Rechtbank wijst verzoek zorgmachtiging af wegens verouderde medische verklaring De rechtbank Amsterdam heeft een verzoek om een zorgmachtiging afgewezen omdat er geen actuele medische verklaring van een psychiater beschikbaar was. Zo'n verklaring is wettelijk verplicht: alleen als een onafhankelijke psychiater een recent oordeel heeft gegeven over de gezondheidstoestand van de betrokkene, mag een rechter iemand tegen zijn wil laten behandelen.
De zaak had al een lange voorgeschiedenis. De officier van justitie diende het verzoek begin juni 2026 in bij de rechtbank Amsterdam. Op de eerste zitting, op 18 juni, was de man om wie het ging niet aanwezig, waarna de zaak werd aangehouden. Bij de volgende poging, op 23 juni, bleek hij op een andere locatie te verblijven, waardoor de rechtbank Amsterdam de zaak doorverwees naar de rechtbank Noord-Holland in Haarlem. Daar werd op 26 juni alsnog een zorgmachtiging verleend, maar voor slechts twee maanden, tot 26 augustus 2026, met aanhouding van de beslissing over de resterende duur.
Die voortgezette behandeling stond gepland voor 24 augustus 2026, weer in Amsterdam. Maar de man was opnieuw onvindbaar. Zijn advocaat was voor de zitting naar zijn woning gegaan, in de veronderstelling dat de zitting daar zou plaatsvinden, maar trof hem niet aan. Ze had hem daardoor niet eerder gesproken of gezien en kon dus ook niet namens hem het woord voeren. Ook een medewerker van zorgaanbieder Arkin, die was opgeroepen om de situatie toe te lichten, verscheen niet. De officier van justitie zag zelf geen aanleiding om te verschijnen.
Vier dagen voor de zitting had de rechtbank al om een nieuwe of aangevulde medische verklaring gevraagd. Het enige antwoord dat kwam, was dat de crisisdienst zou proberen een beoordeling in te plannen, maar dat in de rapportages stond dat niemand wist waar de man zich op dat moment bevond. Wel was afgesproken dat hij naar de crisisdienst zou worden gebracht zodra hij gevonden werd. Bij aanvang van de zitting had de rechtbank nog steeds geen recente verklaring ontvangen, en er was niemand van de zorgaanbieder om een en ander toe te lichten.
De rechtbank stelde vast dat de wet, met verwijzing naar een uitspraak van de Hoge Raad van 9 mei 2025, ook geldt wanneer eerst een kortere machtiging is verleend en later over de resterende duur moet worden beslist: ook dan moet de rechter kunnen vaststellen dat de oorspronkelijke medische verklaring nog actueel is, of dat die is geactualiseerd met een concreet oordeel over de huidige gezondheidstoestand. Bij gebrek daaraan kan de rechter niet vaststellen of nog steeds sprake is van ernstig nadeel door een psychische stoornis, wat een voorwaarde is voor het verlenen van verplichte zorg.
Omdat een dergelijke actuele beoordeling volledig ontbrak, wees de rechtbank het verzoek om de zorgmachtiging voor de resterende periode af.
Rechtbank Amsterdam · 24 augustus 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Hoge Raad vernietigt zorgmachtiging omdat psychiater betrokkene niet persoonlijk onderzocht Een man werd door de rechtbank Rotterdam verplicht opgenomen op basis van een zorgmachtiging, een maatregel waarmee iemand tegen zijn wil psychiatrische zorg kan worden opgelegd. De officier van justitie had namens de staat verzocht om een zorgmachtiging voor de duur van twaalf maanden. De rechtbank verleende die machtiging in januari 2026, maar de man stapte naar de Hoge Raad.
Kernprobleem in de zaak was dat de onafhankelijke psychiater die de verplichte medische verklaring opstelde, de man nooit fysiek had onderzocht. Dat is in principe verplicht onder de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg. De psychiater had de man wel laten weten dat hij langs zou komen, maar de man gaf aan niet met hem te willen praten en was ook niet thuis op het aangekondigde moment. In eerdere procedures, in 2024 en 2025, was het ook al niet gelukt hem te onderzoeken.
De rechtbank Rotterdam oordeelde dat de medische verklaring toch bruikbaar was. Daarvoor steunde de rechtbank op twee omstandigheden: de behandelaar verklaarde tijdens de zitting dat de man had geweigerd mee te werken, en de man had tijdens de zitting zelf niet gevraagd om alsnog met een psychiater te spreken.
De Hoge Raad gooit dit oordeel nu van tafel. Volgens vaste rechtspraak moet de onafhankelijke psychiater in de medische verklaring zelf deugdelijk uitleggen waarom een onderzoek in persoon redelijkerwijs niet mogelijk was. Die motivering ontbrak hier. Het gat in de medische verklaring kan niet worden gedicht door wat een behandelaar later op de zitting verklaart, en evenmin door de passieve houding van de man zelf tijdens de mondelinge behandeling. De rechtbank had ook niet vastgesteld dat uit uitlatingen van de man ter zitting bleek dat hij daadwerkelijk weigerde meegewerkt te worden aan een persoonlijk onderzoek.
De Hoge Raad vernietigt de beschikking van de rechtbank Rotterdam en wijst de zaak terug naar diezelfde rechtbank voor een nieuwe behandeling.
Hoge Raad · 16 oktober 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Rechtbank verlengt crisismaatregel voor suïcidale vrouw met depressie Een vrouw die in 2026 werd opgenomen bij ggz-instelling Arkin in Amsterdam, kreeg te maken met een crisismaatregel nadat bij haar suïcidaliteit was vastgesteld in het kader van een depressieve stoornis en persoonlijkheidsproblematiek. Als factoren die de crisis hadden uitgelokt, werden onder meer de zomerperiode en naderende studieverplichtingen genoemd. De burgemeester van Amsterdam gaf op 12 augustus 2026 de crisismaatregel af, en de officier van justitie vroeg de rechtbank vervolgens om deze maatregel met drie weken te verlengen.
Op de zitting van 13 augustus 2026 werd de vrouw gehoord, bijgestaan door haar advocaat, samen met twee behandelend artsen. Uit de medische verklaring en de toelichting op zitting bleek dat er sprake was van onmiddellijk dreigend ernstig nadeel: levensgevaar en het risico op ernstig lichamelijk letsel. Dit nadeel werd naar het oordeel van de rechtbank veroorzaakt door gedrag dat voortvloeit uit haar psychische stoornis. Omdat de situatie zo ernstig was dat de gewone procedure voor een reguliere zorgmachtiging niet kon worden afgewacht, was een spoedmachtiging tot voortzetting van de crisismaatregel volgens de rechtbank noodzakelijk.
De rechtbank stond een uitgebreid pakket aan verplichte zorg toe: het toedienen van vocht en voeding, het toedienen van medicatie, medische controles en andere therapeutische maatregelen, het beperken van de bewegingsvrijheid, insluiten, toezicht op de vrouw, onderzoek aan kleding of lichaam, onderzoek van de woon- of verblijfsruimte op gedrag-beïnvloedende middelen en gevaarlijke voorwerpen, controle op de aanwezigheid van dergelijke middelen, beperkingen in de vrijheid om het eigen leven in te richten (waaronder het gebruik van communicatiemiddelen), en opname in een accommodatie.
De vrouw verzette zich tegen deze zorg. De rechtbank oordeelde niettemin dat er geen minder ingrijpende alternatieven bestonden die hetzelfde beoogde effect zouden hebben, en dat de toegewezen vormen van verplichte zorg evenredig en naar verwachting effectief waren, met inachtneming van wat nodig is om haar deelname aan het maatschappelijk leven te bevorderen en haar veiligheid en die van haar omgeving te waarborgen. Haar advocaat refereerde zich weliswaar aan het oordeel van de rechtbank, maar benadrukte dat de opname zo kort mogelijk moest duren, omdat verblijf thuis met begeleiding van een ambulant team, een dagprogramma en het kunnen voortzetten van haar studie beter zouden zijn voor haar gemoedstoestand dan een gedwongen opname.
De rechtbank verleende de machtiging tot voortzetting van de crisismaatregel voor de duur van drie weken, geldend tot en met 3 september 2026, en wees het meer of anders verzochte af.
Rechtbank Amsterdam · 13 augustus 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Hof heft bewind over jongeman met autisme op: geen bewijs dat zijn geestelijke toestand geldzorgen veroorzaakte Een jongeman van 28 uit de regio Haarlem zag zijn financiën plotseling uit handen genomen worden. Hij woonde tot de zomer van 2025 bij zijn moeder en zus, die geld van hem eisten en hem emotioneel en fysiek mishandelden. Onder die druk maakte hij geld over en deed hij uitgaven alleen om onder de druk uit te komen. Toen hij op grond van een zorgmachtiging, een rechterlijke machtiging voor verplichte zorg, werd opgenomen bij een zorginstelling, vroeg die instelling de kantonrechter om bewind. Bij bewind beheert een bewindvoerder het vermogen van iemand die dat zelf niet kan. De kantonrechter stelde het bewind in en benoemde FHV Castricum B.V. tot bewindvoerder.
De man ging in hoger beroep bij het Gerechtshof Amsterdam. Hij voerde aan dat de situatie waarin hij onder druk werd gezet er niet meer is. Hij woont niet meer bij zijn moeder en zus, heeft geen contact met hen en gaat er niet naar terug. Binnen afzienbare tijd verhuist hij naar een beschermde woonvorm. Schulden of uitgeleend geld waren er volgens hem niet. Hij vond dat hij zijn geldzaken zelf kan regelen.
De bewindvoerder vertelde op zitting dat de man vóór het bewind een lege bankrekening had, een creditcardschuld tot het maximum van € 1.000 en hoge kosten voor openbaar vervoer. Nu krijgt hij € 143 leefgeld per week en gaat het volgens de bewindvoerder goed: er zijn geen schulden en hij heeft ongeveer € 4.000 gespaard voor de inrichting van zijn nieuwe woning. Toch twijfelde de bewindvoerder of de man zonder bewind overzicht houdt, mede omdat hij is gediagnosticeerd met autisme en een lager IQ dan gemiddeld heeft. De bewindvoerder wilde eerst een zelfredzaamheidstraject starten om te zien of en wanneer hij het zelf kan.
Het hof oordeelt dat er geen grond voor bewind was, niet toen de kantonrechter besliste en ook nu niet. Een bewind vanwege iemands geestelijke toestand kan alleen als die toestand ertoe leidt dat hij zijn vermogensrechtelijke belangen niet behoorlijk kan behartigen. Dat is hier niet vastgesteld. Wel is bij de man een autismespectrumstoornis vastgesteld en is mogelijk sprake van een verstandelijke beperking. Maar er is geen of onvoldoende medische informatie waaruit volgt dat zijn toestand de geldzorgen veroorzaakte. De problemen lijken vooral voort te komen uit de druk van zijn moeder en zus, en die oorzaak was al weggenomen door de opname vanaf 2 september 2025. Het verzoekschrift van de instelling noemde bovendien alleen dat hij onder druk geld had overgemaakt en dat de instelling hem wilde beschermen tegen verkeerde keuzes. Daaruit volgt volgens het hof geen verband met zijn geestelijke toestand. Op de zitting liet de man bovendien zien dat hij zijn inkomsten en uitgaven kent en zijn financiën zelf bijhoudt via het online portaal van de bewindvoerder.
Het hof wijst erop dat beschermingsmaatregelen niet dieper in het recht op zelfbeschikking mogen ingrijpen dan strikt nodig is, en dat een minder zware maatregel voorrang heeft. De man kan wel baat hebben bij hulp, bijvoorbeeld van een budgetcoach, en heeft laten zien dat hij zich zo nodig laat bijstaan. De begeleiding van zijn woonvoorziening kan hem daarbij helpen. Een zelfredzaamheidstraject binnen een bewind is omdat het bewind vervalt niet meer aan de orde.
Het hof vernietigt de beschikking van de kantonrechter. De taak van de bewindvoerder eindigt daarmee de dag na de uitspraak. De bewindvoerder moet binnen twee maanden de eindrekening en verantwoording afleggen aan de man en een exemplaar bij het bewindsbureau van de rechtbank Noord-Holland, locatie Alkmaar, indienen. De handelingen die de bewindvoerder tot nu toe heeft verricht blijven geldig. De beschikking is uitvoerbaar bij voorraad.
Gerechtshof Amsterdam · 27 oktober 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Rechtbank verleent zorgmachtiging voor man met schizofrenie en cocaïneverslaving De rechtbank Amsterdam heeft een zorgmachtiging afgegeven voor een man die kampt met schizofrenie en een verslaving aan cocaïne. Zo'n machtiging maakt het mogelijk om iemand tegen zijn wil te behandelen als hij door een psychische stoornis zichzelf of zijn omgeving in gevaar brengt en niet vrijwillig meewerkt aan de zorg die hij nodig heeft.
De officier van justitie had de machtiging aangevraagd op verzoek van zorgaanbieder Arkin. Volgens de stukken lijdt de man al langere tijd aan een chronische waan: hij ervaart dat er kinderen op zijn lichaam zitten en dat geld en goud van hem worden gestolen. Die stoornis leidt volgens de rechtbank tot ernstig nadeel, waaronder het risico op lichamelijk letsel, verwaarlozing en maatschappelijke teloorgang, en tot situaties waarin zijn gedrag agressie van anderen oproept of de veiligheid van personen en goederen in gevaar komt.
De man was niet aanwezig bij de mondelinge behandeling. Een verpleegkundige had voor hem een taxi geregeld, maar toen zij hem voor de zitting belde, liet hij weten niet te komen. Wel is hij telefonisch nog in de gelegenheid gesteld om met zijn advocaat te overleggen. Zijn advocaat, mr. L.A. Korfker uit IJmuiden, verklaarde gemachtigd te zijn om namens hem het woord te voeren. De rechtbank concludeerde dat de man wist van de zitting, maar niet gehoord wilde worden, en besloot de behandeling zonder hem voort te zetten. Ook de officier van justitie was niet aanwezig, omdat een nadere toelichting op het verzoek niet nodig werd geacht.
De advocaat verzocht namens haar cliënt om afwijzing van de machtiging. Volgens haar gaat het goed met de man, werkt hij mee aan zijn behandeling en is een zorgmachtiging niet meer nodig omdat de situatie al jaren hetzelfde is. De aanwezige verpleegkundige schetste een genuanceerder beeld: de man is nog niet klachtenvrij en heeft nog steeds last van de waanbeelden. Hij gebruikt op dit moment medicatie, maar volgens de zorgverlener zou het beter zijn om over te stappen op een ander middel. Vanwege zijn cocaïnegebruik en lichamelijke klachten kan dat niet zomaar, en is daarvoor een opname nodig zodat de lichamelijke gevolgen in de gaten kunnen worden gehouden. De man wil die opname niet. Wel accepteert hij de huidige medicatie in depotvorm, ook al is hij daar ambivalent over.
De rechtbank stelde vast dat er geen mogelijkheden zijn om de benodigde zorg op vrijwillige basis te bieden, waardoor verplichte zorg volgens de wet noodzakelijk is. Daarbij toetste de rechtbank of de voorgestelde maatregelen evenredig zijn en naar verwachting effectief, en of er minder ingrijpende alternatieven bestaan die hetzelfde doel zouden kunnen bereiken. Die alternatieven werden niet aangetroffen.
De rechtbank kende uiteindelijk de machtiging toe voor de volledige, verzochte duur van twaalf maanden. Binnen die machtiging mogen verschillende vormen van verplichte zorg worden ingezet: het toedienen van medicatie, medische controles en behandelingen, het beperken van de bewegingsvrijheid, onderzoek van de woonruimte op gevaarlijke voorwerpen en middelen die het gedrag beïnvloeden, controle op de aanwezigheid van zulke middelen, beperkingen in de vrijheid om het eigen leven in te richten (waaronder het gebruik van communicatiemiddelen en het nakomen van afspraken met het behandelteam), beperking van bezoek, en opname in een zorginstelling. Maatregelen als bewegingsbeperking, opname en bezoekbeperking mogen telkens voor maximaal zes maanden worden toegepast. De machtiging loopt tot en met 24 augustus 2027.
Rechtbank Amsterdam · 24 augustus 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht