niet.
De Afdeling verklaarde het beroep ongegrond. Het bestemmingsplan blijft daarmee in stand en de bouw van de woning aan de Tjabbesstreek kan doorgaan. De raad hoeft geen proceskosten te vergoeden.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht Raad van State: geen beoordeling van woonwagen-vergunning Tholen, belang vervallen na verwijdering Een bewoonster van een woonwagen in Tholen maakte zich zorgen over de brandveiligheid op een woonwagenlocatie. Volgens haar stonden de woonwagens ter plaatse te dicht op elkaar. Ze verzette zich daarom tegen de omgevingsvergunning die het college van burgemeester en wethouders van Tholen had verleend voor het plaatsen van een woonwagen op een standplaats in de buurt van haar eigen woonplek.
De rechtbank Zeeland-West-Brabant verklaarde haar beroep tegen de vergunning op 25 augustus 2023 ongegrond. De bewoonster ging daarop in hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Zij hield vol dat de situatie niet brandveilig is.
De Afdeling kwam niet toe aan die vraag. Een appellant moet bij een rechtsmiddel een procesbelang hebben: het doel dat zij met het hoger beroep voor ogen heeft, moet nog te bereiken zijn en voor haar van feitelijke betekenis zijn. Of dat belang er is, beoordeelt de Afdeling naar de stand van zaken op het moment van de uitspraak. Ontbreekt het procesbelang, dan is het rechtsmiddel niet-ontvankelijk.
Na de vergunningverlening was er het nodige veranderd. De woonwagen waar het om ging is van de standplaats verwijderd. Bovendien is gebleken dat er op die plek volgens het inmiddels geldende bestemmingsplan 'Tholen, Oudelandsedijk ong.' geen woonwagen meer kan worden geplaatst. De bewoonster heeft daardoor geen reëel en actueel belang meer bij een inhoudelijke beoordeling van haar hoger beroep.
De Raad van State sprak de zaak mondeling uit en verklaarde het hoger beroep niet-ontvankelijk wegens het ontbreken van procesbelang. De uitspraak van de rechtbank blijft daarmee staan, zonder dat de brandveiligheid van de woonwagens is beoordeeld. Het college hoeft geen proceskosten te vergoeden en ook voor een vergoeding van de proceskosten van de andere partij, die als belanghebbende in de zaak verscheen, zag de Afdeling geen aanleiding.
Raad van State · 5 november 2026
Bestuursrecht; Omgevingsrecht