A-G: cassatieberoep tegen hof-oordeel over oneerlijk kostenbeding van advocatenkantoor Kienhuis moet worden verworpen Een man werd in 2016 door de gemeente Enschede ontslagen. Zijn rechtsbijstandsverzekeraar DAS schakelde namens hem advocatenkantoor Kienhuis in om het ontslag aan te vechten. DAS vergoedde slechts € 1.460 aan advocaatkosten. Daarna liepen de declaraties op tot meer dan € 104.000. Kienhuis bracht dat via een betalingsregeling en een schikking met de gemeente terug tot ongeveer € 55.000. De man vond dat hij niet goed was geïnformeerd over wat de rechtsbijstand hem zou kosten en vorderde schadevergoeding.
Deze zaak ligt nu bij de Hoge Raad. Het gaat om de conclusie van advocaat-generaal Drijber, het advies aan de Hoge Raad. Hij concludeert dat het cassatieberoep van de man moet worden verworpen. De man gaat in cassatie tegen het arrest van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden van 12 augustus 2025, dat het vonnis van de rechtbank Overijssel van 19 april 2023 had bekrachtigd. De rechtbank had € 20.000 toegewezen, omdat Kienhuis de man na de betalingsregeling niet tussentijds had bijgepraat over de oplopende kosten.
In hoger beroep stelde de man primair dat hij onverschuldigd had betaald. Volgens hem hanteerde Kienhuis een oneerlijk kostenbeding: een afspraak over een uurtarief zonder raming van de totale kosten. Daardoor zou de hele overeenkomst nietig zijn. Hij beriep zich op een arrest van het Hof van Justitie van de EU over een Litouwse advocaat. Dat Hof oordeelde dat een kostenbeding dat alleen een uurtarief noemt onvoldoende transparant is. Dat betekent niet automatisch dat het beding ook oneerlijk is. De rechter moet alle omstandigheden meewegen.
Het hof vond het beding niet transparant genoeg, maar niet oneerlijk of onredelijk bezwarend. Ook zonder kostenbeding kan een advocaat een redelijk loon vragen, en uurtarieven van € 280 en € 130 waren niet ongebruikelijk. Bovendien kan een consument ook zonder zo'n beding de totale kosten moeilijk inschatten. Kienhuis mocht er volgens het hof van uitgaan dat de man het beding ook zou hebben aanvaard bij een eerlijke onderhandeling.
De man voerde vier klachten aan. Eerst klaagde hij dat het hof niet voldoende had meegewogen dat een advocaat volgens de gedragsregels vooraf een inschatting van de kosten moet geven, en dat het hof niet had gereageerd op zijn stellingen over zijn zwakke positie en slechte financiële situatie. De A-G vindt dat het hof de juiste maatstaf heeft gebruikt en het gebrek aan transparantie heeft meegewogen. Ook zonder uitdrukkelijke respons op elke stelling is het oordeel niet onbegrijpelijk.
Tweede klacht: het hof zou ten onrechte van een redelijk loon zijn uitgegaan in plaats van het gebruikelijke loon. De A-G wijst erop dat het hof in dezelfde overweging juist naar de gebruikelijke uurtarieven keek. Het hof heeft dus niet miskend dat het loon van een advocaat gebruikelijk op uurbasis wordt bepaald.
De derde klacht betrof het moment waarop het kostenbeding zou zijn afgesproken. Het hof liet dit in feite in het midden, omdat het beding ook bij een afspraak vanaf de start niet oneerlijk was. Daarmee is het hof volgens de A-G niet buiten de rechtsstrijd getreden.
De vierde klacht ging over de precontractuele informatieplichten voor handelaren jegens consumenten. Het hof had geoordeeld dat Kienhuis die plichten had geschonden, maar zag geen reden om de kosten verder te verminderen, omdat die al van ruim € 104.000 naar ongeveer € 55.000 waren teruggebracht. De man noemde dit een verrassingsbeslissing. De A-G ziet dat anders: Kienhuis had zelf al een vermindering van de vergoeding als sanctie genoemd, en omdat het hof niets vernietigde, hoefde het partijen niet nog te horen over de sanctie.
De A-G bespreekt ook hoe de vier gerechtshoven het Uurtarief advocaat-arrest toepasten. De uitkomsten verschillen: sommige hoven verklaarden de overeenkomst nietig, het hof Den Haag oordeelde dat een niet-transparant beding niet zonder meer oneerlijk is. Hij neigt naar de terughoudende benadering van Den Haag.
De A-G concludeert dat alle vier onderdelen falen en dat het cassatieberoep moet worden verworpen. Zijn conclusie strekt tot verwerping van het cassatieberoep.
Parket bij de Hoge Raad · 16 oktober 2026
Civiel Recht; Verbintenissenrecht Oprichter blijft ontslagen uit familiebedrijf: kort geding om bestuurspositie in logistieke groep afgewezen De oprichter van een logistiek bedrijf voor de entertainment- en evenementensector, dat hij in 1980 begon en dat met vestigingen in zes Europese landen groot werd, vecht zijn ontslag als bestuurder aan. In 2024 schonk hij zijn aandelen aan zijn kinderen, een dochter en een zoon. De aandelen kwamen in een stichting administratiekantoor (STAK, een stichting die aandelen houdt en daarvoor certificaten uitgeeft). Zijn kinderen zijn de (middellijke) certificaathouders. De oprichter, zijn dochter en zijn zoon vormden samen het bestuur van die stichting. De dochter en een CFO leiden de operationele holding. In mei 2026 ontsloegen de twee kinderen hun vader als stichtingsbestuurder. Hij vorderde in kort geding herstel in zijn functies bij de stichting en bij de holding, en toegang tot zijn oude e-mailaccount.
De voorzieningenrechter wijst het herstel af. Over de holding was het oordeel kort: de oprichter was daar volgens de rechter al niet meer statutair bestuurder. De bedrijfsoverdracht was jarenlang voorbereid met adviseurs, en zijn rol zou daarna beperkt zijn tot de stichting en een raad van advies. Hij handelde zelf ook zo: hij wilde bijvoorbeeld het bestuur van de stichting laten vergaderen over het op non-actief stellen van een country manager, terwijl hij als holdingbestuurder zijn medebestuurders had kunnen aanspreken. Pas toen zijn ontslag dreigde, stelde hij dat hij nog bestuurder van de holding was. Dat beroep stuit volgens de rechter af op de redelijkheid en billijkheid, ook al ontbrak een formeel besluit van de aandeelhoudersvergadering.
Over de stichting oordeelt de rechter dat de ontslagvergadering van 26 mei 2026 formeel in orde was. De uitnodiging ging meer dan de voorgeschreven zeven dagen van tevoren uit. De oprichter vloog zelf naar Portugal terwijl hij wist dat zijn ontslag op de agenda stond. Ook de inhoud van het ontslag houdt volgens de rechter stand. Voor ontslag van een stichtingsbestuurder zijn 'gewichtige redenen' nodig. De toelichting van de notaris, die dit vergeleek met een ontslag op staande voet, speelt bij de uitleg van statuten geen rol, omdat die ook derden raken.
De rechter beschrijft hoe de oprichter na de overdracht zijn beperkte rol niet kon aanvaarden. Hij bemoeide zich met operationele zaken, schreef denigrerende berichten over medewerkers en schoof gezag van de directie opzij. Een taart die hij uitdeelde, wekte de indruk dat hij terugkeerde. Op 12 mei 2026 verscheen hij onaangekondigd op het hoofdkantoor en schold luid tegen zijn dochter en de CFO. Waarschuwingen van zijn kinderen en van de raad van advies, bemiddelingspogingen en familiesysteemtherapie hielpen niet. Berichten van een vriend en van zijn partner wijzen er volgens de rechter op dat hij moeilijk kan loslaten. Ook na het ontslag bleef hij zich met de operatie bemoeien. De rechter sluit niet uit dat hij de gevolgen van de nieuwe zeggenschapsstructuur onvoldoende overzag, en erkent dat de invoering ervan moeizaam verliep. Het belang van de onderneming bij een werkbare verdeling van verantwoordelijkheden weegt echter zwaarder dan zijn belang bij herstel. De vorderingen I tot en met IV, waaronder de dwangsom, worden daarom afgewezen. Of hij in een bodemprocedure nog met succes een beroep kan doen op dwaling, blijft in dit kort geding onbeslist.
De vordering over het e-mailaccount wordt in gewijzigde vorm toegewezen. De oprichter gebruikte het account zowel privé als zakelijk. De holding stelt dat hij een concurrerend bedrijf opzet. Daarom moet een gerechtsdeurwaarder een volledige, doorzoekbare kopie van het account maken, en mag de holding in de tussentijd niets verwijderen of ontoegankelijk maken. De oprichter krijgt alleen de e-mails (inclusief bijlagen) die uit zoekslagen met vooraf vastgestelde zoektermen komen, gericht op zijn privéberichten en op zijn voorgenomen vorderingen tegen zijn kinderen. Het gaat om de periode vanaf 1 januari 2023. De kosten van de deurwaarder komen voor zijn rekening. Partijen moeten uiterlijk 6 november 2026 aan de rechter laten weten of zij het over de zoektermen eens zijn. De rest van de beslissing houdt de rechter aan.
Rechtbank Noord-Holland · 16 oktober 2026
Civiel Recht; Ondernemingsrecht Rechtbank wijst claim van curator Comitec Sailing af: geen onbehoorlijk bestuur bij zeilbedrijf Wanneer een zeilbedrijf failliet gaat, kijkt de curator of het bestuur persoonlijk aansprakelijk gehouden kan worden. Zo ging het ook bij Comitec Sailing B.V. uit Enschede, dat in juli 2024 failliet werd verklaard, twee dagen nadat het surseance van betaling had gekregen. De curator vroeg de rechtbank om het Duitse bedrijf Comitec GmbH, dat bestuurder van Comitec Sailing was, en de bestuurder van dat Duitse bedrijf aansprakelijk te verklaren voor het tekort in het faillissement. Daarnaast wilde hij dat een Duitse man € 65.000 schadevergoeding betaalt voor een koop van twee zeilschepen die volgens de curator was mislukt. De rechtbank Overijssel wijst beide vorderingen af.
De rechtbank stelde eerst vast dat de Nederlandse rechter bevoegd is, ook al zitten de gedaagden in Duitsland. Het faillissement loopt in Nederland, en de Europese insolventieverordening bepaalt dan dat de Nederlandse rechter bevoegd is en dat Nederlands recht geldt.
De curator beriep zich vooral op de regel dat bestuurders hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de schulden als zij hun taak 'kennelijk onbehoorlijk' hebben vervuld en dat een belangrijke oorzaak van het faillissement is. Dat is pas het geval als geen redelijk denkend bestuurder in dezelfde omstandigheden zo zou hebben gehandeld, en het bestuur wist dat schuldeisers daardoor benadeeld zouden worden. De curator verweet het bestuur dat het al bij de oprichting in 2022 had moeten zien dat de kapitaalintensieve onderneming met kleine marges gedoemd was te mislukken en dat externe financiers ontbraken. Ook noemde hij de aankoop van het zeilschip in november 2022, dat eerst grondig gerenoveerd moest worden, en de huur van een ander schip in november 2023, vlak voor een verplichte herkeuring. Tot slot wees hij op de ongelijke kapitaalinbreng van de aandeelhouders bij gelijke zeggenschap.
Gedaagden voerden aan dat ondernemen altijd risico meebrengt en dat het faillissement het gevolg was van een overheidsbesluit. De minister besloot op 1 december 2023 dat alle schepen van de zogeheten bruine vloot vóór 1 april 2024 opnieuw gekeurd moesten worden, na twee dodelijke ongevallen in 2022. Volgens gedaagden kwam de sector daardoor tot stilstand en stortte de omzet in.
De rechtbank oordeelt dat de curator te weinig feiten noemt. Een onderneming starten in een branche met kleine winstmarges en moeilijke financiering mag altijd. De verdeling van de geldelijke inbreng zegt niets over hoe het bestuur is gevoerd. De aankoop van het schip in 2022 en de huur in 2023 kunnen het bestuur niet worden verweten: schepen waren het middel om omzet te maken, en beide beslissingen vielen vóór de aangescherpte keuringseisen. Dat er nog grote investeringen nodig waren, maakt dat niet anders. Gedaagden zijn geen verplichtingen aangegaan die ze op dat moment niet konden betalen. De rechtbank beoordeelt het bestuur naar wat het op dat moment kon voorzien. Omdat al geen sprake is van onbehoorlijk bestuur, komt de rechtbank niet toe aan de vraag of dat de oorzaak van het faillissement was. De vorderingen op grond van de onrechtmatige daad en de regel dat bestuurders zich aan de redelijkheid en billijkheid moeten houden gaan over dezelfde verwijten, dus die falen ook. Dat geldt eveneens voor de gevraagde betaling van een voorschot van € 100.000.
Het tweede deel van de zaak ging over twee zeilschepen. De curator stelde dat hij op 24 oktober 2024 een koopovereenkomst had gesloten met de Duitse bestuurder, voor € 110.000, en dat die man was tekortgeschoten. De rechtbank toetst dat aan de vraag wat partijen over en weer mochten afleiden uit elkaars verklaringen en gedragingen. De curator mocht er volgens de rechtbank niet van uitgaan dat de man zelf als privépersoon koper was. In zijn e-mail van 9 september 2024 schreef hij dat hij contact opnam als directeur van Comitec GmbH. De conceptovereenkomst van de curator zelf liet de koper bovendien blanco, met de man als 'rechtsgeldig vertegenwoordiger'. Verder had de man op 21 oktober 2024 laten weten dat een van de schepen alleen gekocht zou worden als het vrij van rechten van derden kon worden overgedragen. Een leverancier voerde een retentierecht uit op dat schip, zoals de curator zelf op 23 oktober 2024 schreef. De curator mocht dus niet verwachten dat aan de voorwaarden was voldaan.
De rechtbank wijst alle vorderingen van de curator af en veroordeelt hem in de proceskosten van gedaagden van € 11.152, te betalen binnen veertien dagen. Het verzoek om de advocaat van de curator persoonlijk te veroordelen in de kosten, werd tijdens de zitting ingetrokken.
Rechtbank Overijssel · 21 oktober 2026
Civiel Recht Rechter dwingt accountantskantoorpartner tot verkoop van aandelen voor € 3,2 miljoen Binnen een Amsterdams accountants- en adviesconcern is een jarenlange samenwerking tussen aandeelhouders stukgelopen. Het concern is een holding met meerdere werkmaatschappijen die accountants-, belastingadvies- en auditdiensten verlenen. Eén van de aandeelhouders, InkCas Investments, bezit 21,3 procent van de aandelen. De overige aandeelhouders vinden dat zij te weinig bijdraagt aan de omzet. Zij willen haar uit de holding hebben. Dat InkCas moet vertrekken staat inmiddels vast, maar partijen blijven het oneens over de prijs en over de vraag onder welke regeling zij uittreedt.
De voorzieningenrechter van de rechtbank Amsterdam beoordeelde de zaak in kort geding. De eisers zijn de overige aandeelhouders, voor een deel via hun eigen holdingvennootschappen. Zij vorderden dat InkCas haar aandelen aan hen moet aanbieden en overdragen voor € 3.242.697. Daarnaast eisten zij een contractuele boete van € 100.000 en € 5.000 aan buitengerechtelijke kosten.
De aandeelhouders hebben in een aandeelhoudersovereenkomst afgesproken dat een partij haar aandelen moet aanbieden als zij als bestuurder wordt ontslagen of als haar managementovereenkomst wordt beëindigd. De prijs volgt dan uit een vaste prijswaarderingsregeling. Die rekent met het eigen vermogen van de holding plus een goodwillwaarde van één keer de groepsomzet. Het MT stelde sinds 2024 kritische vragen over het functioneren van InkCas, onder meer over achterblijvende omzet en het beheer van haar debiteuren. Op 1 oktober 2025 bood InkCas zelf haar aandelen aan op grond van de statuten. Daar gold een andere prijsbepaling, namelijk door drie onafhankelijke deskundigen. De overige aandeelhouders wezen dat aanbod af. Op 18 oktober 2025 ontsloegen zij InkCas als bestuurder en zegden zij haar managementovereenkomst op. InkCas vindt dat haar eigen aanbod voorgaat en dat het ontslag misbruik van recht is. Ook stelde zij dat de prijsregeling te veel open einden kent. Verder wees zij erop dat zij bij de Ondernemingskamer al een verzoek tot uittreding heeft ingediend. Die behandelt de zaak op 10 december 2026.
De voorzieningenrechter wijst erop dat een veroordeling tot aandelenoverdracht tegen betaling van een geldsom in kort geding terughoudendheid vraagt. Toch acht hij de gevraagde voorziening hier passend, als ordemaatregel. Partijen zijn het erover eens dat InkCas uittreedt en dat zij minimaal € 3.242.697 moet krijgen. Of er nog een hoger bedrag bijkomt, kan later worden beslist door de Ondernemingskamer, een bodemrechter of een deskundige. InkCas stelde niet dat de kopers zouden omvallen, zodat het risico op niet-terugbetaling klein is. Het spoedeisend belang zit in de impasse bij de holding. Volgens de rechter blijkt uit het dossier dat InkCas sinds 2024 ondermaats presteert. Potentiële nieuwe aandeelhouders willen niet toetreden zolang de zaak niet is opgelost.
De vraag of het aanbod van 1 oktober 2025 voorgaat op de aanbiedingsplicht van 18 oktober 2025 laat de rechter in het midden. De bodemrechter moet dat beoordelen. De rechter vindt de geboden prijs vooralsnog niet onredelijk. InkCas is zelf deskundige op dit gebied, heeft de prijsregeling twee keer ondertekend en paste die eerder ook zelf toe bij verkopen van aandelen. De voorzieningenrechter verwijst naar een eerdere beschikking van de Ondernemingskamer van 30 april 2026. Daarin staat dat een eigen regeling van de aandeelhouders voorrang heeft op de wettelijke geschillenregeling. Dat ontbreken van een peildatum in de prijsregeling staat toewijzing niet in de weg.
De voorzieningenrechter beveelt InkCas haar aandelen binnen 14 dagen na betekening van het vonnis aan te bieden en over te dragen aan vier van de eisers, naar rato van hun belang, voor € 3.242.697. Daarbij gelden twee voorwaarden. Worden binnen vijf jaar aandelen uitgegeven of overgedragen tegen een hogere waarde, dan krijgt InkCas een gestaffelde nabetaling van het verschil, van 80 procent in jaar één tot 10 procent in jaar vijf. En de kopers passen de koopprijscorrectie niet toe. Blijft InkCas in gebreke, dan geldt het vonnis zelf als akte van levering. De boete van € 100.000 en de € 5.000 aan kosten wijst de rechter af wegens gebrek aan spoedeisend belang. Drie eisers die hun aandelen via een andere holding houden en zelf geen aandeelhouder zijn, krijgen geen gelijk. InkCas moet de proceskosten van € 8.366 aan de andere eisers betalen.
Rechtbank Amsterdam · 13 november 2026
Civiel Recht Rechtbank wijst claim van aannemer op bestuurders van horecabedrijf af: geen persoonlijk ernstig verwijt Een groot horecapand aan de markt in een Brabantse stad stond al een paar jaar leeg toen twee ondernemers het plan opvatten om er een horecagelegenheid in te openen. Daarvoor was een grote verbouwing nodig. Zij richtten via hun eigen holdingvennootschappen een werkmaatschappij op, die het pand per 1 januari 2023 ging huren. Voor de verbouwing schakelden zij Bouwbedrijf Lymbouw in. Dat bedrijf begon medio december 2022 met de werkzaamheden. Op 27 februari 2023 werd een gewijzigde aannemingsovereenkomst ondertekend, na een offerte van 16 februari 2023 van ruim € 387.000 exclusief btw.
De werkmaatschappij betaalde de facturen van Lymbouw tot en met 17 april 2023, in totaal ruim € 521.000 exclusief btw. Daarna bleven de facturen onbetaald: ruim € 115.000 exclusief btw voor de periode tot de opening op 9 juni 2023 en ruim € 199.000 exclusief btw voor de periode daarna. In een arbitrageprocedure werd de werkmaatschappij veroordeeld tot betaling van ruim € 479.000. Op 24 juni 2025 ging zij op eigen aangifte failliet. Lymbouw bleef daardoor onbetaald zonder verhaal en sprak de twee ondernemers en hun holdings aan voor het bedrag, van € 398.892,85 (subsidiair € 131.603,50, meer subsidiair € 47.865,83). Volgens Lymbouw wisten zij of hadden zij moeten begrijpen dat de werkmaatschappij de verplichtingen niet kon nakomen. Ook hadden zij volgens Lymbouw eerder faillissement moeten aanvragen. Verder beriep Lymbouw zich op groepsaansprakelijkheid.
De rechtbank begint met de maatstaf. Een bestuurder is naast de vennootschap alleen aansprakelijk als hem persoonlijk een ernstig verwijt te maken valt. Die hoge drempel geldt volgens de rechtbank ook bij een beroep op groepsaansprakelijkheid. Anders zou de drempel te omzeilen zijn. Voor het aangaan van verplichtingen waarvan de bestuurder wist of moest begrijpen dat de vennootschap ze niet kon nakomen en geen verhaal zou bieden, is bovendien vereist dat hij dat inzicht had op het moment van aangaan. Dit is de zogeheten Beklamel-norm.
Van die wetenschap is in februari en maart 2023 volgens de rechtbank onvoldoende gebleken. De werkmaatschappij had een financiering van € 900.000 van de bank, een rekening-courantkrediet van € 157.000, € 475.000 eigen inbreng van de ondernemers en € 150.000 van de verhuurder tot haar beschikking. Dat was in totaal € 1.525.000. De offerte van februari 2023 viel ruim binnen het bedrag dat voor de verbouwing was bestemd. Een kostenoverzicht van Lymbouw met forse overschrijdingen kwam pas op 30 maart 2023. Daarna betaalde de werkmaatschappij nog facturen tot en met 17 april 2023.
Voor de periode daarna was het aan Lymbouw om concreet te stellen welke nieuwe opdrachten de bestuurders nog gaven, wanneer dat gebeurde en hoeveel die extra zouden kosten. Dat heeft Lymbouw volgens de rechtbank niet gedaan. Dat een factuur van na 17 april 2023 dateert, zegt niets over het moment van de opdracht. Verslagen van wekelijkse bouwvergaderingen waarin de kosten zouden zijn genoemd, heeft Lymbouw niet overgelegd. Een uitzondering is een opdracht voor cortenstalen bekleding van een DJ-booth op 11 mei 2023 van € 1.649,35. Dat bedrag is te gering voor aansprakelijkheid. De rechtbank wijst er ook op dat een aannemer die een stelpost voorstelt, de opdrachtgever tijdig moet waarschuwen als de begrote kosten in betekenende mate dreigen te worden overschreden.
De overige verwijten slagen evenmin. Een lege projectvennootschap, zoals in het arrest van de Hoge Raad waarop Lymbouw zich beriep, was de werkmaatschappij niet. De toezegging in juni 2023 dat er betaald zou worden en het voorstel in juli 2023 om de helft van de vorderingen aan een andere vennootschap te factureren, veranderden niets aan haar financiële positie. Verweer voeren tegen een faillissementsverzoek is niet onrechtmatig. Dat Lymbouw daarna een dure arbitrageprocedure koos, ligt volgens de rechtbank aan haar eigen keuze en niet aan het gedrag van de bestuurders.
De rechtbank wijst alle vorderingen van Lymbouw af. Lymbouw moet de proceskosten van de ondernemers en hun holdings betalen, begroot op € 14.496,00, en daar komen € 98,00 nakosten bij als zij niet tijdig betaalt.
Rechtbank Zeeland-West-Brabant · 21 oktober 2026
Civiel Recht; Verbintenissenrecht