Hoge Raad: geen concernvrijstelling overdrachtsbelasting bij vastgoedfonds-aandelen van B.V. Een besloten vennootschap uit een internationaal financieel concern nam op 15 april 2021 alle aandelen over in een Nederlandse B.V. die vastgoed bezat. Die overname gebeurde bij de liquidatie van een vastgoedfonds waarin beleggers units hadden gekocht. Over zulke verkrijgingen is overdrachtsbelasting verschuldigd. De vennootschap betaalde dat bedrag op aangifte, maar vond dat ze er niet voor hoefde te betalen en maakte bezwaar.
De vennootschap beriep zich op de zogeheten concernvrijstelling. Die geldt als de verkrijgende en de vervreemdende vennootschap tot hetzelfde concern behoren. In de structuur stond een Zwitserse beheerder, Funds AG, die juridisch eigenaar was van alle aandelen in twee houdstermaatschappijen. De ene houdstermaatschappij bezat de aandelen in de Nederlandse B.V. die werd overgenomen, de andere de aandelen in de overnemende vennootschap. De fondsen zelf hadden geen rechtspersoonlijkheid. Beleggers die units kochten, kregen een vordering op Funds AG ter waarde van hun evenredige deel in de activa en inkomsten van het fonds. Geen enkele belegger had 90 procent of meer van de units.
Het Gerechtshof Den Haag oordeelde in het voordeel van de vennootschap. Volgens het hof vertegenwoordigen aandelen van één soort het gehele belang in een vennootschap, zowel juridisch als economisch. Omdat alle betrokken vennootschappen maar één soort aandelen hadden, hoorden ze volgens het hof samen met Funds AG bij één concern. Dat de waardeontwikkeling van het vastgoed via het fondsrendement naar de beleggers ging, veranderde daar volgens het hof niets aan. De vrijstelling was daarom van toepassing. De staatssecretaris van Financiën ging in cassatie.
De Hoge Raad geeft de staatssecretaris gelijk. Voor een concern in de zin van de regeling is vereist dat de moedervennootschap het gehele of nagenoeg gehele economische belang heeft bij de aandelen in haar dochters. Wie juridisch eigenaar van de aandelen is, speelt daarbij geen rol. Een moedervennootschap heeft dat economische belang alleen als zij het gehele of nagenoeg gehele risico van waardeverandering en tenietgaan van de aandelen draagt en de opbrengsten ervan geheel of nagenoeg geheel geniet. Het hof ging dus uit van een onjuiste rechtsopvatting door te stellen dat bij één soort aandelen het economische belang vanzelf bij de aandeelhouder ligt.
De Hoge Raad deed de zaak zelf af. Op grond van de feiten die het hof had vastgesteld en waartegen niemand opkwam, dragen de fondsparticipanten in betekenende mate het risico van waardeverandering van de aandelen en genieten zij in betekenende mate de opbrengsten. Het belang bij de aandelen berust daarom niet geheel of nagenoeg geheel bij Funds AG. De betrokken vennootschappen vormen dus geen concern. Met een concern met een van de beleggers lukt het ook niet, omdat niemand van hen 90 procent of meer van de units houdt.
Ook het recente arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie in de zaak Nova Iberomoldes brengt geen verandering. Volgens de Hoge Raad blijkt uit de stukken niet dat hier verrichtingen hebben plaatsgevonden waarover een Europese richtlijn het heffen van indirecte belasting verbiedt.
De Hoge Raad verklaart het cassatieberoep gegrond en vernietigt de uitspraken van zowel het hof als de rechtbank. Het beroep tegen de uitspraak van de inspecteur verklaart hij alsnog ongegrond, zodat de op aangifte voldane overdrachtsbelasting verschuldigd blijft. Er volgt geen proceskostenveroordeling.
Hoge Raad · 6 november 2026
Bestuursrecht; Belastingrecht Rechter wijst eis af: Staat hoeft opleiding orthopedagoog-generalist niet te bekostigen Wie in Nederland orthopedagoog-generalist wil worden, moet de opleiding grotendeels zelf of via de werkgever betalen. De opleiding tot GZ-psycholoog wordt daarentegen wel centraal door de overheid bekostigd. De Nederlandse Vereniging van Pedagogen en Onderwijskundigen (NVO) vindt dat oneerlijk en stapte naar de rechter om te eisen dat de Staat de opleiding ook centraal gaat betalen.
Het beroep van orthopedagoog-generalist (OG) staat sinds 1 januari 2020 in de Wet BIG, de wet die zorgberoepen beschermt en registreert. De NVO vroeg de Staat dat jaar al om centrale bekostiging van de opleiding. Daarna volgden jaren van brieven, vragen en onderzoeken. Zo liet de NVO onderzoeksbureau Nivel onderzoeken wat werkgevers van OG's vinden, en liet de Staat het Capaciteitsorgaan, dat de behoefte aan zorgprofessionals raamt, eenmalig een raming maken. Dat orgaan adviseerde 184 OG's per jaar op te leiden, terwijl er in 2024 al 160 aan de opleiding begonnen.
Op 6 februari 2026 besloot de Staat dat centrale bekostiging niet aan de orde is. Volgens de Staat is er geen aantoonbare noodzaak: het verschil tussen de huidige en de geraamde instroom is klein, de opleiding wordt in de praktijk al door het veld betaald en er zijn geen signalen dat de kwaliteit of patiëntveiligheid onder druk staat. Bovendien zou geld voor deze opleiding ten koste gaan van andere vervolgopleidingen. Tegen dat besluit stond geen bezwaar of beroep open. De NVO begon daarom een kort geding bij de civiele rechter.
De NVO vroeg de rechter onder meer om de Staat te bevelen de opleiding op te nemen in de regelgeving over de beschikbaarheidsbijdrage (een vergoeding voor opleidingskosten), de instroomplekken te verdelen, het Capaciteitsorgaan standaard opdracht te geven de OG mee te nemen en aspirant-OG's die in september 2026 begonnen te compenseren. Volgens de NVO handelt de Staat onrechtmatig, onder meer in strijd met het zorgvuldigheidsbeginsel, het gelijkheidsbeginsel en het recht op vrije arbeidskeuze uit de Grondwet en het Europees Sociaal Handvest.
De voorzieningenrechter vond de NVO ontvankelijk, omdat voor haar achterban geen bestuursrechtelijke weg openstaat. Inhoudelijk volgde hij haar niet. Een bevel om regelgeving met een bepaalde inhoud vast te stellen kan de rechter volgens vaste rechtspraak niet geven, gelet op de staatsrechtelijke verhoudingen. Een bevel om maatregelen te nemen kan alleen als het handelen van de Staat onmiskenbaar onrechtmatig is, en de rechter moet zich in kort geding daarbij zeer terughoudend opstellen. Daarvan was hier geen sprake: gelet op de wettelijke ruimte van de Staat en de onderzoeken is niet aannemelijk dat de Staat verplicht is te zorgen voor meer OG's.
Het recht op vrije arbeidskeuze gaat volgens de rechter niet zo ver dat de Staat moet meebetalen aan bepaalde vervolgopleidingen. De Staat verhindert niemand de opleiding te volgen. De overige vorderingen volgden dit lot. De Staat hoeft het Capaciteitsorgaan niet standaard opdracht te geven, hoeft geen marktverstoringstoets te laten doen en hoeft niet nog meer onderzoek te laten uitvoeren. De rechter noemde het wel wrang dat de opleiding niet centraal wordt bekostigd, terwijl niet ter discussie staat dat de OG van professionele en maatschappelijke meerwaarde is. Hij vond het van meerwaarde dat de Staat en de NVO met elkaar in gesprek blijven.
De voorzieningenrechter wees alle vorderingen af en veroordeelde de NVO in de proceskosten van de Staat, begroot op € 2.101, met wettelijke rente als zij niet binnen veertien dagen betaalt.
Rechtbank Den Haag · 4 november 2026
Civiel Recht Rechtbank stelt prejudiciële vragen over kinderalimentatie in samengesteld gezin en legt voorlopige bijdrage op Twee kinderen groeien op bij hun vader en diens nieuwe partner. Hun moeder moet bijdragen in de kosten van hun verzorging en opvoeding, maar zowel zij als de vader heeft ook nog andere kinderen te onderhouden. Dat maakt de berekening van de alimentatie ingewikkeld, en over de beste rekenmethode lopen de meningen in de rechtspraak uiteen. De rechtbank Overijssel legt daarom vragen voor aan de Hoge Raad.
De vader, die een WIA-uitkering heeft, wilde dat de moeder vanaf 1 oktober 2025 € 315 per kind per maand betaalt, plus de kinderbijslag. De moeder vond dat dit veel te hoog was en bood een lager bedrag aan: € 93 per maand voor het ene kind en € 49 voor het andere. Over de ingangsdatum waren partijen het eens. Ook over de behoefte van de kinderen waren ze het eens: € 430 per kind per maand in 2025.
De rechtbank keek eerst wie voor wie onderhoudsplichtig is. De vader en zijn echtgenote hebben samen twee kinderen. De moeder heeft met haar partner één kind, en die partner heeft een kind uit een eerdere relatie. Omdat de twee kinderen bij de vader en zijn echtgenote wonen, is ook de echtgenote onderhoudsplichtig voor hen. Als iemand voor meer kinderen moet zorgen dan hij kan betalen, wordt zijn draagkracht in beginsel gelijk over die kinderen verdeeld.
Daarna rekende de rechtbank uit wat ieder kan bijdragen. Na aftrek van woonlasten, vaste lasten en bij de vader een schuldaflossing, bleef per maand een deel van het inkomen over dat voor kinderalimentatie beschikbaar is. Omdat de moeder en haar partner hun woonlasten delen, en de vader en zijn echtgenote dat ook doen, halveerde de rechtbank bij hen de forfaitaire woonlast. De draagkracht kwam daarmee op € 687 voor de moeder, € 532 voor de vader en € 76 voor zijn echtgenote. De partner van de moeder kan € 804 bijdragen.
De moeder heeft in haar eigen gezin draagkracht over, terwijl in het gezin van de vader een tekort aan draagkracht bestaat. De rechtbank gebruikte de ruimte van de moeder om zoveel mogelijk in de behoefte van de twee kinderen te voorzien en kwam op € 278 per kind. Daar trok ze een zorgkorting vanaf: 25 procent voor het kind dat veel bij de moeder is, 5 procent voor het kind dat incidenteel bij haar verblijft. Zo kwam de bijdrage uit op € 256 en € 170 per maand. Met ingang van 1 januari 2026 verhoogde de rechtbank die bedragen met 4,6 procent, naar € 268 en € 178.
De rechtbank beslist hier niet definitief over, omdat ze twijfelt of haar rekenmethode juist is. Bij die methode wordt de draagkracht van een ouder vooraf over al zijn of haar kinderen verdeeld. Dat kan leiden tot een tekort in het ene gezin terwijl in het andere gezin draagkracht ongebruikt blijft, terwijl alle ouders samen voldoende kunnen betalen. Een alternatieve methode, de zogenoemde schotten-methode, rekent per gezin en zou de moeder € 50 per kind per maand meer laten betalen. De rechtbank ziet dat het ontbreken van overeenstemming over de rekenmethode een eenduidige aanpak in de weg staat.
Daarom stelt zij ambtshalve twee prejudiciële vragen aan de Hoge Raad. De eerste is of een overschot aan draagkracht in het ene gezin en een tekort in het andere gezin past bij de wettelijke regels over behoeftigheid, rangorde en bijdragen naar draagkracht. De tweede is of de wet zich ertegen verzet om onbenutte draagkracht over te hevelen, zolang een ouder niet meer betaalt dan de behoefte van de kinderen waarvoor hij of zij onderhoudsplichtig is.
Tot de Hoge Raad antwoord geeft, moet de moeder voorlopig de genoemde bedragen betalen, uiterlijk voor de eerste van elke maand. Die voorlopige beslissing blijft gelden, ook bij hoger beroep, tenzij het gerechtshof anders beslist. De definitieve beslissing houdt de rechtbank aan; de zaak komt terug op het familiejournaal van 3 mei 2027.
Rechtbank Overijssel · 3 november 2026
Civiel Recht A-G: arrest nietig omdat optredende advocaat-generaal niet was benoemd Een Haagse man reed terwijl zijn rijbewijs was ingevorderd en weigerde mee te werken aan een bloedonderzoek. Het gerechtshof Den Haag veroordeelde hem daarvoor in maart 2026 tot vier weken gevangenisstraf, waarvan drie weken voorwaardelijk, een geldboete van € 900 en een rijontzegging van 208 dagen. Pas achteraf bleek dat bij die zitting iets mis was: de vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie trad op als plaatsvervangend advocaat-generaal, maar was dat formeel nog niet.
De man ging in cassatie bij de Hoge Raad. De vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie was wel officier van justitie. Het collegebesluit waarmee hij plaatsvervangend advocaat-generaal werd, was abusievelijk niet genomen en kwam pas met ingang van 12 mei 2026, twee maanden na de zitting. Dat blijkt uit een brief van 23 juni 2026 die namens de landelijk hoofdadvocaat-generaal aan de raadsman van de man is gestuurd, met excuses. Het Openbaar Ministerie heeft ook het hof over de kwestie geïnformeerd. De raadsman van de man voerde dit gebrek aan als middel van cassatie. In een andere zaak speelt dezelfde kwestie.
De procureur-generaal bij de Hoge Raad, Bleichrodt, concludeert in deze zaak vandaag. Zijn conclusie is een advies aan de Hoge Raad en geen beslissing. Hij gaat na of dit gebrek het onderzoek ter terechtzitting nietig maakt. Hij wijst erop dat de wet in hoger beroep een advocaat-generaal vraagt: die moet de zaak voordragen en de vordering voorlezen. Een officier van justitie die geen plaatsvervangend advocaat-generaal is, mag dat in hoger beroep niet doen. Een benoeming kan het College van procureurs-generaal regelen, maar dat was hier niet gebeurd.
Volgens de procureur-generaal leidt dat tot nietigheid. Hij verwijst naar een arrest van de Hoge Raad uit 1929: de aanwezigheid van de vervolgende ambtenaar is zo'n gewichtig beginsel dat een onderzoek zonder hem nietig is. Hij leest die rechtspraak zo dat ter zitting op straffe van nietigheid een bevoegde vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie moet zijn. Ook de arresten uit 1983 en 1984, over het niet voorlezen van de vordering, wijzen die kant op. Dat de man in de schriftuur niet heeft uitgelegd waarin hij is benadeeld, doet daar volgens hem niet aan af. Andere deelnemers aan het strafproces moeten erop kunnen vertrouwen dat de vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie bevoegd is, en dat is een maatschappelijk belang.
Een arrest uit 2022 over rechterlijk ambtenaren die de eed met het verkeerde formulier aflegden, geeft volgens hem geen andere uitkomst. Daar waren de betrokkenen wel benoemd en beëdigd, alleen niet met de juiste tekst. Hier was van een benoeming tot plaatsvervangend advocaat-generaal geen sprake. De zaak lijkt daarom meer op een gedefungeerde of niet-beëdigde rechter, waarbij een uitspraak wel nietig is. Ook het arrest over een onbevoegde hulpofficier van justitie is niet richtinggevend, omdat dat over het voorbereidend onderzoek ging en niet over de zitting.
De procureur-generaal vindt het middel dus terecht voorgesteld. Ambtshalve zag hij geen andere gronden voor vernietiging. Hij adviseert de Hoge Raad het arrest van het hof Den Haag te vernietigen en de zaak naar dat hof terug te wijzen, zodat het hoger beroep opnieuw wordt berecht en afgedaan.
Parket bij de Hoge Raad · 3 november 2026
Strafrecht Rechtbank Amsterdam wijst incidenten van tien energieleveranciers over bevoegdheid en splitsing af in WAMCA-zaak over wijzigingsbedingen Drie stichtingen hebben een collectieve rechtszaak aangespannen tegen tien Nederlandse energieleveranciers. De kern van het geschil: de energieleveranciers gebruiken in hun variabele contracten met consumenten en andere kleinverbruikers een zogeheten wijzigingsbeding, artikel 19.3 van de Algemene Voorwaarden 2017 van branchevereniging Energie-Nederland. Dat beding laat de leveranciers toe hun tarieven eenzijdig te wijzigen. Volgens de stichtingen is dat beding oneerlijk en onredelijk bezwarend, omdat consumenten niet goed kunnen inschatten wat de financiële gevolgen voor hen zijn. De stichtingen vorderen vernietiging van het beding en terugbetaling of schadevergoeding voor alle getroffen afnemers.
De zaak is ingesteld door Stichting Eerlijke Handelspraktijken (SEH) op 30 juni 2025, gevolgd door Stichting Consumenten Competition Claims (SCCC) en Stichting Consumer Justice (SCJ). De procedure valt onder de WAMCA, de Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie, die is bedoeld om massazaken gecoördineerd als één zaak te behandelen. Gedaagden zijn Budget Thuis, Eneco, Energiedirect, Essent, Greenchoice, Vattenfall, Greenchoice Zakelijk, ENGIE, Oxxio en Vandebron.
De energieleveranciers stelden in zogenoemde incidenten drie processuele verweren. Ten eerste voerden acht van hen aan dat de rechtbank Amsterdam niet bevoegd is om over hun zaken te oordelen. Ten tweede vroegen diezelfde partijen om splitsing van de zaak, zodat elk van hen afzonderlijk zou worden behandeld. Ten derde vroegen alle tien inzage in interne documenten van de stichtingen, zoals communicatie met hun procesfinanciers en met organisaties als de Consumentenbond en Vereniging Eigen Huis.
De rechtbank verwierp alle drie de verweren. Over de bevoegdheid oordeelde de rechtbank dat alle energieleveranciers hetzelfde wijzigingsbeding gebruiken, namelijk artikel 19.3 van de AV 2017. Dat is één gezamenlijke gebeurtenis in de zin van de WAMCA, en de feitelijke en rechtsvragen zijn gelijksoortig. Omdat drie leveranciers in Amsterdam zijn gevestigd, is de rechtbank Amsterdam bevoegd voor alle tien. Splitsing wees de rechtbank eveneens af: juist het doel van de WAMCA is zulke massazaken als één geheel te behandelen.
Over de inzageverzoeken oordeelde de rechtbank dat de energieleveranciers al inzage hadden gekregen in de financieringsafspraken van de stichtingen met hun procesfinanciers, via een eerder gegeven bevel. Voor de overige gevraagde documenten, zoals communicatie over de oprichting van de stichtingen en de motieven daarvoor, ontbreekt voldoende belang. De rechtbank overwoog dat de vraag wie het initiatief heeft genomen voor de stichting, niet relevant is voor de vraag of de stichting voldoende onafhankelijk opereert. Over de benoeming van twee leden van de raad van toezicht van SCJ constateerde de rechtbank dat zij op persoonlijke titel zijn benoemd en dat concrete aanwijzingen voor gebrekkige onafhankelijkheid ontbreken.
De inhoudelijke beoordeling van de zaak is nog niet begonnen. De rechtbank wacht eerst op een arrest van de Hoge Raad, dat op 4 december 2026 wordt verwacht in een vergelijkbare zaak tussen een individuele consument en Vattenfall over hetzelfde wijzigingsbeding. Het hof Amsterdam had in die zaak in maart 2025 geoordeeld dat het beding oneerlijk is, maar Vattenfall heeft cassatie ingesteld en de advocaat-generaal heeft geconcludeerd tot vernietiging. De rechtbank acht dat arrest van cruciaal belang voor de verdere behandeling van deze collectieve procedure en geeft partijen de gelegenheid daarop te reageren.
In de incidenten over bevoegdheid en splitsing veroordeelde de rechtbank acht energieleveranciers elk in de proceskosten van de drie stichtingen, begroot op € 842,00 per stichting. Budget Thuis en Vattenfall, die geen bevoegdheids- of splitsingsincident hadden opgeworpen, hoeven die kosten niet te betalen. De kosten van de inzageverzoeken worden gecompenseerd: iedere partij draagt haar eigen kosten.
Rechtbank Amsterdam · 28 oktober 2026
Civiel Recht