Raad van State vernietigt stikstofvergunning geitenhouderij Leersum: motivering ontoereikend Een geiten- en paardenhouderij in Leersum, omsloten door landgoed Zuylestein, wil de stallen wijzigen. Het bedrijf had sinds 23 maart 2016 een natuurvergunning voor 840 geiten, 275 opfokgeiten, 5 paarden en 2 pony's. In juli 2019 vroeg de eigenaar een nieuwe vergunning aan voor 800 geiten, 160 opfokgeiten, 5 paarden en 2 pony's, met een nieuwe geitenstal en een andere indeling van de bestaande stallen. Het aantal geiten daalt dus, maar de stikstofuitstoot (stikstofdepositie) op nabijgelegen Natura 2000-gebieden staat centraal.
Gedeputeerde staten van Utrecht wezen de aanvraag op 9 september 2021 af, omdat een vergunning volgens hen niet nodig was. De stikstofdepositie nam volgens het college niet toe ten opzichte van de al vergunde situatie, zodat significante gevolgen voor de natuurgebieden op voorhand waren uitgesloten. De rechtbank Midden-Nederland verklaarde de beroepen van de veehouder en van de omwonende partijen op 7 november 2022 ongegrond. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State behandelt nu het hoger beroep tegen die uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland.
Twee hoger beroepen van tegenstanders sneuvelden. Het hoger beroep van de voormalige eigenaar van het landgoed en van de Stichting Beheer Historische Groenmonumenten Utrechtse Heuvelrug is ongegrond. De Afdeling erkent dat zij als indiener van een zienswijze niet als niet-ontvankelijk worden gezien, maar volgens het relativiteitsvereiste mag een besluit niet worden vernietigd op grond van een regel die kennelijk niet hun belang beschermt. De man is geen eigenaar meer van het landgoed en heeft alleen een gebruiksrecht op een woning, het Poortgebouw, op ongeveer 670 meter van het Natura 2000-gebied Kolland & Overlangbroek, zonder direct zicht op die gebieden. Daarmee ontbreekt de verwevenheid tussen zijn woon- en leefomgeving en de natuurbelangen die de Wet natuurbescherming beschermt. De stichting richt zich volgens haar statuten op het beheer van historische groenmonumenten, niet op natuurbescherming als zodanig. Dat delen van het landgoed ecologische waarde hebben, verandert dat niet.
Het hoger beroep van de veehouder slaagt wel. De rechtbank toetste volgens de oude regels voor intern salderen, waarbij de al vergunde situatie als vergelijkingspunt gold. Die rechtspraak is gewijzigd door de uitspraak van de Afdeling van 18 december 2024: de referentiesituatie mag niet meer worden meegewogen bij de vraag of een vergunning nodig is. Volgens de nieuwe lijn moet eerst de stikstofbelasting van het project zelf worden bekeken. Daarom was het oordeel dat er geen vergunningplicht was onjuist.
Naar aanleiding van die uitspraak verleende het college op 26 juni 2025 alsnog een natuurvergunning, waarbij intern salderen als mitigerende maatregel werd ingezet. Daartegen kwamen onder meer Coöperatie Mobilisation for the Environment en Vereniging Leefmilieu in beroep. Hun beroep is ontvankelijk, ook al hebben zij geen rechtsmiddel ingesteld tegen het eerdere besluit, omdat dit nieuwe besluit op een nieuwe beoordeling berust. Zij stellen dat het college niet deugdelijk heeft onderbouwd dat aan het additionaliteitsvereiste is voldaan. Dat vereiste houdt in dat salderen alleen kan als de gesaldeerde activiteit niet al nodig is als instandhoudings- of passende maatregel.
De Afdeling geeft hen gelijk. Het college verwees naar de prognose in AERIUS Monitor 2024 en naar landelijke en provinciale maatregelen, maar dat is te algemeen: het effect van die maatregelen is niet inzichtelijk gemaakt en niet onderbouwd dat ze tot de noodzakelijke daling leiden. Voor de verplaatsing van vijf bedrijven en de kavelruil Kromme Rijn Oost is wel een deel van het effect aannemelijk gemaakt, maar niet welke daling noodzakelijk is en binnen welke termijn die kan worden bereikt. Bovendien negeerde het college het habitattype overgangs- en trilvenen, veenmosrietlanden in het Binnenveld. Het betoog over een ontbrekend emissievoorschrift in de vergunning slaagt niet, omdat de emissies voldoende zijn begrensd door de aanvraag.
De Afdeling vernietigt de uitspraak van de rechtbank, het afwijzingsbesluit van 9 september 2021 en de vergunning van 26 juni 2025. Het college moet opnieuw beslissen en daarbij de uitspraak en het beoordelingskader van 18 december 2024 volgen; tegen dat nieuwe besluit kan alleen bij de Afdeling beroep worden ingesteld. Het college moet de proceskosten van de veehouder (€ 3.736) en van de beide milieuorganisaties (€ 1.868) vergoeden, plus het griffierecht van € 908 en € 365.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht Raad van State: 27 appartementen in De Cocksdorp mogen, buurman verliest hoger beroep Op een hoek in het centrum van De Cocksdorp op Texel stond vroeger een supermarkt. Op die plek komt een appartementencomplex met 27 woningen. De buurman, die direct naast het perceel woont en achter zijn huis een bedrijfsgebouw heeft, wil dat niet. Hij vreest dat het gebouw te groot en te hoog wordt, dat zijn privacy verdwijnt en dat de straten rond het complex volstaan met geparkeerde auto's.
Het college van burgemeester en wethouders van Texel verleende op 9 maart 2022 een omgevingsvergunning voor het project. Het bouwplan wijkt af van het bestemmingsplan: de goothoogte is 6 meter in plaats van maximaal 4,5 meter, de bouwhoogte is 10 meter in plaats van 9 meter, een deel van de dakhelling klopt niet en aan de achterzijde wordt buiten het bouwvlak gebouwd. Na het bezwaar van de buurman nam het college op 27 februari 2025 een nieuw besluit, waarbij het bezwaar gedeeltelijk gegrond werd verklaard en de vergunning werd gewijzigd in stand gelaten. Een wijziging was dat de balkons minstens 2 meter van de zijdelingse perceelsgrens moeten blijven.
De zaak kwam in hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, tegen de tussenuitspraak van de rechtbank Noord-Holland van 18 september 2025 en de einduitspraak van 6 maart 2026. De rechtbank vond het parkeeronderzoek van het college onvoldoende en gaf het college de kans dat gebrek te herstellen. Daarna verklaarde de rechtbank het beroep op het punt parkeren gegrond, maar liet de rechtsgevolgen van het besluit in stand. Op alle andere punten bleef het besluit overeind. Omdat de vergunning is aangevraagd voor 1 januari 2024, is nog de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht van toepassing en niet de Omgevingswet.
Over de ruimtelijke inpassing oordeelt de Raad van State dat het college de belangen goed heeft afgewogen. De hoogtes zijn vergelijkbaar met die van de oude supermarkt en met andere panden in de straat. Een bezonningsstudie laat zien dat het complex maar een beperkte invloed heeft op de zon op het perceel van de buurman. Ook de gestelde grotere gebruiksintensiteit maakt de nadelen niet onevenredig. De buurman vreesde voor zijn bedrijfsvoering, maar op de zitting bleek dat het hem niet om geluidhinder ging, maar om overlast van zijn schoorsteen, die lager is dan het nieuwe gebouw. Volgens de Afdeling staat die schoorsteen nu al dichterbij andere bouwmogelijkheden dan de aanbevolen richtafstand. De privacy blijft ook voldoende gewaarborgd: de balkons liggen op minimaal 2 meter van de erfgrens, het perceel ligt midden in het centrum waar buren elkaar meer moeten dulden, en balkons op de eerste verdieping mochten volgens het bestemmingsplan al. De steeg naast zijn woning wordt weliswaar smaller, maar ligt binnen het bouwvlak waar gebouwd mag worden, en de buurman maakte geen privaatrechtelijk recht op die toegang aannemelijk.
Het parkeren was de kern van het geschil. Het bouwplan heeft een tekort van 18 parkeerplaatsen, 9 voor bewoners en 9 voor bezoekers. Het college mocht daarvan afwijken als dat geen onevenredige afbreuk doet aan de parkeersituatie. Onderzoeksbureau Goudappel mmat de parkeerdruk op vier dagen in oktober 2025, deels tijdens de herfstvakantie. In de straten direct rond het complex wordt de grens van 85 procent parkeerdruk regelmatig overschreden, maar in de zones op iets grotere loopafstand ligt de druk ruim onder die grens. De buurman had geen tegenrapport. Dat de metingen niet in het hoogseizoen plaatsvonden, is volgens de Afdeling onvoldoende: het college wees erop dat dan meer mensen de fiets nemen en dat alleen bij evenementen als de Durpermarkt vrijwel alle plekken vol zijn. Ook het argument dat foutparkeerders bij handhaving uitwijken, of dat het openbare parkeerterrein aan de Molenlaan met 104 plaatsen mede door een supermarkt wordt gebruikt, hielp hem niet.
De Raad van State verklaart het hoger beroep van de buurman ongegrond en bevestigt de uitspraken van de rechtbank voor zover aangevallen. De omgevingsvergunning voor de 27 appartementen blijft daarmee van kracht. Het college hoeft geen proceskosten te vergoeden.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht; Omgevingsrecht Raad van State: bestemmingsplan Borger houdt stand, wens voor levensloopbestendige woning mislukt Twee bewoners van Borger in de gemeente Borger-Odoorn wilden tegenover hun woning een levensloopbestendige woning bouwen. Het perceel waar ze dat willen doen, onbebouwde agrarische grond, valt buiten het bestemmingsplan 'Borger, Borger dorp' dat de gemeenteraad op 18 juli 2024 vaststelde. Daarom kwamen ze in beroep tegen dat plan.
Het plan geeft de kern Borger een nieuwe planologische regeling. Het is een actualisatie van eerdere bestemmingsplannen en beheersverordeningen, die niet meer goed op elkaar aansloten en deels verouderd waren. Het plan is conserverend van aard: het is niet bedoeld om nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken. Voor het perceel van de bewoners gold eerder de beheersverordening 'Borger dorp' met de bestemming 'Dorpsgebied'. Nu kreeg het onder meer de bestemming 'Wonen'. Omdat het ontwerpplan al op 9 november 2023 ter inzage lag, bleef volgens de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State het recht van vóór de Omgevingswet van toepassing.
Op de zitting van 14 september 2026 trokken de bewoners een aantal beroepsgronden in, onder meer over het bouwvlak van het Hunebedcentrum Borger en over de hoogte van overige bouwwerken. Over het gebruik van het Openluchttheater Borger spraken zij met de gemeenteraad af eerst met elkaar in gesprek te gaan, waarna ze ook die grond introkken.
De belangrijkste grond ging over de plangrens. De bewoners hadden in hun zienswijze gevraagd het perceel tegenover hun woning in het plangebied op te nemen, maar de raad deed dat niet. Het perceel ligt nu in het bestemmingsplan 'Buitengebied'. Een eerder principeverzoek om daar te mogen bouwen was afgewezen, op ruimtelijke gronden en vanwege het woonbeleid van de gemeente. De Afdeling vond dat de raad de grens mocht trekken waar hij deed. Het plangebied gaat over de kern van Borger, terwijl het perceel agrarische grond buiten het stedelijk gebied is. De bewoners hadden niet aangetoond dat er zoveel ruimtelijke samenhang is dat het perceel binnen het plan had moeten vallen. De wens om een levensloopbestendige woning te bouwen was daarvoor onvoldoende. Of het principeverzoek terecht was afgewezen, kon in deze procedure niet aan de orde komen.
Ook de andere gronden slaagden niet. De bewoners vonden dat de raad niet had uitgelegd waarom de afwijkingsbevoegdheid voor een aan huis gebonden beroep of bedrijf (maximaal 100 m²) anders is geregeld dan die voor een agrarische hobbyactiviteit (maximaal 250 m²). De raad lichtte toe dat vee meer ruimte vraagt, onder meer voor dierenwelzijn, veevoer en machines, en dat hij bij een beroep aan huis alleen kleinschalige bedrijvigheid naast wonen wil toestaan. De Afdeling vond dat een afdoende reden. De vrees van de bewoners dat een schuur voor hun paard in strijd met het plan komt als het dier overlijdt, nam de Afdeling weg met de toelichting van de raad dat dit alleen speelt als het gebouw voor iets anders wordt gebruikt.
Ook de stelling dat het plan rechtsonzeker is, omdat artikel 24.4.1 van de planregels de titel 'voormalige agrarische gebouwen' draagt terwijl de begripsomschrijving over 'oorspronkelijk agrarische gebouwen' gaat, hield geen stand. In het artikel zelf worden regels gesteld voor oorspronkelijk agrarische gebouwen, zodat de regeling werkbaar is. Dat de begripsomschrijving bestaande planologische rechten zou beperken, voerden de bewoners pas op de zitting aan. Die grond kwam zo laat dat de raad er niet adequaat op kon reageren en liet de Afdeling buiten beschouwing. De grond over landschappelijke en cultuurhistorische waarden gaf geen aanleiding voor het oordeel dat het plan in strijd is met een goede ruimtelijke ordening.
De Afdeling bestuursrechtspraak verklaarde het beroep ongegrond. Het bestemmingsplan blijft ongewijzigd in stand en de raad hoeft de proceskosten niet te vergoeden.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht Raad van State vernietigt overgangsregeling voor stacaravan Bronckhorst: gebruik is al sinds 1967 legaal Sinds de zomer van 1967 staat een stacaravan op een bospercel aan de Rijnweg in het buitengebied van Hengelo (Gelderland). De familie van de eigenaar gebruikt hem sindsdien ononderbroken voor recreatie. Dat gebruik was in strijd met de bestemming 'Bos', die het perceel kreeg in het bestemmingsplan uit 2017. De gemeenteraad van Bronckhorst wilde de situatie regelen in een zogeheten veegplan, een plan waarin allerlei kleine ruimtelijke kwesties in één keer worden afgehandeld. Hij koos voor persoonsgebonden overgangsrecht: de caravan mocht blijven staan zolang de huidige eigenaren en hun kinderen leven. Daarna moest hij worden verwijderd. De eigenaar vond dat niet genoeg. Hij wilde een bestemming waarmee het recreatieve gebruik voor onbepaalde tijd mogelijk blijft, en ging in beroep.
De zaak ligt bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, die in eerste en tevens enige instantie oordeelt over beroepen tegen bestemmingsplannen. Het veegplan is op 20 april 2023 vastgesteld. Omdat het ontwerp vóór 1 januari 2024 ter inzage lag, is nog het oude recht van toepassing en niet de Omgevingswet.
De eigenaar voerde eerst aan dat een gemeenteambtenaar in een e-mail van 10 mei 2022 had toegezegd dat de caravan positief zou worden bestemd. Dat ging niet op. De ambtenaar handelde namens het college van burgemeester en wethouders, maar de raad stelt een bestemmingsplan vast. Gedragingen van het college of ambtenaren kunnen de raad alleen binden als de raad ermee instemt, en dat was niet gebleken. Het vertrouwensbeginsel hielp de eigenaar dus niet.
Ook zijn stelling dat in 1967 een bouwvergunning was verleend, haalde het niet. Hij kon geen vergunning overleggen en ook de gemeente vond er geen in het archief. De stukken die hij liet zien, namelijk besluitenlijsten van collegevergaderingen uit juni 1967 en een overzicht van poststukken uit juli 1967, lieten niet zien of de gemeente toen een vergunning, een weigering of een verzoek om meer informatie verstuurde. De raad mocht ervan uitgaan dat er geen bouwvergunning was.
Op een ander punt kreeg de eigenaar wel gelijk. Het gebruik van de caravan voor recreatie valt onder het overgangsrecht van het bestemmingsplan 'Buitengebied 1984'. Dat plan liet gebruik dat al plaatsvond toen het van kracht werd toe, zolang de aard van het gebruik niet veranderde. Dat de caravan sinds 1967 ononderbroken wordt gebruikt, is niet in geschil. Het gebruik is dus legaal bestaand gebruik, en dat had de raad niet onderkend. Het bouwovergangsrecht helpt de eigenaar niet verder: dat legaliseert niet en vervangt geen vergunning. Wel had de raad moeten onderzoeken of de caravan vergunningvrij mocht worden geplaatst, en dat had hij niet gedaan.
Daarmee ging ook de keuze voor persoonsgebonden overgangsrecht onderuit. Zo'n regeling is niet altijd ongeoorloofd, maar vraagt redenen die zijn toegespitst op de omstandigheden van het geval. Die ontbraken hier. De raad had bovendien niet afgewogen wat de beperking voor de eigenaar betekent. Op de zitting bleek dat hij niet had bekeken of een uitsterfregeling, die minder nadelig is voor de eigenaar, mogelijk was.
De Afdeling verklaart het beroep gegrond en vernietigt het besluit voor het plandeel met de enkelbestemming 'Bos' en de aanduiding 'specifieke vorm van wonen - persoonsgebonden overgangsrecht' op het perceel. Voor dat perceel herleeft het bestemmingsplan 'Landelijk gebied Bronckhorst' uit 2017. Het recreatieve gebruik van de caravan blijft legaal, omdat het sinds 1984 wordt beschermd door het algemene gebruiksovergangsrecht. De raad moet dat bij een toekomstige wijziging van het omgevingsplan in acht nemen. De raad moet binnen vier weken zorgen dat de vernietiging in het elektronische plan wordt verwerkt, de proceskosten van € 1.941,45 vergoeden en het griffierecht van € 184,00 terugbetalen.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht Rechter: wijkstichting is geen belanghebbende in zaak over dassenraster bij voetbalveld In Overhees, een wijk in Soest, ligt een voetbalclub vlak bij een bosgebied met een dassenburcht. De das foerageert op een van de voetbalvelden en beschadigt het veld. De gemeente Soest, eigenaar van de velden, vroeg daarom op 22 juli 2024 bij de provincie Utrecht een omgevingsvergunning aan voor een flora- en faunaactiviteit: het plaatsen van een dassenraster rondom het veld, zodat de dassen geen schade meer aanrichten.
Gedeputeerde staten van Utrecht verleenden die vergunning op 28 november 2024, geldig tot en met 1 oktober 2028. Stichting Behoud Overhees, die opkomt voor de leefomgeving in de wijk, maakte bezwaar. Op 23 september 2025 verklaarden gedeputeerde staten dat bezwaar gegrond. Zij trokken de vergunning in en verleenden meteen een nieuwe vergunning voor hetzelfde doel, met een aangepaste motivering. Daartegen ging de stichting in beroep bij de rechtbank Midden-Nederland.
Tegen de verwachting van de stichting kwam de rechtbank niet toe aan de vraag of de vergunning terecht was verleend. Bij de voorbereiding van de zitting zag de rechtbank aanleiding om uit zichzelf te onderzoeken of de stichting wel belanghebbende is. Alleen een belanghebbende kan bij de bestuursrechter beroep instellen. De rechtbank vroeg de stichting daarom op 3 september 2026 een overzicht te sturen van haar feitelijke werkzaamheden sinds de oprichting op 30 november 2023. De provincie stelde pas op de zitting van 16 september 2026 dat de stichting geen belanghebbende is. De stichting vond het teleurstellend dat de rechtbank dit zo laat aan de orde stelde.
Voor een rechtspersoon geldt dat het algemene belang dat zij behartigt zowel in haar statuten als in haar feitelijke werkzaamheden terug moet komen. Hoe ruimer de doelstelling, hoe zwaarder de eisen aan de werkzaamheden. De doelstelling van de stichting, het bevorderen van het leefmilieu van Overhees, waaronder behoud en versterking van de aangrenzende natuur en het landschap, vond de rechtbank in orde. Het voetbalveld ligt bovendien binnen het werkgebied.
De werkzaamheden waren het probleem. Over twee jaar bezien noemde de stichting een bewonersbijeenkomst, een kerstkaartenactie, een nieuwsbrief, een informatieavond over grondwater, overleg met de gemeente over de herinrichting van openbaar groen, een bijdrage aan een scoutingactiviteit en een reactie op een concept-omgevingsprogramma over water. Volgens de rechtbank is dat vrij beperkt, zeker bij zo'n ruime doelstelling. Alleen het overleg over het groen aan het Hazepad zou als natuurwerk kunnen tellen, maar daarbij werden boomsoorten gewijzigd met het oog op zonnepanelen, wat vooral de bewoners diende. De informatieavond over grondwater was vooral gericht op wateroverlast voor bewoners. De overige activiteiten zag de rechtbank niet als relevant. Dat de rechtbank niet alleen naar dassenbescherming keek maar naar alle natuurwerkzaamheden in Overhees en omgeving, veranderde daar niets aan.
De rechtbank verklaarde het beroep niet-ontvankelijk. De stichting krijgt haar griffierecht niet terug en geen vergoeding van haar proceskosten. De omgevingsvergunning voor het dassenraster blijft daarmee in stand.
Rechtbank Midden-Nederland · 12 november 2026
Bestuursrecht; Omgevingsrecht