Rechter verleent zorgmachtiging van zes maanden aan vrouw met psychose De rechtbank Amsterdam heeft een zorgmachtiging verleend voor een 34-jarige vrouw met een psychotische ontregeling, nadat de officier van justitie daarom had verzocht. De machtiging maakt onder meer een opname en gedwongen medicatie mogelijk.
De vrouw lijdt volgens de rechtbank aan een psychische stoornis, namelijk een psychotische ontregeling binnen het schizofreniespectrum. Die stoornis veroorzaakt ernstig nadeel: de rechtbank noemt onder meer levensgevaar, ernstig lichamelijk letsel, ernstige psychische schade, ernstige verwaarlozing, maatschappelijke teloorgang en gevaar voor de veiligheid van personen en goederen. Om dit nadeel af te wenden en haar gezondheid te stabiliseren of te herstellen heeft de vrouw zorg nodig.
De vrouw zelf is het niet eens met een opname en vindt medicatie niet nodig. Ze vindt bovendien dat er onwaarheden in haar dossier staan. Haar advocaat bepleitte dat zorg op vrijwillige basis mogelijk zou zijn, maar de rechtbank volgt dat standpunt niet. Zonder een zorgmachtiging bestaat volgens de rechtbank de vrees dat de vrouw direct na opname met ontslag zou gaan en zou stoppen met haar behandeling en medicatie. Verplichte zorg is daarom nodig.
De zorgmachtiging is bedoeld om de vrouw tijdens een opname opnieuw in te stellen op antipsychotica en haar lichamelijke conditie te stabiliseren. De rechtbank baseert haar beslissing op het zorgplan, de medische verklaring, het advies van de geneesheer-directeur en de toelichting tijdens de zitting, waar de vrouw werd bijgestaan door haar advocaat en waar ook een arts is gehoord.
De machtiging staat een groot aantal vormen van verplichte zorg toe: het toedienen van vocht, voeding en medicatie, medische controles en andere medische of therapeutische handelingen, het beperken van haar bewegingsvrijheid, insluiting en toezicht voor telkens maximaal twee weken per toepassing, onderzoek aan kleding of lichaam en van haar woon- of verblijfsruimte, controle op gedragsbeïnvloedende middelen, beperkingen in het gebruik van communicatiemiddelen en opname in een accommodatie. Volgens de rechtbank zijn er geen minder ingrijpende alternatieven die hetzelfde effect hebben, en zijn de toegewezen maatregelen evenredig en naar verwachting effectief.
De rechtbank verleent de zorgmachtiging voor de duur van zes maanden, tot en met 27 februari 2027, en wijst het meer of anders verzochte af.
Rechtbank Amsterdam · 27 augustus 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Hof ontslaat man van rechtsvervolging na gebiedsverbod wegens psychose Een man werd ervan verdacht dat hij op 5 september 2023 in Amsterdam een bevel van de burgemeester had genegeerd om zich een maand lang niet te bevinden in een aangewezen overlastgebied in het centrum. Zo'n gebiedsverbod kan de burgemeester opleggen op grond van de Gemeentewet en de Algemene Plaatselijke Verordening, en het opzettelijk niet naleven ervan is strafbaar. De politierechter in Amsterdam had zich hier eerder al over gebogen; de man ging tegen dat vonnis in hoger beroep bij het gerechtshof Amsterdam.
Het hof komt tot een andere uitkomst dan de politierechter en vernietigt daarom het eerdere vonnis. Op basis van het dossier acht het hof wel bewezen dat de man zich niet aan het gebiedsverbod heeft gehouden: hij bevond zich op de bewuste dag in het verboden gebied, terwijl hem was opgedragen daar een maand lang weg te blijven. Van de exacte formulering in de tenlastelegging wordt hij vrijgesproken voor zover die net iets anders was omschreven dan wat het hof bewezen acht, maar de kern van het verwijt staat vast.
De vraag die vervolgens overbleef, was of de man voor dit bewezen feit ook strafbaar is. Zijn raadsman voerde aan dat hem dit niet kan worden aangerekend omdat hij destijds leed aan een ziekelijke stoornis van zijn geestvermogens. De advocaat-generaal, die het Openbaar Ministerie in hoger beroep vertegenwoordigt, vond juist dat de man wel strafbaar was.
Het hof onderzoekt daarom of er inderdaad een ziekelijke stoornis was en of die stoornis de overtreding van het gebiedsverbod heeft veroorzaakt. Uit het dossier blijkt dat de rechtbank Noord-Holland de man kort voor het incident, eind mei 2023, een zorgmachtiging had verleend die liep tot 1 december 2023. Zo'n machtiging maakt gedwongen psychiatrische zorg mogelijk als iemand door een psychische stoornis een gevaar vormt voor zichzelf of anderen. Uit de motivering van die machtiging en uit het beschreven gedrag van de man op 5 september 2023 zelf, leidt het hof af dat hij destijds leed aan manisch-psychotische ontregeling bij een bekende schizofrenie.
Volgens het hof is voldoende aannemelijk dat deze stoornis er ook was op het moment van het gebiedsverbod, en dat de man onder invloed van die stoornis handelde toen hij zich niet aan het verbod hield. Dat betekent dat zijn gedrag hem niet kan worden toegerekend: hij kon op dat moment niet worden geacht de gevolgen van zijn handelen te overzien of zijn gedrag daarop aan te passen. Om die reden verklaart het hof hem weliswaar schuldig aan het feit zelf, maar niet strafbaar voor dat feit.
Het gevolg van dat oordeel is dat de man geen straf krijgt opgelegd. Het hof ontslaat hem van alle rechtsvervolging, wat betekent dat de strafzaak op dit punt eindigt zonder boete, taakstraf of andere sanctie, ook al staat vast dat hij het gebiedsverbod feitelijk heeft overtreden.
Gerechtshof Amsterdam · 12 augustus 2026
Strafrecht Hoge Raad: te late zorgmachtiging maakt vrijheidsontneming niet onrechtmatig Een vrouw kreeg van de rechtbank Gelderland een zorgmachtiging voor zes maanden, een rechterlijk bevel waarmee iemand verplichte zorg kan krijgen. Daaronder vielen het beperken van haar bewegingsvrijheid en opname in een accommodatie. De officier van justitie in het arrondissement Oost-Nederland had die machtiging gevraagd. Het verzoekschrift kwam op 5 december 2025 binnen bij de rechtbank. De rechtbank hield de mondelinge behandeling op 9 januari 2026 en verleende diezelfde dag de zorgmachtiging, die liep tot en met 9 juli 2026.
De vrouw ging in cassatie, een procedure bij de Hoge Raad waarin alleen wordt getoetst of de rechter het recht goed heeft toegepast. Zij voerde aan dat de rechtbank te laat had beslist. De Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) schrijft voor dat de rechter uiterlijk drie weken na ontvangst van het verzoekschrift uitspraak doet. Volgens haar was de vrijheidsontneming daardoor niet tot stand gekomen 'in accordance with a procedure prescribed by law', zoals artikel 5 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) vereist.
De Hoge Raad stelt vast dat de beslistermijn inderdaad is overschreden. Die verstreek op maandag 29 december 2025, omdat vrijdag 26 december een feestdag was en de twee dagen erna in het weekend vielen. De rechtbank besliste elf dagen later, op 9 januari 2026.
Daaraan verbindt de wet volgens de Hoge Raad geen gevolgen. Een overschreden termijn betekent niet dat de rechter zijn bevoegdheid verliest om een zorgmachtiging te verlenen. De rechtbank was op 9 januari 2026 dus nog bevoegd om de machtiging af te geven.
De Hoge Raad wijst ook het uitgangspunt van het middel af dat elke overschrijding van de termijn een schending van artikel 5 EVRM oplevert. Dat is in zijn algemeenheid onjuist. In deze zaak is volgens de Hoge Raad geen sprake van een 'gross or obvious irregularity' in de procedure, en evenmin van willekeur bij de vrijheidsontneming. De vrouw kreeg bovendien pas verplichte zorg nadat de rechter de machtiging had verleend, en dat past bij het stelsel van de Wvggz.
Advocaat-Generaal Drijber adviseerde in zijn conclusie om het cassatieberoep te verwerpen, en de Hoge Raad volgt dat advies. De Hoge Raad verwerpt het beroep, zodat de zorgmachtiging van de rechtbank Gelderland van 9 januari 2026 in stand blijft.
Hoge Raad · 13 november 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Rechtbank verlengt crisismaatregel voor minderjarige met psychotische ontregeling Een zeventienjarige jongen die woont in een woongroep van jeugdzorginstelling Levvel, kreeg te maken met een tweede psychotische ontregeling, mogelijk uitgelokt door toegenomen cannabisgebruik en vermoedelijk optredend in het kader van een zich ontwikkelende schizofreniespectrumstoornis. De burgemeester van Amsterdam gaf op 10 augustus 2026 een crisismaatregel af, waarmee de jongen tijdelijk gedwongen kon worden opgenomen. De officier van justitie vroeg de rechtbank vervolgens om deze crisismaatregel met drie weken te verlengen.
De kinderrechter hoorde op de zitting van 13 augustus 2026 niet alleen de jongen zelf, bijgestaan door zijn advocaat, maar ook een kinder- en jeugdpsychiater en een gedragswetenschapper. Uit hun toelichting en de overgelegde stukken bleek dat er sprake was van onmiddellijk dreigend ernstig nadeel: het risico op ernstig lichamelijk letsel, ernstige materiële en financiële schade, maatschappelijke teloorgang, en het oproepen van agressie bij anderen door hinderlijk gedrag. Dit nadeel werd naar het oordeel van de rechtbank veroorzaakt door gedrag dat voortvloeit uit een psychische stoornis.
De jongen verbleef normaal in een woongroep bij Levvel, maar door zijn toenemende psychotische ontregeling was hij daar tijdelijk niet meer welkom: een psychose vormt volgens de behandelaren een contra-indicatie voor verblijf op die plek, omdat de veiligheid van de jongen zelf en van zijn omgeving dan niet kan worden gewaarborgd. Hij zou pas terug kunnen keren als zijn gedrag rustiger is en hij goed op medicatie is ingesteld. De jongen ondervond overigens veel last van bijwerkingen van de voorgeschreven antipsychotica, waar hij zichtbaar van afviel, wat ook zijn zelfvertrouwen aantastte.
Omdat de situatie zo ernstig was dat de gewone procedure voor een zorgmachtiging niet kon worden afgewacht, oordeelde de rechtbank dat een spoedmachtiging tot voortzetting van de crisismaatregel nodig was. De rechtbank stond een groot aantal vormen van verplichte zorg toe: het toedienen van medicatie, medische controles en andere therapeutische maatregelen, het beperken van de bewegingsvrijheid, insluiten, toezicht, onderzoek van kleding, lichaam en verblijfsruimte op verdovende middelen en gevaarlijke voorwerpen, beperkingen in de vrijheid om het eigen leven in te richten (waaronder het gebruik van communicatiemiddelen), en opname in een accommodatie. Ook een beperking van het recht op bezoek werd toegewezen, ondanks het pleidooi van de advocaat daartegen, omdat de jongen bezoek kon krijgen van personen die drugs gebruiken of meebrengen. Alleen het gedwongen toedienen van vocht en voeding werd niet nodig geacht en dus niet toegewezen.
De jongen verzette zich tegen de opgelegde zorg, maar de rechtbank oordeelde dat er geen minder ingrijpende alternatieven waren die hetzelfde effect zouden hebben. De toegewezen vormen van verplichte zorg werden evenredig en naar verwachting effectief geacht, met inachtneming van wat nodig is om zijn deelname aan het maatschappelijk leven te bevorderen en de veiligheid van hemzelf en zijn omgeving te waarborgen. De rechtbank verleende de machtiging tot voortzetting van de crisismaatregel voor de duur van drie weken, geldend tot en met 3 september 2026, en wees het meer of anders verzochte af.
Rechtbank Amsterdam · 13 augustus 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Rechtbank verleent zorgmachtiging van zes maanden na ernstige ontregeling Een man die veertien jaar lang stabiel was dankzij medicatie tegen schizofrenie, is door een opeenstapeling van tegenslagen ernstig ontregeld geraakt. De rechtbank Amsterdam heeft daarom op verzoek van de officier van justitie een zorgmachtiging afgegeven waarmee de man, ook tegen zijn wil, verplichte psychiatrische zorg kan krijgen.
De man verblijft op dit moment bij GGZ inGeest. Volgens de rechtbank lijdt hij aan schizofrenie met katatone kenmerken, een vorm van de aandoening waarbij onder meer bewegingsstoornissen kunnen optreden. Veertien jaar lang ging het goed met hem dankzij het medicijn Haldol, maar recent kwamen daar meerdere zware gebeurtenissen bovenop: een vriendin die misbruik van hem maakte, een oogoperatie die hij moest ondergaan en het verlies van bezittingen in Afrika. Die combinatie van stressfactoren zorgde voor een ernstige terugval.
Op het moment van de zitting werd de man behandeld met elektroconvulsietherapie, een behandelmethode waarbij met stroomstootjes hersenactiviteit wordt opgewekt. Met antipsychotische medicatie was nog niet gestart; een week na de zitting zou worden beoordeeld of de elektroconvulsietherapie wordt voortgezet of dat alsnog met antipsychotica wordt begonnen. De rechtbank overwoog dat de zorgmachtiging nodig is om de man, zodra die keuze is gemaakt, snel en adequaat op de juiste medicatie te kunnen instellen en direct te kunnen ingrijpen als dat nodig is.
De rechtbank stelde vast dat de stoornis van de man ernstig nadeel veroorzaakt. Dat nadeel bestaat uit levensgevaar, kans op ernstig lichamelijk letsel, ernstige psychische schade, ernstige financiële schade, ernstige verwaarlozing, maatschappelijke teloorgang en het risico dat zijn gedrag agressie van anderen oproept. Om dat nadeel af te wenden en zijn geestelijke en lichamelijke gezondheid te stabiliseren, heeft de man volgens de rechtbank zorg nodig die niet op vrijwillige basis kan worden gegeven. Zijn advocaat had juist bepleit dat vrijwillige zorg wel mogelijk zou zijn, maar de rechtbank volgde dat standpunt niet.
Op basis van het zorgplan, de medische verklaring, het advies van de geneesheer-directeur en de toelichting tijdens de zitting kwam de rechtbank tot het oordeel dat een breed pakket aan verplichte zorg nodig is. Dit omvat onder meer het toedienen van medicatie, het verrichten van medische controles en andere medische of therapeutische behandelingen, het beperken van de bewegingsvrijheid, tijdelijke insluiting, toezicht op de man, beperkingen in de vrijheid om het eigen leven in te richten (waaronder het gebruik van communicatiemiddelen) en opname in een instelling. Al deze maatregelen gelden voor maximaal zes maanden, met voor sommige onderdelen een kortere maximale toepassingsduur per keer. De rechtbank overwoog dat er geen minder ingrijpende alternatieven zijn die hetzelfde effect zouden hebben, en dat de gekozen maatregelen in verhouding staan tot het doel: het bevorderen van de deelname van de man aan het maatschappelijk leven en het waarborgen van zijn eigen veiligheid en die van zijn omgeving.
De rechtbank verleende de gevraagde zorgmachtiging voor de duur van zes maanden, geldig tot en met 23 januari 2027, en wees af wat verder nog was verzocht.
Rechtbank Amsterdam · 23 augustus 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht