Raad van State: geen beroep tegen waarschuwing van minister voor verkoop zinkmiddel als geneesmiddel Een groothandel in voedingssupplementen verkocht via haar website een zinkmiddel en maakte er in het voorjaar van 2020 reclame voor, terwijl de coronacrisis in volle gang was. Een inspecteur van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit onderzocht de website in het kader van het project 'Coronaclaims op internet'. Volgens de inspecteur werd het middel aangeboden als geneesmiddel, terwijl daarvoor geen handelsvergunning was verleend. De minister legde het bedrijf in augustus 2020 twee boetes op van samen € 28.500 wegens overtreding van de Geneesmiddelenwet: € 13.500 voor het verkopen van een geneesmiddel zonder vergunning en € 15.000 voor het maken van reclame daarvoor.
Het bedrijf maakte bezwaar, maar de minister verklaarde dat bezwaar in februari 2021 ongegrond. De rechtbank Zeeland-West-Brabant vernietigde dat besluit in juni 2022 en oordeelde dat de boete moest worden vastgesteld op € 16.200. Het bedrijf ging daartegen in hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Daar draaide het geschil om de vraag of de Geneesmiddelenwet wel van toepassing is op dit zinkmiddel en of de overtredingen zijn begaan.
Op die vragen komt de Afdeling niet toe. Terwijl het hoger beroep liep, verklaarde de minister in oktober 2022 het bezwaar alsnog gegrond en herriep hij de boete. Hij had volgens zijn eigen beleid eerst een waarschuwing moeten geven in plaats van direct een boete op te leggen. Het bedrijf kreeg daarom een schriftelijke waarschuwing. Omdat de boete verdween, heeft het bedrijf geen belang meer bij een inhoudelijke beoordeling van het hoger beroep tegen de uitspraak van de rechtbank. Dat hoger beroep is daarom niet-ontvankelijk.
Het bedrijf bleef wel bezwaren houden tegen de waarschuwing zelf. De minister benadrukte dat de waarschuwing onverlet laat dat de overtredingen zijn begaan. Wordt binnen twee jaar bij een herinspectie opnieuw een overtreding vastgesteld, dan kan alsnog een boete volgen. De Afdeling moest daarom beoordelen of tegen zo'n waarschuwing beroep openstaat. Dat kan alleen als de waarschuwing een besluit is in de zin van de Algemene wet bestuursrecht, of als zij voor de rechtsbescherming met een besluit moet worden gelijkgesteld.
Een waarschuwing die op een beleidsregel is gebaseerd, is volgens vaste rechtspraak geen besluit. Dat geldt ook hier: de waarschuwing berust op de beleidsregels voor bestuurlijke boetes van het ministerie en op de werkwijze voor medische claims onder de Geneesmiddelenwet. De waarschuwing maakt bovendien geen deel uit van het sanctieregime voor deze overtredingen, omdat de minister ook zonder voorafgaande waarschuwing een boete mag opleggen.
Daarna keek de Afdeling of een van de drie uitzonderingen geldt waarin een waarschuwing toch met een besluit wordt gelijkgesteld. Daarvoor verwees zij naar haar uitspraak van 1 april 2026 in een vergelijkbare zaak over dezelfde wet. Zo'n uitzondering geldt als de waarschuwing zo lang negatieve gevolgen kan hebben dat verweer in een latere boeteprocedure niet meer effectief is, waarbij een termijn van maximaal twee jaar in beginsel geen probleem is. Ook geldt een uitzondering als de waarschuwing kan leiden tot uitsluiting van een aanbestedingsprocedure waaraan de belanghebbende wil meedoen. De derde uitzondering geldt als de waarschuwing een wettelijke norm concretiseert die nog niet vaststaat en alleen aan de rechter kan worden voorgelegd door een bestraffende sanctie te riskeren. Partijen gaven na heropening van het onderzoek zelf aan dat geen van deze situaties hier speelt, en de Afdeling oordeelt dat ook.
De waarschuwing kan dus niet met een besluit worden gelijkgesteld en er is geen beroep van rechtswege ontstaan. De Afdeling verklaart zowel het hoger beroep als het beroep tegen de waarschuwing niet-ontvankelijk. Omdat de minister de boete pas na de uitspraak van de rechtbank herriep, moet hij de proceskosten voor het hoger beroep vergoeden: € 1.868. Daarnaast moet hij het betaalde griffierecht van € 548 aan het bedrijf terugbetalen.
Raad van State · 4 november 2026
Bestuursrecht Rechtbank wijst klacht af over Maastricht UMC+: AP hoeft niet te handhaven bij vermeende privacyschending Een vrouw uit Limburg is ontevreden over de behandeling die zij krijgt in het Maastricht UMC+ (MUMC). Volgens haar staan er fouten in haar medisch dossier, en die zouden een goede behandeling en een verwijzing in de weg staan. Op 26 februari 2026 diende zij daarom een klacht in bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Haar verwijt: het MUMC verwerkt haar persoonsgegevens onrechtmatig en schendt de privacywet AVG. De AP moest dus beslissen of zij tegen het ziekenhuis zou optreden.
De klacht bleef niet bij het begin. De vrouw deed in de maanden daarna 25 aanvullingen. Daarin schreef zij onder meer dat uit de opgevraagde logboeken van het dossier zou blijken dat derden, waaronder het UMCG in Groningen, ongeoorloofd toegang hadden. Het MUMC had al op 25 maart 2026 laten weten dat er geen UMCG-medewerkers in haar dossier waren geweest. Het ziekenhuis had wel het elektronisch patiëntendossier van het UMCG overgenomen, inclusief modellen van rapporten. In latere aanvullingen noemde de vrouw ook een onveilige configuratie van het dossiersysteem, profilering zonder toestemming voor onderzoek en een klacht tegen TNO. Samen vulden klacht en aanvullingen twee ordners.
De AP stuurde op 27 mei 2026 een voortgangsbericht met de mededeling dat afhandeling langer dan drie maanden zou duren. Op 2 juni 2026 stelde de vrouw de AP in gebreke, een formele aanmaning om binnen twee weken te beslissen. Op 26 juni 2026 stelde zij beroep in bij de rechtbank Limburg omdat de AP niet op tijd beslist zou hebben. Die zaak werd doorgestuurd naar de rechtbank Oost-Brabant. De AP nam op 2 oktober 2026 alsnog een besluit: geen handhaving. Daardoor kreeg de vrouw van rechtswege ook beroep tegen dat besluit.
Ook de procesgang zelf speelt een rol in de uitspraak. De vrouw wraakte de rechter op 10 september 2026, wat de wrakingskamer op 14 oktober 2026 afwees. Op de zitting van 15 oktober 2026 legde zij een usb-stick en stukken over, die de rechtbank buiten beschouwing liet wegens strijd met de goede procesorde. De rechtbank constateert dat het procesgedrag van de vrouw is ontspoord en dat zij procedures door elkaar laat lopen, onder meer door veel andere instanties in de cc van haar e-mails mee te nemen. Vragen van de rechter over wat zij wil bereiken en of zij AI heeft gebruikt voor haar processtukken, beantwoordde zij niet. Daarom gaat de rechtbank alleen in op wat bestuursrechtelijk relevant is.
Over het beroep tegen het niet tijdig beslissen is de rechtbank kort. De AP moet een klager binnen drie maanden informeren over de voortgang en daarna binnen een redelijke termijn beslissen. Dat voortgangsbericht kwam er op tijd. Op 2 juni 2026 was de redelijke termijn nog niet verstreken, mede door het grote aantal aanvullingen. De ingebrekestelling was dus te vroeg, en dan is het beroep tegen het uitblijven van een besluit niet-ontvankelijk.
Het besluit van 2 oktober 2026 houdt wel stand. De AP kon op basis van bureauonderzoek niet vaststellen dat er een overtreding was, en nader onderzoek, zoals informatie opvragen en medewerkers interviewen, zou veel capaciteit kosten. De AP zag daarvoor geen aanleiding, omdat de bredere maatschappelijke impact beperkt is en het onderwerp niet past binnen de aandachtspunten voor 2026: massasurveillance, betrouwbare digitale diensten en AI. De vrouw betoogde dat een handhavingsverzoek nooit mag worden afgewezen wegens capaciteitsgebrek. De rechtbank wijst dat af: de AP heeft nog niet vastgesteld dat er een concrete inbreuk is en heeft binnen zijn beleidsruimte gehandeld. E-mails van subsidieverstrekker ZonMw bewijzen volgens de rechtbank geen onrechtmatige gegevensverwerking, en die zien bovendien niet op het MUMC. Ook het argument dat het hele datasysteem niet deugt, brengt de rechtbank niet tot een ander oordeel.
De rechtbank verklaart het beroep tegen het niet tijdig beslissen niet-ontvankelijk en het beroep tegen het besluit van 2 oktober 2026 ongegrond. De AP hoeft dus niet tegen het MUMC op te treden. Er is geen proceskostenvergoeding en het griffierecht wordt niet vergoed.
Rechtbank Oost-Brabant · 12 november 2026
Bestuursrecht; Bestuursprocesrecht Weduwe van overleden gedetineerde krijgt geen inzage in medisch dossier en rapport over zelfdoding Een man van 58 jaar zat een gevangenisstraf van zeven jaar uit voor de handel in en smokkel van cocaïne, toen hij in 2025 levenloos in zijn cel werd aangetroffen. Volgens de lijkschouwer pleegde hij zelfdoding door verhanging. In zijn cel lag een zakje met wit poeder, en in zijn urine werd cocaïne aangetroffen. Zijn weduwe wilde weten wat er voorafgaand aan zijn dood was gebeurd en of de penitentiaire inrichting (PI) iets te verwijten valt.
Ze vroeg de Staat om zijn medisch dossier uit de detentieperiode, het volledige rapport van de interne calamiteitenonderzoekscommissie (CALOC) van de Dienst Justitiële Inrichtingen, het penitentiair dossier en nog enkele andere gegevens. Het medisch dossier hoefde ze ook niet in gedeelten te krijgen, en meer subsidiair vroeg ze het te laten verstrekken aan een onafhankelijke arts. De Staat weigerde. Hij had haar wel de conclusie van het CALOC-onderzoek laten weten: binnen de PI was navolgbaar gehandeld en er was geen nalatigheid die direct tot de zelfdoding had geleid. Het volledige rapport ging naar de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Omdat tijdsverloop de herinneringen van getuigen kan doen vervagen, nam de voorzieningenrechter het spoedeisend belang aan en beoordeelde hij de vorderingen inhoudelijk.
Het medisch beroepsgeheim geldt ook na het overlijden van de patiënt. Nabestaanden kunnen alleen inzage krijgen als ze een zwaarwegend belang aannemelijk maken, bijvoorbeeld een vermoeden van een medische fout of van schending van artikel 2 EVRM, de bescherming van het recht op leven. Dat vermoeden moet met concrete aanwijzingen worden onderbouwd. Volgens de voorzieningenrechter is dat hier niet gelukt. De man was in detentie gewaardeerd om zijn gedrag, had geen disciplinaire sancties en geen positieve urinecontroles, en werd gemonitord. Zijn gedragsverandering in de laatste periode, waarbij hij zich terugtrok en minder aan de arbeid deelnam, bleek volgens de Staat samen te hangen met de voorbereiding van zijn hoger beroep. Medewerkers spraken er toen met hem over en maakten afspraken. Ook de weduwe zelf, die intensief contact met hem had, zag de zelfdoding niet aankomen. De zaak verschilt daarmee van een eerder arrest van het gerechtshof Den Haag, waarin een zeer kwetsbare gedetineerde met suïcidale uitlatingen werd overgeplaatst en waarbij alle voorzorgsmaatregelen direct werden afgeschaald.
Voor het CALOC-rapport geldt dat de wetgever het vertrouwelijk intern melden van incidenten in de zorg zwaar laat wegen. Volgens de Hoge Raad (arrest van 10 februari 2023) kan een nabestaande dergelijke interne stukken niet via artikel 194 Rv opvragen, omdat dit de meldingsbereidheid en de kwaliteit van de zorg zou ondermijnen. Gewichtige redenen verzetten zich daarom tegen verstrekking of inzage. Voor het penitentiair dossier geldt dat de Penitentiaire maatregel en de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens exclusief regelen wie gegevens mag krijgen. Nabestaanden die zelf onderzoek willen doen vallen daar niet onder. De vragen uit de vierde vordering had de Staat al ter zitting beantwoord.
De weduwe kan wel gebruikmaken van artikel 7:458b BW, waarmee een onafhankelijke arts kan beoordelen of het weigeren van inzage in het medisch dossier gerechtvaardigd is. De Staat heeft toegezegd daaraan mee te werken. De voorzieningenrechter wees alle vorderingen af en veroordeelde de weduwe in de proceskosten van de Staat van € 2.101, te betalen binnen veertien dagen.
Rechtbank Den Haag · 9 november 2026
Civiel Recht Aruba: zorgverzekeraar UOAZV is geen onderneming, klacht van lab Medlab over tarieven ongegrond Een particulier laboratorium op Aruba vindt dat de overheidsverzekeraar voor ziektekosten oneerlijk concurreert. Medlab van Noord Medical Center klaagde dat het Uitvoeringsorgaan Algemene Ziektekostenverzekering (UOAZV) alle laboratoriumdiensten voor ziekenhuisgebruik exclusief afneemt van het laboratorium van het Horacio Oduber Hospital, en Medlab voor overige diagnostiek lagere tarieven betaalt. Het Gerecht in Eerste Aanleg van Aruba oordeelde dat UOAZV bij die inkoop geen onderneming is, zodat de Arubaanse mededingingsregels niet gelden. Medlab verloor.
Medlab verzorgt laboratoriumdiensten voor huisartsen en medisch specialisten. UOAZV voert de algemene ziektekostenverzekering (AZV) uit. De Stichting Ziekenverpleging Aruba (SZA) exploiteert het Horacio Oduber Hospital en het daarbij horende LabHOH. Op 21 februari 2024 vroeg Medlab de Aruba Fair Trade Authority (AFTA) om handhavend op te treden tegen UOAZV en SZA, op grond van de Mededingingsverordening. AFTA wees dat verzoek op 20 januari 2025 af. De bezwaaradviescommissie adviseerde op 10 oktober 2025 het bezwaar gegrond te verklaren, omdat AFTA niet had onderzocht of de inkoop economisch van aard is. AFTA week daarvan af en verklaarde het bezwaar op 27 oktober 2025 ongegrond. Daartegen kwam Medlab op 5 december 2025 in beroep. De zitting was op 9 september 2026.
Medlab betoogde dat UOAZV wel een onderneming is: de inkoop van zorg is privaatrechtelijk, UOAZV heeft geen bevoegdheid om tarieven vast te stellen en schrijft feitelijk maximumtarieven voor. AFTA, UOAZV en SZA vonden dat de AZV een stelsel is dat op solidariteit berust.
Het gerecht keek naar de rechtspraak van het Hof van Justitie van de EU, waarvan het ondernemingsbegrip volgens de Arubaanse memorie van toelichting is overgenomen. Wie een zuiver sociaal doel nastreeft, volgens het solidariteitsbeginsel werkt, geen winstoogmerk heeft en onder toezicht van de staat staat, oefent geen economische activiteit uit. Het gerecht hield de AZV daartegen: iedereen is verplicht verzekerd, de premie hangt af van het inkomen, ook mensen zonder inkomen zijn verzekerd, ondernemers betalen een bestemmingsheffing en het Land vult tekorten aan. De aanspraken op zorg zijn bij wet bepaald en niet afhankelijk van de premie, particuliere concurrentie is uitgesloten voor het AZV-pakket, en de minister benoemt de bestuurders van UOAZV en kan overeenkomsten nietig laten verklaren. UOAZV heeft geen winstoogmerk en kan de premie en het niveau van de prestaties niet beïnvloeden.
Ook de inkoop van laboratoriumdiensten is volgens het gerecht geen economische activiteit. In navolging van het Fenin-arrest van het Hof van Justitie bepaalt het gebruik waarvoor de ingekochte diensten dienen, de aard van de inkoop. UOAZV koopt zorg in om verzekerden hun aanspraken te laten gelden, zoals artikel 39 van de Landsverordening Algemene Ziektekostenverzekering voorschrijft. Dat UOAZV geen tarieven kan vaststellen en dat de tarieven in privaatrechtelijke overeenkomsten tot stand komen, verandert dat niet, evenmin als Medlabs stelling dat UOAZV een dominante positie heeft. Omdat UOAZV geen onderneming is, valt haar gedrag buiten het toezicht van AFTA.
De andere beroepsgronden slaagden evenmin. AFTA had geen reden voor nader onderzoek, en Medlab hoefde niet gehoord te worden over een verwijzing naar het Landspakket, omdat die verwijzing niet dragend was.
Het gerecht verklaarde het beroep van Medlab ongegrond: AFTA heeft het handhavingsverzoek terecht afgewezen. Een proceskostenveroordeling volgde niet.
Gerecht in Eerste Aanleg van Aruba · 20 oktober 2026
Bestuursrecht Hof bekrachtigt afwijzing schadeclaim tegen Staat over coronatoegangsbewijs Van 25 september 2021 tot 25 februari 2022 konden Nederlanders bij horeca, culturele locaties en evenementen alleen naar binnen met een coronatoegangsbewijs. Zo'n bewijs kreeg je met een vaccinatiebewijs, een herstelbewijs of een negatieve testuitslag. Drie mensen vonden dat de Staat daarmee hun grondrechten schond en vorderden schadevergoeding. Een van hen had danslessen gevolgd, een tweede exploiteerde twee horecazaken in Amersfoort en Soest en een derde ging naar de tennisvereniging en ondernam sociale activiteiten.
De eerste eiseres had zich ingeschreven voor een dansopleiding, maar kreeg geen toegang tot de dansschool en stelt betaald te hebben voor lessen die zij niet kon volgen. De horecaondernemer stelt omzet te zijn misgelopen en sloot zijn zaken vanaf 6 november 2021 helemaal, omdat hij zijn gasten niet wilde controleren. Daarna beperkte hij zich tot het bezorgen van maaltijden. De derde eiseres liet zich meerdere keren testen en wil reiskosten en reistijd vergoed krijgen. Zij stelt ook dat zij de tenniskantine niet in mocht, terwijl haar tennisvrienden dat wel mochten. Alle drie noemen zij daarnaast immateriële schade, zoals stress, ruzie met hun omgeving en verlies van levensvreugde. Geen van hen heeft zich laten vaccineren.
De rechtbank Den Haag wees hun vorderingen af. Het gerechtshof Den Haag kijkt in hoger beroep naar veertien grieven en wijst ze allemaal af. Een deel van het betoog gaat over de vaccins zelf: zouden die niet werken tegen besmetting en schadelijk zijn? Het hof zegt dat de appellanten zich niet hebben laten vaccineren, dat vaccinatie nooit verplicht was en dat zij een bewijs ook met een negatieve test konden krijgen. Zij hebben daarom geen belang bij hun klachten over de vaccins. Daarnaast bepaalde het Europese geneesmiddelenagentschap dat de vaccins onder voorwaarden op de markt mochten, en dat oordeel is voor het hof het uitgangspunt.
Ook het beroep op de Grondwet slaagt niet. De appellanten vinden dat de wet te veel aan de ministers heeft overgelaten, maar het hof mag een wet in formele zin niet aan de Grondwet toetsen (artikel 120 Grondwet). Het hof volgt verder de rechtbank dat de Staat mocht afgaan op de adviezen van het Outbreak Management Team. Dat orgaan wees op het risico van een opleving van het virus en op druk op de zorg als de afstandsregel van anderhalve meter zou vervallen. Het coronatoegangsbewijs was het alternatief. De Nederlandse Zorgautoriteit rekende per september 2021 met 180.000 tot 200.000 uitgestelde operaties. Dat de appellanten achteraf grafieken tonen waaruit zou blijken dat het bewijs weinig effect had, maakt de invoering niet onrechtmatig, want het gaat om de kennis van toen.
Over de grondrechten oordeelt het hof dat de rechtbank kon volstaan met een toets aan artikel 8 EVRM, omdat de andere genoemde bepalingen op dezelfde gronden tot hetzelfde resultaat leiden. Het Handvest van de Europese Unie is niet van toepassing, want de Staat voerde met het bewijs geen Europees recht uit. Het verwijt van discriminatie tussen gevaccineerden en niet-gevaccineerden gaat niet op, omdat er een test of herstelbewijs als alternatief was en er een uitzondering gold voor mensen die geen test konden ondergaan. Ook gold het bewijs maar kort en alleen voor niet-essentiële activiteiten. Dat de horecaondernemer zijn zaken sloot om geen gasten te hoeven controleren, komt volgens het hof voor zijn eigen rekening.
Het hof bekrachtigt daarom het vonnis van de rechtbank. De drie appellanten moeten hoofdelijk de proceskosten in hoger beroep betalen: € 987 aan griffierecht en nakosten en € 3.870 aan salaris van de advocaat van de Staat, vermeerderd met wettelijke rente als zij niet binnen veertien dagen betalen.
Gerechtshof Den Haag · 10 november 2026
Civiel Recht; Verbintenissenrecht