Raad van State: klooster Mariabosch in Baexem hoeft geen gemeentelijk monument te worden, sloop mag In Baexem, gemeente Leudal, staat het kloostercomplex Mariabosch. Het bestaat uit een kapel uit 1933, een middendeel uit 1877 met een tussendeel uit 1934 en een poortgebouw uit 1954. Sinds 2010 is het complex geen klooster meer. Het middendeel, waarvan het Oude Klooster uit 1877 deel uitmaakt, is niet in gebruik. In 2012 zijn de kapel, het poortgebouw en andere onderdelen als gemeentelijk monument aangewezen. Het middendeel niet, want dat zou worden vervangen door nieuwbouw. Het complex moet huisvesting bieden aan onder meer het Samen Zorgen Huis Leudal, dat sinds 2019 in de kapel zit.
Erfgoedvereniging Bond Heemschut vroeg het college van burgemeester en wethouders van Leudal in 2019 om het Oude Klooster alsnog als monument aan te wijzen. Volgens de vereniging heeft dit oudste deel van het complex een grote cultuurhistorische waarde. Het college wees de aanvraag af bij besluit van 22 december 2020 en hield die afwijzing na bezwaar overeind in een besluit van 22 februari 2022. Het college erkende de cultuurhistorische waarde, maar vond dat de herontwikkeling van het hele complex tot zorglocatie zwaarder weegt. Daarvoor moet het hele middendeel worden gesloopt. Het college baseerde zich op artikel 5, derde lid, van de Erfgoedverordening Leudal 2018. Daarin staat dat een pand niet wordt aangewezen als de eigenaar aantoonbaar onevenredig wordt benadeeld of de ontwikkelmogelijkheden aantoonbaar onevenredig worden beperkt.
De rechtbank Limburg verklaarde het beroep van Bond Heemschut op 4 april 2025 gegrond wegens een motiveringsgebrek. Het college had dat gebrek volgens de rechtbank hersteld met een nadere motivering van 25 september 2024. Daarom liet de rechtbank de rechtsgevolgen van het vernietigde besluit in stand. Ook kende zij de vereniging een schadevergoeding van € 875 toe van het college en € 875 van de Staat wegens overschrijding van de redelijke termijn. Bond Heemschut ging in hoger beroep tegen het in stand laten van de rechtsgevolgen.
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State verwerpt alle bezwaren. Eerst het verwijt dat het college niet op de aanvraag zou hebben beslist. De vereniging had in bezwaar inderdaad al aangevoerd dat zij alleen het Oude Klooster bedoelde en niet het hele middendeel. Toch is er geen gebrek in de besluitvorming. Het Oude Klooster maakt deel uit van het middendeel, en doordat het college vasthield aan sloop van het hele middendeel, beslistte het ook over het Oude Klooster.
Ook het verwijt dat het college onzorgvuldig te werk ging, slaagt niet. Een waardebepaling met het puntensysteem uit de beleidsregels had niets veranderd, omdat de cultuurhistorische waarde niet ter discussie stond. Het alternatieve plan van de vereniging was bovendien beoordeeld en bleek niet uitvoerbaar, omdat delen ervan op gronden liggen met een beschermingszone in het omgevingsplan. De vereniging kon dat plan schriftelijk toelichten en had dat ook mondeling kunnen doen op de hoorzitting in bezwaar. Het college onderzocht wel degelijk of het Oude Klooster te behouden was: uit een studie van Satijnplus Architecten uit 2009 bleek dat behoud van het middendeel door de slechte bouwkundige staat niet mogelijk was.
Ook het herstel van het motiveringsgebrek houdt stand. Alleen bij sloop van het hele middendeel kunnen er 40 nieuwbouwappartementen komen. Bij behoud van het Oude Klooster zijn dat er hooguit 20: 10 in het gerenoveerde middendeel en 10 in een nieuwbouwblok. Het alternatieve plan van de vereniging met 36 appartementen strijdt met het omgevingsplan vanwege onder meer een veiligheidszone, een geurzone en een beschermingszone voor een watergang. Dat de vereniging dit niet gemotiveerd betwistte, telde mee. Met 20 appartementen stijgen de kosten per appartement zo sterk dat de herontwikkeling in gevaar komt. De Afdeling deelt ook het oordeel dat het Oude Klooster in slechte bouwkundige staat verkeert, zoals blijkt uit een rapport van DOOK erfgoedwerk van 30 augustus 2024. Een visuele inspectie door de vereniging waarbij de buitengevels nog goed leken, verandert dat niet.
Bij de belangenafweging telt volgens de Afdeling mee dat naast monumentenzorg ook volkshuisvesting, leefbaarheid en toegang tot medische zorg spelen, en dat het behoud van de waardevollere delen van het complex in het gedrang komt als de herontwikkeling niet doorgaat. Het college mocht daarom meer gewicht geven aan het voorkomen van onevenredige benadeling van de eigenaar dan aan behoud van het Oude Klooster.
Het hoger beroep is ongegrond. De Afdeling bevestigt de uitspraak van de rechtbank voor zover aangevallen. Het Oude Klooster wordt dus geen gemeentelijk monument en het college hoeft geen proceskosten te vergoeden.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht Rechter schorst last om afgebrand pand in Sleen te slopen: gevaar niet onmiskenbaar aangetoond In de nacht van 5 op 6 mei 2025 brandde de groepsaccommodatie van twee ondernemers in Sleen (gemeente Coevorden) af. Ruim een jaar later stonden de restanten er nog. Op 15 september 2026 legde het college van burgemeester en wethouders hun een last onder bestuursdwang op: binnen drie weken moesten ze de restanten slopen en verwijderen, inclusief asbest, puin en verbrandingsresten. Alleen de vloer en de fundering mochten blijven staan. Als de ondernemers dat niet doen, kan de gemeente het werk zelf uitvoeren op hun kosten.
De ondernemers maakten bezwaar en vroegen de voorzieningenrechter van de rechtbank Noord-Nederland om de last te schorsen tot de gemeente op hun bezwaar heeft beslist. De rechter oordeelde eerst dat er spoed was. De termijn van drie weken was verlopen, maar de gemeente wilde de uitspraak afwachten voordat ze zelf zou ingrijpen. Daarom hadden de ondernemers toch belang bij een snelle beslissing.
Volgens de rechter was de gemeente wel bevoegd om te handhaven. De ondernemers hadden drie overtredingen niet bestreden: een welstandsexces (het afgebrande pand ontsiert de omgeving ernstig), verboden opslag van afbraakmateriaal, puin en bouwafval, en een overtreding van de zorgplicht bij sloopwerkzaamheden. Voor andere overtredingen was dat minder duidelijk. De gemeente baseerde zich vooral op zorgplichten, regels die iedereen verplichten gevaar voor gezondheid en veiligheid te voorkomen. Handhaven op zo'n zorgplicht kan volgens de rechter alleen als duidelijk is dat iemand onmiskenbaar niet doet wat hij had moeten doen. De gemeente moet dan heel concreet uitleggen wat de zorgplicht inhoudt en waarom die is geschonden.
Dat is hier volgens de rechter vooralsnog niet gelukt. In het deel van het pand waar de last over gaat zit maar één asbestbron: een dakhoedje op een schoorsteen. Het asbestrapport zegt dat saneren op korte termijn niet nodig is. Het instortingsgevaar baseerde de gemeente op een rapport van een constructeur die het pand zelf niet had bezocht en alleen foto's en tekeningen had bekeken. De ondernemers hadden het puin inmiddels afgedekt met veiligheidsnetten en verklaarden dat tijdens de najaarsstorm van 24 en 25 oktober 2026 niets was ingestort. Dat ontkende de gemeente niet. Ook de klachten over overlast waren niet overtuigend: de ondernemers zeiden dat de meeste buren geen hinder ondervinden, en de gemeente had in de last niet duidelijk gemaakt welke zorgplicht precies was overtreden. Voor de bouwtechnische normen ontbrak een beoordeling van de constructie, zodat overtreding niet vaststond.
Tegelijk wees de rechter de bezwaren van de ondernemers tegen de last zelf grotendeels af. De situatie duurt bijna anderhalf jaar, de ondernemers wilden pas slopen als er een aanvaardbaar nieuwbouwplan lag, en dat kan door een lopende procedure nog jaren duren. De kosten van de sloop waren volgens de rechter geen reden om af te zien van handhaving, mede omdat het pand verzekerd was en de gemeente een lening had aangeboden. De last was ook duidelijk genoeg, omdat de ondernemers zelf een sloopplan met tekening hadden ingediend. Wel vond de rechter drie weken te kort: sloopbedrijven noemden uiteenlopende inschattingen, tot acht weken, en er was geen sprake van een acute noodsituatie.
De voorzieningenrechter wees het verzoek toe en schorst de last tot vier weken na de beslissing op bezwaar. De gemeente kan in bezwaar de gestelde overtredingen beter onderbouwen of heroverwegen. De ondernemers krijgen de tijd om een sloopbedrijf te vinden. De gemeente moet het griffierecht van € 200 vergoeden en € 934 aan proceskosten betalen. Tegen deze uitspraak staat geen rechtsmiddel open.
Rechtbank Noord-Nederland · 11 november 2026
Bestuursrecht Raad van State: te laat bezwaar tegen loodsvergunning in Oude Pekela blijft onontvankelijk door verkeerd adres Een man uit Oude Pekela kreeg pas op 9 november 2022 door dat naast zijn woning een loods werd uitgebreid. Toen er werkzaamheden begonnen op het hoekperceel tussen de Aa-stroom en de Industrieweg-Oost, hoorde hij voor het eerst dat het gemeentebestuur de benodigde omgevingsvergunning al op 12 juli 2022 had verleend. Een bezwaarschrift diende hij in op 18 november 2022, ruim na het verstrijken van de bezwaartermijn van zes weken. De gemeente verklaarde het bezwaar daarom niet-ontvankelijk. De man vond dat hij te goeder trouw te laat was.
Zijn verweer draaide om het adres. Het college van burgemeester en wethouders van Pekela had de vergunning gepubliceerd onder het adres Aa-stroom 8, het officiële adres van de bestaande loods. In de buurt stond het perceel echter al jarenlang bekend als Industrieweg-Oost 12. Dat adres kwam volgens de man voor in correspondentie en notariële akten voorafgaand aan de bouw en was ook vindbaar op Google Maps. Werklieden vertelden hem bovendien dat zij stroom aanlegden voor Industrieweg-Oost 12. Hij volgde de publicaties op dat adres en zag dus niets voorbijkomen. Van een burger zonder juridische kennis en zonder advocaat kon volgens hem niet worden verwacht dat hij de Basisregistratie Adressen en Gebouwen raadpleegde.
De rechtbank Noord-Nederland verklaarde het beroep tegen de niet-ontvankelijkverklaring op 28 juni 2024 ongegrond. Zij overwoog dat de gemeente mocht uitgaan van het officiële adres. Ook speelde mee dat een of meer van de mede-indieners van het beroep hadden verklaard dat zij de publicatie in het Gemeenteblad wel hadden zien langskomen maar er niets mee hadden gedaan. De man ging in hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, waar hij werd bijgestaan door een advocaat uit Groningen.
De Afdeling oordeelt dat de termijnoverschrijding aan de man kan worden toegerekend. Zij benadrukt dat hij direct aanwonende is en dus de plaatselijke situatie kende. De bestaande loods werd destijds ontsloten via de toegangsweg aan de Aa-stroom 8. Aan de kant van de Industrieweg-Oost was alleen een overheaddeur en een loopdeur met een onverhard stuk gras en puin ervoor. Van een gebruikelijke ontsluiting naar die weg was geen sprake. Dat de man het perceel onder een ander adres kende, komt daarom voor zijn eigen risico, net als de mededelingen van de werklieden. Een advertentie op Funda met het adres Industrieweg-Oost 12 dateert bovendien van na de vergunningverlening en kon dus geen reden zijn om bij de bekendmaking van dat adres uit te gaan. Ook had hij navraag kunnen doen bij de gemeente naar de inhoud van de vergunning. Dat hij geen juridische kennis had en geen rechtsbijstand, verandert dat niet.
De Afdeling verklaart het hoger beroep ongegrond en bevestigt de uitspraak van de rechtbank. Het bezwaar tegen de omgevingsvergunning blijft daarmee niet-ontvankelijk. De gemeente hoeft geen proceskosten te vergoeden.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht; Omgevingsrecht Raad van State: vergunning voor toegangsweg kippenbedrijf Lopik blijft niet in stand wegens geluidshinder Een pluimveehouderij aan de Lopikerweg west in Lopik wilde een nieuwe toegangsweg aanleggen, tegenover de woning van twee buurtbewoners. Zij vreesden veel geluidsoverlast, vooral in de nacht, wanneer kuikens worden afgevoerd. De gemeente Lopik verleende in 2022 een omgevingsvergunning voor de weg, maar de buren stapten naar de rechter.
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State oordeelt in hoger beroep tegen de uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland van 13 december 2023. Die rechtbank had het besluit van het college van burgemeester en wethouders van 29 september 2022 vernietigd, maar de rechtsgevolgen ervan in stand gelaten. Dat betekende dat de vergunning in de praktijk bleef gelden. De buren gingen daartegen in hoger beroep, omdat zij vonden dat de weg wel degelijk in strijd was met een goede ruimtelijke ordening.
De kern van het geschil was het aantal nachten waarin kuikens over de nieuwe weg worden afgevoerd. Partijen waren het erover eens dat nachtelijk transport alleen aanvaardbaar is als het maximaal 12 keer per jaar gebeurt. De rechtbank was ervan uitgegaan dat het om hooguit 8 nachten per jaar ging. Volgens de buren kon het echter tot 48 nachten per jaar oplopen, wat blijkt uit een akoestisch onderzoek dat de pluimveehouder zelf had laten uitvoeren.
De Raad van State stelt vast dat noch de aanvraag, noch de verleende vergunning het aantal nachten beperkt tot 8 of 12. De vergunning laat het dus toe dat de weg vaker dan 12 keer per jaar 's nachts wordt gebruikt voor het afvoeren van kuikens. Het college wees erop dat het bij overschrijding kan handhaven op grond van de omgevingsvergunning voor de pluimveehouderij zelf. Volgens de Afdeling doet dat niet af aan het feit dat de vergunning voor de weg dat extra gebruik wel toestaat. De weg, zoals die is vergund, is daarom in strijd met een goede ruimtelijke ordening.
De rechtbank heeft de rechtsgevolgen van het vernietigde besluit dus ten onrechte in stand gelaten. Ook had de rechtbank het college moeten veroordelen tot vergoeding van de deskundigenkosten die de buren in beroep hadden gemaakt. De Afdeling doet dat alsnog, behalve voor kosten die alleen voor de zienswijze zijn gemaakt. Het college moet opnieuw op de aanvraag beslissen en daarbij ook meewegen dat de pluimveehouderij lijkt te worden beëindigd.
De Raad van State verklaart het hoger beroep gegrond en vernietigt de uitspraak van de rechtbank voor zover die de rechtsgevolgen in stand liet en geen deskundigenkosten toekende. Het college moet € 948,95 aan deskundigenkosten vergoeden, € 1.868,00 aan proceskosten in hoger beroep en € 279,00 aan griffierecht.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht; Omgevingsrecht Voorzieningenrechter wijst spoedverzoek tegen woningbouw De Bolstoren in Nieuw-Vennep af: beroep al ongegrond Een bewoner uit Nieuw-Vennep wilde voorkomen dat het voormalige kantoorgebouw De Bolstoren wordt omgebouwd tot 104 woningen met 580 m² horeca in de plint. Het college van burgemeester en wethouders van Haarlemmermeer had daarvoor twee omgevingsvergunningen verleend aan De Raad Development uit Katwijk. De man maakte bezwaar tegen die vergunningen en vroeg de voorzieningenrechter om een spoedmaatregel, een zogeheten voorlopige voorziening, zodat de bouwplannen intussen niet doorgaan.
Het college verklaarde het bezwaar op 20 oktober 2026 kennelijk niet-ontvankelijk. Volgens het college was de man te laat met zijn bezwaar, en niet om een reden die zijn termijnoverschrijding verschoonbaar maakte. De man ging daartegen in beroep bij de rechtbank. Daardoor gold zijn verzoek om een spoedmaatregel als een verzoek dat hangende dat beroep werd gedaan.
De voorzieningenrechter besliste zonder zitting. Dat mag als een verzoek kennelijk niet-ontvankelijk is, zoals artikel 8:83, derde lid, van de Algemene wet bestuursrecht bepaalt. Een spoedmaatregel kan alleen worden getroffen zolang er een bezwaar- of beroepsprocedure loopt. Die procedure was er niet meer. De rechtbank had op dezelfde dag, 10 november 2026, het beroep van de man tegen het besluit van het college ongegrond verklaard. Daarmee was er niets meer waarop een voorlopige voorziening kon aansluiten.
Over de inhoud van de vergunningen of over de vraag of de man te laat was met zijn bezwaar, oordeelde de voorzieningenrechter in deze uitspraak niet. Het oordeel in een spoedprocedure heeft bovendien een voorlopig karakter en bindt de rechtbank niet in een eventuele bodemprocedure. De voorzieningenrechter zag geen reden voor een proceskostenveroordeling. Tegen de uitspraak staat geen hoger beroep of verzet open.
De voorzieningenrechter van de rechtbank Noord-Holland verklaarde het verzoek om voorlopige voorziening niet-ontvankelijk. De omgevingsvergunningen voor de transformatie van De Bolstoren blijven daardoor ongemoeid.
Rechtbank Noord-Holland · 10 november 2026
Bestuursrecht