Hoge Raad halveert zorgmachtiging tot 6 maanden wegens verstreken beslistermijn Een man stond al langere tijd onder een doorlopende machtiging tot verplichte geestelijke gezondheidszorg, laatstelijk geldig tot 4 februari 2026. Op 23 december 2025 vroeg de officier van justitie de rechtbank Midden-Nederland om een nieuwe, opvolgende zorgmachtiging voor de duur van twaalf maanden.
De rechtbank behandelde het verzoek op 14 januari 2026. De advocaat van de man voerde ter zitting aan dat de wettelijke beslistermijn van drie weken al was verstreken op het moment van de uitspraak, zodat de rechtbank geen nieuwe machtiging van twaalf maanden meer kon verlenen, maar hoogstens een van zes maanden. De rechtbank verwierp dat verweer: zij ging ervan uit dat het verzoekschrift, dat na 17.00 uur buiten kantoortijd was binnengekomen, pas de volgende werkdag als ontvangen kon worden geboekt, op 24 december 2025. Op basis van die latere datum concludeerde de rechtbank dat de beslistermijn nog niet was verstreken, en verleende zij de machtiging voor de volledige gevraagde duur van twaalf maanden, tot en met 14 januari 2027.
De man ging rechtstreeks in cassatie bij de Hoge Raad. Voorafgaand aan deze beschikking had de advocaat-generaal bij de Hoge Raad op 7 augustus 2026 al geconcludeerd dat de beschikking van de rechtbank moest worden vernietigd. De Hoge Raad volgde dat advies. Hij overwoog dat het verzoekschrift in deze zaak digitaal kon worden ingediend, op elk moment van de dag, en dat het daarom niet relevant was dat het buiten kantoortijd was binnengekomen. De beslistermijn van drie weken was dus al gaan lopen vanaf 23 december 2025, de daadwerkelijke datum van ontvangst, en niet vanaf de volgende werkdag. Dat betekende dat de rechtbank uiterlijk op 13 januari 2026 had moeten beslissen, terwijl de uitspraak pas op 14 januari 2026 volgde: de beslistermijn was dus wel overschreden.
Omdat de beslistermijn was verstreken en de eerdere machtiging daardoor al was vervallen, kon er volgens de wet geen sprake meer zijn van een aansluitende zorgmachtiging voor twaalf maanden. In zo'n geval kan de rechter nog wel op het verzoek beslissen, maar dan alleen voor de kortere duur van maximaal zes maanden, zoals de wet voor die situatie voorschrijft. De Hoge Raad deed de zaak zelf af door de duur van de machtiging te beperken tot zes maanden, gerekend vanaf het moment van de beslissing van de rechtbank.
De Hoge Raad vernietigde de beschikking van de rechtbank Midden-Nederland van 14 januari 2026, maar uitsluitend voor zover daarin was bepaald dat de zorgmachtiging tot en met 14 januari 2027 zou gelden, en bepaalde in plaats daarvan dat de machtiging geldt tot en met 14 juli 2026.
Hoge Raad · 25 september 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Rechtbank wijst klacht af: verplichte medicatie voor psychotische man in Amsterdam mag doorgaan Een man uit Amsterdam (53) kreeg in de zomer van 2026 te horen dat hij verplicht antipsychotische medicatie moet gebruiken. Volgens zijn behandelaars heeft hij een psychotische stoornis, veroorzaakt zijn gedrag ernstig nadeel en kan hij niet zelf beslissen over de zorg die hij nodig heeft. Hij is het daar niet mee eens en trok naar de rechter.
De man ontkent de diagnose en ziet geen noodzaak voor behandeling. Voor de aanvraag van de zorgmachtiging had hij al meermaals aangegeven medicatie te weigeren. Hij was zijn werk kwijtgeraakt en vond het moeilijk om zijn huis te verlaten, en de psychotische ideeën hadden zich uitgebreid naar zijn dagelijkse leven. Pogingen om in gesprek te komen over ambulante zorg liepen op niets uit. Ook na de zorgmachtiging, die de rechtbank Amsterdam op 14 juli 2026 voor zes maanden verleende, wilde de man niet praten met de hulpverleners van Arkin Zorgtoeleiding.
De man diende eerst een klacht in bij de klachtencommissie GGZ Amsterdam en omstreken. Die verklaarde de klacht deels niet-ontvankelijk en deels ongegrond. Daarna stapte hij naar de rechtbank, in een procedure van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz). Hij vroeg de rechtbank de beslissing van de klachtencommissie te vernietigen, zijn klachten gegrond te verklaren en hem schadevergoeding toe te kennen. Ook vroeg hij om de verplichte medicatie meteen te schorsen. Op die laatste vraag hoefde de rechtbank niet in te gaan, omdat Arkin ter zitting zei de medicatie niet toe te passen zolang de rechtbank nog niet had beslist.
De man voerde aan dat een psychische stoornis en het ontbreken van ziekte-inzicht op zichzelf niet bewijzen dat hij wilsonbekwaam was. Volgens hem had onderzocht moeten worden of hij de informatie over de medicatie kon begrijpen en de gevolgen kon overzien. Ook vond hij dat niet was aangetoond dat verplichte medicatie de enige mogelijkheid was en dat alternatieven niet waren geprobeerd. Verder wees hij erop dat nog niet vaststond welke medicatie hij zou krijgen, terwijl hij een chronische botaandoening heeft.
De rechtbank volgt die redenering niet. Op 30 juni 2026 had een onafhankelijk psychiater de man wilsonbekwaam beoordeeld en verwacht dat daar geen verandering in zou komen. Omdat tussen dat onderzoek en de bestreden beslissing weinig tijd zat, ziet de rechtbank geen reden om aan die conclusie te twijfelen. De korte motivering in de beslissing is volgens de rechtbank voldoende inzichtelijk.
Ook de eisen van proportionaliteit, subsidiariteit en doelmatigheid zijn volgens de rechtbank gehaald. Het is aannemelijk dat medicatie de psychotische ideeën kan behandelen en de kans op herstel zonder medicatie wordt te klein geacht, nu ambulante zorg niet van de grond kwam. Arkin heeft ook rekening gehouden met de gevreesde bijwerkingen. De instelling wilde met de man en een internist over de soort medicatie praten, maar de man wilde niet meedoen. Later onderzoek wees uit dat er geen aanwijzingen zijn voor risico's van medicatie in verband met zijn aandoening. Zijn twijfels en gebrek aan vertrouwen in de behandeling veranderen daar niets aan.
De rechtbank verklaart de klacht daarom ongegrond. Omdat de klacht niet slaagt, wijst de rechtbank ook het verzoek om schadevergoeding af. Ook al het overige dat de man vroeg, wijst de rechtbank af. De verplichte medicatie kan dus doorgaan.
Rechtbank Amsterdam · 10 november 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Rechtbank verleent zorgmachtiging van zes maanden bij bipolaire stoornis De officier van justitie verzocht de rechtbank Amsterdam om een zorgmachtiging voor een vrouw die op dat moment verbleef bij GGZ inGeest. Een zorgmachtiging is een rechterlijke toestemming voor verplichte geestelijke gezondheidszorg, bedoeld voor situaties waarin iemand door een psychische stoornis zichzelf of anderen ernstig in gevaar brengt en zorg op vrijwillige basis niet mogelijk is.
Uit de medische verklaring bleek dat de vrouw lijdt aan een bipolaire I-stoornis, op dat moment in een manische episode met psychotische kenmerken. Zelf erkende zij die diagnose niet, maar de rechtbank zag geen aanleiding om aan de medische bevindingen te twijfelen. De stoornis leidt volgens de rechtbank tot ernstig nadeel: het risico op ernstig lichamelijk letsel, ernstige psychische schade, maatschappelijke teloorgang en het oproepen van agressie bij anderen door hinderlijk gedrag.
De vrouw was via het GGD Vangnet en Advies in beeld gekomen na meldingen bij de politie over verstoring van de openbare orde en huisvredebreuk. Ook was zij behandeld voor uitdroging en een verstoorde zoutbalans in het lichaam, veroorzaakt door de manisch-psychotische toestand waarin zij verkeerde. In het verleden vertoonde zij bovendien kenmerken van katatonie, een toestand die onbehandeld tot ernstige lichamelijke complicaties en orgaanfalen kan leiden.
De vrouw was ingesteld op medicatie, maar er was nog weinig verbetering merkbaar en ontslag uit de kliniek was nog niet in zicht. Behandelaren overwogen dan ook of de medicatie aangepast moest worden. Ter zitting gaf de vrouw aan dat zij naar huis wilde en de opname en behandeling niet vrijwillig accepteerde. Volgens de rechtbank was klinische behandeling echter noodzakelijk om de manisch-psychotische ontregeling verder te behandelen, en waren er geen mogelijkheden voor passende zorg op vrijwillige basis.
De rechtbank kende op basis van het zorgplan, de medische verklaring, het advies van de geneesheer-directeur en de toelichting op de zitting een groot pakket aan verplichte zorgmaatregelen toe, allemaal voor de duur van zes maanden: het toedienen van vocht en medicatie, medische controles, andere medische en therapeutische handelingen, het beperken van de bewegingsvrijheid, insluiten, toezicht houden, onderzoek van kleding of lichaam en van de woon- of verblijfsruimte op middelen en gevaarlijke voorwerpen, controle op de aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende middelen, beperkingen in de vrijheid om het eigen leven in te richten, waaronder het gebruik van communicatiemiddelen, en opname in een zorginstelling.
De rechtbank overwoog dat er geen minder ingrijpende alternatieven waren die hetzelfde doel konden bereiken, en dat de toegewezen maatregelen evenredig en naar verwachting effectief zijn. Daarbij is rekening gehouden met wat nodig is om de vrouw weer te kunnen laten deelnemen aan het maatschappelijk leven en om haar eigen veiligheid en die van haar omgeving te waarborgen.
De rechtbank verleent de gevraagde zorgmachtiging voor de duur van zes maanden, geldig tot en met 13 februari 2027, en wijst het meer of anders verzochte af.
Rechtbank Amsterdam · 13 augustus 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht A-G adviseert vernietiging zorgmachtiging: rechtbank toetste niet of medische verklaring nog actueel was Een Amsterdamse man die in het afgelopen jaar nog was opgenomen na een psychose en in het verleden een zelfmoordpoging deed, stopte in augustus 2025 met zijn medicijnen. Volgens hem ging het sindsdien goed: hij had een goede baan en zou binnenkort met een opleiding beginnen. Toch vroeg de officier van justitie in oktober 2025 een zorgmachtiging aan, een rechterlijke machtiging voor verplichte zorg op grond van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz), voor de duur van twaalf maanden.
De rechtbank Amsterdam behandelde het verzoek op 14 november 2025 en, na aanhouding, op 8 december 2025. De advocaat van de man vroeg op beide zittingen om het verzoek af te wijzen of de zaak aan te houden voor een nieuwe medische verklaring. De verklaring van de onafhankelijke psychiater dateerde van 21 oktober 2025, en daarin stond al dat de man sinds augustus geen medicatie gebruikte en niet psychotisch was. Ook de waarnemend psychiater zei op de zitting dat er op dat moment geen ernstig nadeel was, al kon dat volgens haar terugkomen als de man zou ontregelen. Nieuwe informatie zou volgens haar niets veranderen. De rechtbank verleende op 8 december 2025 een zorgmachtiging voor zes maanden en overwoog over de verweren alleen dat wat door of namens de man was aangevoerd daar niet aan afdeed.
De man ging in cassatie bij de Hoge Raad. Advocaat-generaal L.M. Coenraad, die de Hoge Raad adviseert, vindt dat zijn belangrijkste klacht slaagt. Volgens de wet mag een rechter alleen een zorgmachtiging verlenen als uit een medische verklaring over de actuele gezondheidstoestand blijkt dat de stoornis tot ernstig nadeel leidt. Of een verklaring nog actueel is, hangt volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad af van de vraag of de situatie sinds het onderzoek wezenlijk is veranderd. Hoe meer tijd er is verstreken, hoe beter de rechter zijn oordeel moet motiveren. De rechter mag daarbij wat de behandelend psychiater op de zitting zegt meewegen, en hoeft niet altijd een nieuwe verklaring te eisen.
Omdat de advocaat uitdrukkelijk om een nieuwe verklaring had gevraagd, had de rechtbank volgens de advocaat-generaal kenbaar moeten beoordelen of de verklaring van meer dan anderhalve maand oud nog actueel was, en moeten uitleggen waarom. Dat deed zij niet. De algemene zin dat de verweren niets afdeden, laat zelfs open dat de rechtbank die vraag in het midden heeft gelaten. Dat de rechtbank wel de uitspraken van de psychiater op de zitting gebruikte bij het oordeel over ernstig nadeel, is iets anders dan een oordeel over de actualiteit van de verklaring.
De klachten over de psychische stoornis en het ernstig nadeel slagen volgens de advocaat-generaal ook, voor zover die oordelen op de medische verklaring steunen. Voor het overige zijn het feitelijke oordelen, en vindt hij het niet onbegrijpelijk dat de rechtbank waarde hechtte aan eerdere incidenten in combinatie met de inschatting van de psychiater dat een nieuwe psychose kan volgen.
De advocaat-generaal concludeert dat de Hoge Raad de beschikking van de rechtbank moet vernietigen en de zaak moet terugwijzen, zodat de rechtbank alsnog kan beoordelen of de medische verklaring actueel was. De Hoge Raad moet nog beslissen.
Parket bij de Hoge Raad · 25 september 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Politierechter gelast tenuitvoerlegging voorwaardelijke straf na ketamine-terugval Een man die in maart 2025 werd veroordeeld voor een poging tot zware mishandeling van zijn vader, moet alsnog het voorwaardelijke deel van zijn gevangenisstraf uitzitten. De politierechter in Utrecht besliste dat nadat de man ernstig was teruggevallen in zijn ketamineverslaving en zichzelf tweemaal had verwond.
In de eerdere strafzaak stak de man zijn vader driemaal in de buik, onder invloed van ketamine, nadat zijn vader een zakje van de drug van hem had afgepakt. De rechtbank legde hem toen een gevangenisstraf op waarvan 53 dagen voorwaardelijk bleven, op voorwaarde dat hij zich liet opnemen in een zorginstelling, zich ambulant liet behandelen en meewerkte aan reclasseringstoezicht.
Die behandeling begon goed: van april tot september 2025 werd hij succesvol opgenomen in een forensische kliniek voor zijn verslaving. Enkele maanden later, na het uiteengaan van zijn relatie, viel hij echter snel terug in ketaminegebruik en kwam hij zijn behandel- en meldafspraken niet meer na. Een korte detox in een kliniek begin 2026 hielp niet: direct daarna gebruikte hij weer. Vanaf mei 2026 belden buurtbewoners meermaals de politie omdat de man verward en schreeuwend buiten rondliep, zodat zij hun kinderen niet meer buiten durfden te laten spelen.
De situatie escaleerde verder in juli 2026. Tijdens een videoafspraak met de reclassering was de man zo onder invloed dat hij niet kon praten. Op 22 juli deed hij een zelfmoordpoging door in zijn polsen te snijden; de politie trof hem aan met een mes in zijn hand en veel bloed op de grond. Na een aanhoudingsbevel werd hij op 24 juli opnieuw met een bloedende snijwond aangetroffen. De rechter-commissaris besliste daags daarna dat de voorwaardelijke straf voorlopig ten uitvoer werd gelegd.
Op de zitting vroeg de officier van justitie niet om de volledige tenuitvoerlegging, maar om 14 dagen, gecombineerd met een verlenging van de proeftijd en een nieuwe verplichte klinische opname als stok achter de deur. De verdediging bepleitte juist begeleiding door de huisarts en een psycholoog, eventueel gevolgd door een klinische opname als dat niet zou werken, en anders een beperking van de tenuitvoerlegging tot 30 dagen. De man zelf zei zijn leven op orde te hebben en ervan overtuigd te zijn dat hij zonder klinische behandeling van de ketamine af kan blijven.
De politierechter ging daarin niet mee. Volgens de rechter houdt de man zichzelf voor de gek: zijn verslaving is zo hardnekkig dat hij telkens weer terugvalt, en een nieuwe terugval brengt volgens de rechter een reëel risico op nieuwe geweldsincidenten of een fataal afgelopen zelfmoordpoging met zich mee. Een nieuwe klinische behandeling binnen het strafrecht achtte de rechter geen optie meer, omdat de man niet wil meewerken, het overgebleven voorwaardelijke strafdeel te kort is als drukmiddel en er lange wachttijden zijn voor een behandelplek. Het belang om zowel de samenleving als de man zelf te beschermen woog daarom zwaarder dan zijn wens om in vrijheid met zijn verslaving om te gaan.
De politierechter gelastte daarom de volledige tenuitvoerlegging van de voorwaardelijke gevangenisstraf van 53 dagen. Omdat de man sinds zijn aanhouding op 24 juli 2026 al 19 dagen vastzat, resteren nog 34 dagen. Met het oog op wat er gebeurt als hij daarna vrijkomt, verzocht de rechter de officier van justitie bovendien om alvast een zorgmachtiging voor te bereiden, zodat een psychiater kan onderzoeken of de man na zijn vrijlating verplicht kan worden behandeld voor een psychische stoornis die samenhangt met zijn verslaving.
Rechtbank Midden-Nederland · 12 augustus 2026
Strafrecht