Raad van State: nieuwe woning op fundering oude steenfabriek in Winterswijk mag, beroep buren ongegrond In het buitengebied van Winterswijk Meddo, ten noordoosten van de woonkern, liggen nog de restanten van een oude steenoven. Een initiatiefnemer wil daar de voormalige steenfabriek 'Het Fabriek Goossens' ongeveer nabouwen en in gebruik nemen als woning. Het gebouw komt op de fundering van de oude fabriek, in klassieke stijl en mogelijk met een bescheiden schoorsteen. Ook de oude droogschuur op het perceel wordt hersteld en als bijgebouw gebruikt. De gemeenteraad van Winterswijk gaf het graslandperceel daarvoor een woonbestemming in het bestemmingsplan 'Goossensweg, nabij 7', vastgesteld op 20 juni 2024.
Twee buren, die op ongeveer 63 meter van het plangebied wonen, gingen in beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Zij vreesden dat het plan de cultuurhistorie en de natuurwaarden van het gebied aantast. Omdat het ontwerpplan al vóór 1 januari 2024 ter inzage lag, bleef het oude recht van vóór de Omgevingswet gelden, waaronder de Wet ruimtelijke ordening. Op de zitting trokken de buren hun gronden over participatie en over het provinciale beleid in.
De buren voerden ten eerste belangenverstrengeling aan. Het archeologisch onderzoek was opgesteld door een adviesbureau waarvan een medewerker als deskundige in de Commissie Omgevingskwaliteit van de gemeente zit. De Afdeling zag daarin geen aanleiding: het plan is vastgesteld door de raad en niet door die commissie, en de naam van de bedoelde adviseur staat niet in het onderzoek.
Ook het betoog dat het plan in strijd is met de Omgevingsvisie Buitengebied Winterswijk slaagde niet. De buren stelden dat de woning zorgt voor verstening, dat de herbouw 'nepgeschiedenis' is omdat er nooit een droogschuur stond, en dat stilte en duisternis worden aangetast. De Afdeling wees erop dat de visie juist ruimte laat om cultuurhistorisch waardevolle gebouwen te hergebruiken of te herstellen. De raad had met verschillende onderzoeken (cultuurhistorisch, archeologisch, bouwhistorisch, flora en fauna, bodem) en met een erfinpassingsplan en beeldkwaliteitsplan onderbouwd dat het plan per saldo bijdraagt aan de omgevingskwaliteit. De buren hadden niet onderbouwd waarom één extra woning op de plek van eerdere bebouwing tot aantasting van de waarden of tot onaanvaardbare verstening zou leiden.
Over de natuur kregen de buren evenmin gelijk. Zij vonden de quickscan van Staring Advies van 24 maart 2022 onzorgvuldig, omdat die in februari was uitgevoerd en uitging van 'intensief beheer', terwijl het perceel maar één keer per jaar wordt gemaaid. Zij wezen ook op de kamsalamander die zij in hun eigen tuin zien en op rapporten van Staatsbosbeheer. Die rapporten hadden zij niet overgelegd. De quickscan was bovendien niet alleen op veldonderzoek gebaseerd maar ook op literatuuronderzoek en concludeerde dat de kamsalamander door het ontbreken van geschikt leefgebied niet te verwachten is. Een eigen waarneming op een ander perceel en een niet onderbouwde stelling over het maaibeheer volstonden niet om aan die conclusie te twijfelen. De raad mocht dus aannemen dat de soortenbescherming de uitvoering van het plan niet in de weg staat.
De buren vreesden ook een onaanvaardbare intensivering van het gebruik. Zij wezen op inwoning, splitsing van de woning, een praktijk- of kantoorruimte, bed and breakfast en recreatieve nevenactiviteiten zoals trekkershutten en kampeerplekken. De Afdeling oordeelde dat inwoning beperkt is tot twee huishoudens in één woning en dat splitsing hooguit in twee woningen kan, met een omgevingsvergunning en voorwaarden. De praktijkruimte is beperkt tot 50 m² en de bed and breakfast tot 60 m² voor maximaal vier personen. De recreatieve nevenactiviteiten zijn alleen met een omgevingsvergunning toegestaan, stapeling wordt tegengegaan en de omvang van het perceel beperkt de cumulatie verder.
Bij het parkeren is berekend dat drie parkeerplaatsen nodig zijn, die volgens de raad in het plangebied passen. De buren spraken dat niet tegen, en een grotere behoefte kan gezien de omvang van het terrein op eigen grond worden opgevangen. Het betoog dat de woning te weinig daglicht krijgt, bespreekt de Afdeling niet inhoudelijk: de daglichtnormen beschermen de bewoners van het gebouw zelf en niet de buren, zodat het relativiteitsvereiste uit artikel 8:69a van de Awb vernietiging in de weg staat.
De Afdeling verklaarde het beroep ongegrond, zodat het bestemmingsplan blijft staan. De raad hoeft de proceskosten van de buren niet te vergoeden.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht Raad van State: bedrijfswoning naast Tilburgs bedrijf mag blijven, buren verliezen handhavingszaak Twee bedrijven uit Tilburg wilden dat de gemeente optreedt tegen de bewoning van de woning naast hun bedrijf in Berkel-Enschot. Volgens hen woont daar een stel dat daar niet mag wonen. Op het perceel is volgens het bestemmingsplan Enschot 2008 ruimte voor één bedrijfswoning, en die hoort volgens de bedrijven bij hun eigen bedrijf. Bovendien zou het stel helemaal geen bedrijf hebben, waardoor de woning geen bedrijfswoning kan zijn.
De Raad van State oordeelt in hoger beroep tegen de uitspraak van de rechtbank Zeeland-West-Brabant van 18 juli 2025 dat de rechtbank het beroep terecht ongegrond verklaarde. Het college van burgemeester en wethouders van Tilburg had het verzoek om handhaving eerst afgewezen bij besluit van 12 maart 2024 en het bezwaar daartegen ongegrond verklaard bij besluit van 15 november 2024. Omdat het handhavingsverzoek al op 16 november 2023 was ingediend, bleef de Wabo, zoals die gold voor de komst van de Omgevingswet op 1 januari 2024, van toepassing.
Het college is volgens de Raad van State niet bevoegd om handhavend op te treden, omdat er geen overtreding is. Het college heeft op 8 maart 2024 een inmiddels onherroepelijke vergunning verleend voor het huidige gebruik als bedrijfswoning, in afwijking van het bestemmingsplan. Daarmee is de planregeling over bouwpercelen en bedrijfswoningen niet meer van belang. De Raad van State merkt daarnaast op dat bij de omvang van een bouwperceel in beginsel wordt gekeken naar de bestaande, actuele situatie en de kadastrale percelen. Dat de situatie bij de vaststelling van het plan in 2008 anders was, doet daarom niet ter zake.
Ook het tweede punt slaagt niet. De appellanten stelden dat er geen bedrijfsmatige activiteiten plaatsvinden en dat het college dit onvoldoende zorgvuldig onderzocht. Volgens de Raad van State heeft de rechtbank terecht geoordeeld dat het onderzoek zorgvuldig was. Bij onaangekondigde controles werden onder meer stellingkasten, werkbanken, machines, materialen en rolstoelonderdelen in verschillende stadia van stoffering aangetroffen. Ook zijn pakbonnen overgelegd waaruit blijkt dat op het adres materialen zijn geleverd. De controlerapporten bevatten gedetailleerde informatie en fotomateriaal. De eigen waarneming van de appellanten dat er niets gebeurt, is onvoldoende om daar anders over te oordelen.
De Raad van State verklaart het hoger beroep ongegrond en bevestigt de uitspraak van de rechtbank. Het college hoeft geen proceskosten te vergoeden.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht Raad van State: hederaschutting van 1,90 m in Beuningen mag niet, vergunning terecht herroepen Een vrouw uit Beuningen verving de coniferenhaag voor haar woning door een schutting van 1,90 meter hoog en 7,50 meter lang. De schutting bestaat uit een metalen gaashekwerk met een hederaplant ertegen. Het bestemmingsplan staat voor de voorgevelrooilijn een erfafscheiding van maximaal 1 meter hoog toe. Daarom vroeg zij op 13 maart 2023 een omgevingsvergunning aan.
Het college van burgemeester en wethouders van Beuningen besloot op 5 mei 2023 de vergunning te weigeren. Dat besluit werd pas op 9 mei 2023 naar de vrouw gestuurd, na het verstrijken van de beslistermijn. Daardoor ontstond op 9 mei 2023 van rechtswege een vergunning. De buurman maakte bezwaar. Naar aanleiding daarvan herriep het college de vergunning op 14 november 2023. De rechtbank Gelderland verklaarde het beroep van de vrouw ongegrond. Zij ging in hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
De Afdeling oordeelt eerst dat de oude Wabo van toepassing blijft, omdat de aanvraag voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 was ingediend. Nieuwe gronden over het beginsel van fair play, de handhavingsprocedure en de geluidsopname van de hoorzitting bespreekt de Afdeling niet, omdat beroepsgronden in het omgevingsrecht niet voor het eerst in hoger beroep mogen worden aangevoerd.
De vrouw voerde aan dat de rechtbank ten onrechte had vermeld dat de buurman bij de zitting aanwezig was. Dat klopt niet: in de uitspraak van de rechtbank wordt hij niet genoemd. Zijn afwezigheid betekent ook niet dat haar stellingen als onweersproken voor waar moeten worden aangenomen. Verder was er volgens de Afdeling wel degelijk een volledige heroverweging in bezwaar. Dat het college op vergelijkbare gronden herriep als waarmee het eerst wilde weigeren, verandert daar niets aan. Het welstandsadvies hoefde niet te worden betrokken, omdat het ziet op de Nota Ruimtelijke Kwaliteit en niet op de regels van het bestemmingsplan.
De schutting is volgens de Afdeling een bouwwerk. Het gaat om een met de grond verbonden constructie van enige omvang, bedoeld om ter plaatse te functioneren. Het college mocht de vergunning weigeren. Volgens het college past een hoge erfafscheiding niet bij de opbouw van de wijk, met open voortuinen en gesloten achtertuinen. De schutting tast het open karakter van de voortuinen aan, zeker nu de woningen in een rij met dezelfde gebogen rooilijn staan. Het college mocht dat belang zwaarder laten wegen dan het belang van de vrouw. Daarom hoefde de Afdeling niet in te gaan op de verkeersveiligheid. De nadelen voor de vrouw, die de schutting mogelijk moet afbreken, zijn niet onevenredig.
Ook het beroep op het gelijkheidsbeginsel slaagt niet. De erfafscheidingen aan de Nervalaan 21, 33, 35 en 63 bestaan uit beplanting en zijn daarom geen bouwwerken. Voor het vergelijkbare gaaswerk aan de Nervalaan 71 is evenmin een vergunning verleend, en het college heeft aangekondigd daartegen handhavend op te treden. Dat de rechtbank op dit punt geen oordeel gaf, was een gebrek, maar leidt niet tot vernietiging.
De vrouw stelde ook dat het college vooringenomen was. De buurman is lid van de Adviesraad Sociaal Domein, maar die raad heeft geen invloed op ruimtelijke besluiten. Het college verklaarde dat het de twee buren tegelijk met de vrouw schriftelijk informeerde, omdat de weigering al in het Gemeenteblad was gepubliceerd. Dat de buurman binnen 24 uur bezwaar maakte, wijst dus niet op voorkennis. De brief aan de buurman was een neutrale mededeling en geen oproep tot bezwaar, al noemden gemeentemedewerkers het bezwaarschrift in interne e-mails 'goed nieuws'.
De Afdeling verklaart het hoger beroep ongegrond en bevestigt de uitspraak van de rechtbank. De van rechtswege verleende omgevingsvergunning blijft dus herroepen. Het college hoeft geen proceskosten te vergoeden.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht; Omgevingsrecht Raad van State: klooster Mariabosch in Baexem hoeft geen gemeentelijk monument te worden, sloop mag In Baexem, gemeente Leudal, staat het kloostercomplex Mariabosch. Het bestaat uit een kapel uit 1933, een middendeel uit 1877 met een tussendeel uit 1934 en een poortgebouw uit 1954. Sinds 2010 is het complex geen klooster meer. Het middendeel, waarvan het Oude Klooster uit 1877 deel uitmaakt, is niet in gebruik. In 2012 zijn de kapel, het poortgebouw en andere onderdelen als gemeentelijk monument aangewezen. Het middendeel niet, want dat zou worden vervangen door nieuwbouw. Het complex moet huisvesting bieden aan onder meer het Samen Zorgen Huis Leudal, dat sinds 2019 in de kapel zit.
Erfgoedvereniging Bond Heemschut vroeg het college van burgemeester en wethouders van Leudal in 2019 om het Oude Klooster alsnog als monument aan te wijzen. Volgens de vereniging heeft dit oudste deel van het complex een grote cultuurhistorische waarde. Het college wees de aanvraag af bij besluit van 22 december 2020 en hield die afwijzing na bezwaar overeind in een besluit van 22 februari 2022. Het college erkende de cultuurhistorische waarde, maar vond dat de herontwikkeling van het hele complex tot zorglocatie zwaarder weegt. Daarvoor moet het hele middendeel worden gesloopt. Het college baseerde zich op artikel 5, derde lid, van de Erfgoedverordening Leudal 2018. Daarin staat dat een pand niet wordt aangewezen als de eigenaar aantoonbaar onevenredig wordt benadeeld of de ontwikkelmogelijkheden aantoonbaar onevenredig worden beperkt.
De rechtbank Limburg verklaarde het beroep van Bond Heemschut op 4 april 2025 gegrond wegens een motiveringsgebrek. Het college had dat gebrek volgens de rechtbank hersteld met een nadere motivering van 25 september 2024. Daarom liet de rechtbank de rechtsgevolgen van het vernietigde besluit in stand. Ook kende zij de vereniging een schadevergoeding van € 875 toe van het college en € 875 van de Staat wegens overschrijding van de redelijke termijn. Bond Heemschut ging in hoger beroep tegen het in stand laten van de rechtsgevolgen.
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State verwerpt alle bezwaren. Eerst het verwijt dat het college niet op de aanvraag zou hebben beslist. De vereniging had in bezwaar inderdaad al aangevoerd dat zij alleen het Oude Klooster bedoelde en niet het hele middendeel. Toch is er geen gebrek in de besluitvorming. Het Oude Klooster maakt deel uit van het middendeel, en doordat het college vasthield aan sloop van het hele middendeel, beslistte het ook over het Oude Klooster.
Ook het verwijt dat het college onzorgvuldig te werk ging, slaagt niet. Een waardebepaling met het puntensysteem uit de beleidsregels had niets veranderd, omdat de cultuurhistorische waarde niet ter discussie stond. Het alternatieve plan van de vereniging was bovendien beoordeeld en bleek niet uitvoerbaar, omdat delen ervan op gronden liggen met een beschermingszone in het omgevingsplan. De vereniging kon dat plan schriftelijk toelichten en had dat ook mondeling kunnen doen op de hoorzitting in bezwaar. Het college onderzocht wel degelijk of het Oude Klooster te behouden was: uit een studie van Satijnplus Architecten uit 2009 bleek dat behoud van het middendeel door de slechte bouwkundige staat niet mogelijk was.
Ook het herstel van het motiveringsgebrek houdt stand. Alleen bij sloop van het hele middendeel kunnen er 40 nieuwbouwappartementen komen. Bij behoud van het Oude Klooster zijn dat er hooguit 20: 10 in het gerenoveerde middendeel en 10 in een nieuwbouwblok. Het alternatieve plan van de vereniging met 36 appartementen strijdt met het omgevingsplan vanwege onder meer een veiligheidszone, een geurzone en een beschermingszone voor een watergang. Dat de vereniging dit niet gemotiveerd betwistte, telde mee. Met 20 appartementen stijgen de kosten per appartement zo sterk dat de herontwikkeling in gevaar komt. De Afdeling deelt ook het oordeel dat het Oude Klooster in slechte bouwkundige staat verkeert, zoals blijkt uit een rapport van DOOK erfgoedwerk van 30 augustus 2024. Een visuele inspectie door de vereniging waarbij de buitengevels nog goed leken, verandert dat niet.
Bij de belangenafweging telt volgens de Afdeling mee dat naast monumentenzorg ook volkshuisvesting, leefbaarheid en toegang tot medische zorg spelen, en dat het behoud van de waardevollere delen van het complex in het gedrang komt als de herontwikkeling niet doorgaat. Het college mocht daarom meer gewicht geven aan het voorkomen van onevenredige benadeling van de eigenaar dan aan behoud van het Oude Klooster.
Het hoger beroep is ongegrond. De Afdeling bevestigt de uitspraak van de rechtbank voor zover aangevallen. Het Oude Klooster wordt dus geen gemeentelijk monument en het college hoeft geen proceskosten te vergoeden.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht Rechter: woning in Kesteren mag op 3 meter van de straat, buren krijgen geen gelijk Een nieuwbouwwoning in de wijk Casterhoven in Kesteren staat dichter bij de straat dan de omgevingsvergunning toestond. De bouwer wilde dat herstellen door de woning naar achteren te plaatsen, zodat de afstand tot de voorste perceelsgrens 3 meter wordt. Het college van burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe verleende daarvoor op 11 april 2025 een omgevingsvergunning. Bewoners uit dezelfde straat vochten dat besluit aan. Zij vinden dat de woning niet past bij de andere huizen, die verder van de straat af staan.
De zaak kwam bij de rechtbank Gelderland, zittingsplaats Arnhem, in beroep tegen de beslissing op bezwaar van het college. Het college had het bezwaar eerst op 13 oktober 2025 afgewezen. Na het beroep trok het die beslissing op 2 april 2026 in en nam het een nieuwe beslissing op bezwaar met een betere motivering. Ook vergoedde het de proceskosten van de bezwaarfase. Op 29 september 2026 behandelde de rechtbank de zaak op zitting.
De bewoners voerden aan dat het bestemmingsplan en het beeldkwaliteitsplan een gelijke afstand van alle woningen tot de straat voorschrijven. Zij wezen op de gevellijn op de plankaart, op een illustratie in het beeldkwaliteitsplan en op het advies van de gemeentelijk stedenbouwkundige. Die schreef dat het statige karakter van de laan juist in een vaste rooilijn zit. De rechtbank volgt dat niet. Het bestemmingsplan eist dat de voorgevel minimaal 3 en maximaal 6 meter van de voorste perceelsgrens staat. De woning staat op 3 meter en voldoet dus. De gevellijn betekent alleen dat de voorgevel niet schuin op het perceel mag staan. Ook het beeldkwaliteitsplan vraagt een afstand van minimaal 3 meter. Dat een illustratie de woningen op één lijn toont, maakt dat nog geen vereiste. Anders zou de ruimte tussen 3 en 6 meter in het bestemmingsplan ook zinloos zijn.
Het advies van de stedenbouwkundige leverde de bewoners evenmin iets op. Dat advies dateert van 17 januari 2025 en ging over een eerdere aanvraag om de bestaande situatie te legaliseren, met een afstand van 1 meter. Die aanvraag wees het college af. Voor de nieuwe vergunning is alleen advies gevraagd over de afstand tot de zijdelingse perceelsgrens, en dat advies was positief.
Ook de parkeerregels vormden volgens de rechtbank geen probleem. Het bestemmingsplan eist twee parkeerplaatsen op eigen terrein voor een vrijstaande woning, en die staan op de situatietekening. De Nota Parkeernormen rekent bij een lange oprit maar één plaats mee en komt daardoor op een tekort van 1,7 parkeerplaats. Het gaat hier echter om de wijziging van een bestaande woning, die deel uitmaakt van een gebiedsontwikkeling waarvoor al in 2021 vergunning is verleend. De parkeerbehoefte neemt dus niet toe, en een bestaand tekort kan volgens vaste rechtspraak buiten beschouwing blijven.
De rechtbank verklaart de beroepen ongegrond. De omgevingsvergunning blijft in stand. De bewoners krijgen hun griffierecht niet terug en ook geen vergoeding van hun proceskosten.
Rechtbank Gelderland · 10 november 2026
Bestuursrecht; Omgevingsrecht