Hoge Raad legt kartelzaak spanstaal voor aan EU-Hof over aansprakelijkheid van moederbedrijven Moet een moederbedrijf dat maar een deel van de kartelperiode bij de kartelonderneming hoorde, toch opdraaien voor de schade over de hele periode? Die vraag legt de Hoge Raad voor aan het Hof van Justitie van de Europese Unie. Aanleiding is het spanstaalkartel, waarin staalproducenten van 1984 tot 2002 prijzen, volumes en klanten onderling verdeelden. Spanstaal is gekrulde staaldraad die in beton wordt verwerkt, onder meer in spoorbielzen. De Europese Commissie stelde de inbreuk in 2010 bij onherroepelijk besluit vast.
De Duitse spoorwegmaatschappij Deutsche Bahn en een aantal dochterondernemingen eisten schadevergoeding van de karteldeelnemers, waaronder Nedri Spanstaal, ArcelorMittal, DWK Drahtwerk Köln en hun moederbedrijven. Deutsche Bahn kocht spanstaal voor spoorbielzen en andere bouwwerken bij het Duitse spoorwegennet, deels via leveranciers die hun vorderingen aan haar hebben overgedragen. De rechtbank Limburg wees de vorderingen af wegens verjaring. Het gerechtshof 's-Hertogenbosch oordeelde anders: in een eindarrest van 30 januari 2024 verklaarde het de karteldeelnemers hoofdelijk aansprakelijk en verwees het de zaak naar de schadestaatprocedure, waarin de hoogte van de schade nog moet worden vastgesteld. Daartegen zijn drie cassatieberoepen ingesteld, met incidenteel beroep van Deutsche Bahn. Voor het eerdere verloop wijst de Hoge Raad ook op de tussenarresten van het hof van 28 januari 2020 en 27 juli 2021.
De karteldeelnemers voerden onder meer aan dat het hof op ontoelaatbare wijze van koers was veranderd. In het tussenarrest van 27 juli 2021 had het hof gevraagd om concrete transactiegegevens en leek het de schade zelf te willen begroten. In het eindarrest oordeelde het hof dat naar Duits recht voor aansprakelijkheid volstaat dat de eiser producten kocht die onder de inbreuk vallen. Volgens de Hoge Raad had het hof in het tussenarrest niet zonder voorbehoud beslist dat individuele transacties al in de hoofdprocedure moesten worden aangetoond. Het partijdebat over het Duitse recht en de verwijzing naar de schadestaatprocedure was op de zitting aan de orde geweest, dus van een verrassingsbeslissing was geen sprake. Ook de klacht dat het hof de zaak niet mocht verwijzen, strandt: de uitleg van het Duitse recht kan in cassatie niet worden getoetst, en op basis daarvan stond de grondslag van aansprakelijkheid vast en was de mogelijkheid van schade aannemelijk. Het dictum moet zo worden gelezen dat de leverancier Norddeutsche Logistik und Baustoff mede onder 'Durtrack' valt.
De kern van de uitspraak is de aansprakelijkheid van de moederbedrijven. Het kartelbesluit noemt per onderneming de periode waarin elk concernonderdeel meedeed. Hit Groep, de moeder van Nedri, hoorde bijvoorbeeld van 1998 tot begin 2002 bij de kartelonderneming, terwijl het kartel in 1984 begon. ArcelorMittal SA zat er pas vanaf 1999, voor een deel van de onderneming zelfs pas vanaf 2002. De moederbedrijven stellen dat zij alleen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de periode waarin zij tot de onderneming behoorden. Uit eerdere arresten van het Europese Hof (Skanska en Sumal) zou ook het tegendeel kunnen volgen: dat iedere entiteit die ooit deel uitmaakte van de onderneming, voor alle schade veroorzaakt door die onderneming opdraait. De Hoge Raad vindt het antwoord niet zo duidelijk dat het zelf kan beslissen.
De Hoge Raad is daarom voornemens aan het Hof van Justitie te vragen of het Unierecht, in het bijzonder het begrip 'onderneming' in artikel 101 VWEU, meebrengt dat de hoofdelijke aansprakelijkheid van zo'n entiteit zich uitstrekt tot de gehele inbreukperiode, of dat die aansprakelijkheid op enigerlei wijze beperkt is. Voor DWK en Saarstahl is die vraag niet relevant: zij hebben exact dezelfde periode aan het kartel deelgenomen, zodat hun klacht bij gebrek aan belang niet slaagt.
De incidentele klacht van Deutsche Bahn, dat de schadestaatrechter moet uitgaan van één enkele kartelschadevordering in plaats van een vordering per transactie, leidt eveneens niet tot cassatie. Het hof heeft nog niet bindend bepaald hoe de schade in de schadestaatprocedure wordt begroot. Die begroting moet wel plaatsvinden met inachtneming van het Europese doeltreffendheidsbeginsel, dat voorkomt dat nationale regels een schadeclaim praktisch onmogelijk of uiterst moeilijk maken.
De Hoge Raad heeft nog niet definitief beslist. Hij verwijst de zaken naar de rolzitting van 18 december 2026, zodat partijen zich kunnen uitlaten over het voornemen om de prejudiciële vraag te stellen en over de geformuleerde vraag. De overige klachten in de principale beroepen verwerpt hij zonder nadere motivering.
Hoge Raad · 6 november 2026
Civiel Recht; Burgerlijk Procesrecht Raad van State wijst misbruik van hoger beroep af in AVG-zaak tegen deken advocaten Een man diende op 18 januari 2021 een klacht in tegen de deken van de orde van advocaten in Oost-Brabant. Het Hof van Discipline wees de deken van Overijssel aan om die klacht te onderzoeken. Na dat onderzoek stuurde de deken van Overijssel hem op 27 januari 2022 een standpunt over de klacht, het zogeheten dekenstandpunt. Twee dagen later deed de man een beroep op de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Hij eiste dat het dekenstandpunt werd gewist, of dat de persoonsgegevens daarin werden gecorrigeerd. Volgens hem had de deken dat standpunt niet mogen opstellen, omdat de wettelijke poging om de klacht minnelijk te regelen niet had plaatsgevonden.
De deken liet in februari 2022 weten dat de AVG alleen het wissen van persoonsgegevens kent, niet van een standpunt als geheel. Ook vroeg de deken de man aan te geven welke gegevens onjuist waren en hoe ze gerectificeerd moesten worden. De man reageerde daarop, maar gaf geen onderbouwing van specifieke persoonsgegevens. Op 14 maart 2022 wees de deken het verzoek af. Volgens de deken was er een voldoende gerechtvaardigd belang om een dekenstandpunt te geven, en kan het Hof van Discipline zo'n standpunt naast zich neerleggen.
Tegen die afwijzing maakte de man bezwaar. De deken verklaarde dat bezwaar op 6 mei 2022 niet-ontvankelijk, omdat de man, ook al kreeg hij daartoe de kans, geen gronden had aangevoerd tegen het besluit. De rechtbank Oost-Brabant bevestigde dat oordeel op 5 augustus 2022: de man had in bezwaar alleen over inzage geschreven en niets gezegd over de afwijzing van zijn verzoek om rectificatie.
In hoger beroep voerde de man aan dat de Europese privacyverordening de verwerker verplicht om binnen één maand opgave te doen. Een uitzondering daarop moet binnen die maand worden gemeld, en de bewijslast ligt volledig bij de verwerker. Volgens de man had de deken beide verplichtingen genegeerd, en kon de nationale regelgeving daar niets aan veranderen. Ook vroeg hij om prejudiciële vragen te stellen aan het Hof van Justitie van de EU.
De Afdeling bestuursrechtspraak kwam niet toe aan de inhoud. Zij verwees naar haar uitspraak van dezelfde dag in een andere zaak van deze man. Daarin oordeelde zij dat hij misbruik maakt van het recht om hoger beroep in te stellen. Hij doet herhaaldelijk verzoeken, dient veel kansloze klachten in, voert veel procedures, levert onduidelijke processtukken aan en werkt onvoldoende mee. Zijn procesgedrag in deze zaak past in dat patroon, en hij moet worden geacht te weten dat dit hoger beroep evident geen kans van slagen heeft. Prejudiciële vragen stelde de Afdeling niet, omdat de man niet had aangegeven waarop die vragen gericht zouden moeten zijn.
De man had ook gevraagd om schadevergoeding wegens overschrijding van de redelijke termijn. Volgens de Afdeling bestaat bij een niet-ontvankelijk hoger beroep wegens misbruik van recht in beginsel geen spanning en frustratie die recht geeft op vergoeding van immateriële schade. Er was geen reden om hiervan af te wijken.
De Afdeling verklaarde het hoger beroep daarom niet-ontvankelijk wegens misbruik van recht en wees het verzoek om schadevergoeding af. De deken hoeft geen proceskosten te vergoeden.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht Voorzieningenrechter weigert schorsing maximumprijs leukemiemiddel Onureg van Bristol-Myers Squibb Bristol-Myers Squibb brengt in Nederland het leukemiemiddel Onureg (azacitidine) op de markt. Voor dat middel stelde de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport met een besluit van 26 augustus 2026 een maximumprijs vast voor de 200 mg- en 300 mg-tablet. Die prijs geldt sinds 1 oktober 2026. De fabrikant vindt de prijs 19,4 procent te laag en vroeg de voorzieningenrechter van het College van Beroep voor het bedrijfsleven de prijs te schorsen totdat op haar beroep is beslist.
Het geschil draait om de manier waarop de maximumprijs tot stand komt. Op grond van de Wet geneesmiddelenprijzen wordt die prijs berekend op basis van het gemiddelde van de prijzen van vergelijkbare geneesmiddelen in België, Noorwegen, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. De minister gebruikte voor het Verenigd Koninkrijk de officiële prijslijst Dictionary of Medicines and Devices. Daarop staat ook een generieke variant van azacitidine. Die generieke variant nam de minister mee in de berekening. De fabrikant vindt dat niet mogen, omdat in Nederland nog octrooien op Onureg rusten. Meenemen van de generieke prijs zou die octrooirechten uithollen.
Eerst beoordeelde de voorzieningenrechter of er spoed was. De fabrikant had niet gesteld dat zij in acute financiële problemen komt. Toch nam de voorzieningenrechter voldoende spoedeisend belang aan. Het zal voor de fabrikant lastig zijn om schade aan te tonen en te verhalen als later blijkt dat de maximumprijs te laag is, en dat erkende de minister op de zitting zelf. Ook speelt mee dat de Nederlandse prijs als referentie dient in andere landen en dat onderhandelingen met afnemers niet opnieuw gevoerd kunnen worden.
Op de inhoud kreeg de fabrikant geen gelijk. Een voorlopige voorziening wordt in beginsel alleen toegewezen als het College in de hoofdzaak het besluit waarschijnlijk zal vernietigen, en die kans achtte de voorzieningenrechter niet groot. Een vergelijkbaar geneesmiddel is volgens de wet een middel met dezelfde werkzame bestanddelen, van dezelfde of nagenoeg dezelfde sterkte en in dezelfde farmaceutische vorm. Dat de generieke variant aan die omschrijving voldoet, was niet in geschil. Octrooirecht is geen onderdeel van de definitie.
De fabrikant beriep zich op de wetsgeschiedenis en op de Lyrica-uitspraak van het College van 7 juli 2017. De voorzieningenrechter vond daarin geen steun voor haar uitleg. Uit de memorie van antwoord bij de wet blijkt dat de wetgever het verschil in octrooibescherming tussen Nederland en de referentielanden heeft onderkend. De minister deed daarbij de zogenoemde octrooitoezegging: alleen als een middel in alle vier de referentielanden niet meer onder octrooi staat, wordt uitsluitend naar de specialités in die landen gekeken. Voor een geval waarin maar één referentieland een generiek middel kent, volgt dat niet. De Lyrica-uitspraak ging bovendien over generieke kopieën die slechts voor een deel van de medische indicaties mochten worden verhandeld, en dat speelt hier niet. Het beroep op een motiveringsgebrek beoordeelde de voorzieningenrechter niet, omdat dat op zichzelf geen grond voor schorsing is.
De uitleg van het begrip vergelijkbare geneesmiddelen moet in de bodemprocedure worden beoordeeld. Omdat de maximumprijs niet onmiskenbaar onrechtmatig is, wees de voorzieningenrechter het verzoek om een voorlopige voorziening af. De maximumprijs blijft dus gelden. Een proceskostenveroordeling volgde niet.
College van Beroep voor het bedrijfsleven · 10 november 2026
Bestuursrecht Rechtbank vernietigt verstekvonnis: bedrijf betaalt € 2.500 voor portretfoto op bestelbus Een vrouw die in 2009 via een uitzendbureau voor een bedrijf werkte, kwam er jaren later achter dat een foto van haar op een bestelbus van dat bedrijf stond. Haar voor- en achternaam stonden erbij. De foto was tijdens het werk gemaakt. Meerdere mensen attendeerden haar op de bus. Zij stapte naar de kantonrechter en eiste onder meer een schadevergoeding van € 10.000 en een verbod om haar portret te blijven gebruiken.
Het bedrijf liet de zaak eerst verstek gaan. In een verstekvonnis van 19 maart 2025 kreeg de vrouw haar vorderingen grotendeels toegewezen, al viel de schadevergoeding lager uit dan zij had gevraagd. Het bedrijf kwam daarna in verzet tegen dat vonnis. Het bedrijf betaalde intussen al ongeveer € 7.000 op grond van het verstekvonnis, en daarom kon de kantonrechter nu opnieuw naar de hele zaak kijken.
Over het feit dat de foto niet in opdracht van de vrouw is gemaakt, zijn partijen het eens. In dat geval geldt artikel 21 van de Auteurswet: zo'n portret mag niet openbaar worden gemaakt als een redelijk belang van de geportretteerde zich daartegen verzet. Het bedrijf voerde aan dat de vrouw tijdens werktijd voor de foto had geposeerd en daarmee stilzwijgend toestemming had gegeven voor zakelijke promotie. Ook zouden de huisregels van het bedrijf het gebruik van zulke foto's toestaan. De kantonrechter volgde dat niet. Instemmen met het maken van een foto is geen vrijbrief om die foto onbeperkt te gebruiken. Het bedrijf liet bovendien niet zien dat de vrouw van de huisregels op de hoogte was gesteld.
De vrouw heeft volgens de rechter wel een redelijk belang. Zij is geen fotomodel en heeft geen zakelijke belangen te verdedigen, maar ze heeft een persoonlijkheidsrechtelijk belang: zij bepaalt zelf waarmee zij in verband wordt gebracht. Zij wil niet dat mensen denken dat zij bijklust voor het bedrijf. Ze werkt al meer dan tien jaar als communicatieadviseur in het sociale domein en wil ook daarom niet dat haar beeltenis overal voor wordt gebruikt. Het verweer dat zij na vijftien jaar nauwelijks nog herkenbaar was, sneuvelde. Verschillende mensen herkenden haar op de bus, en haar naam stond erbij.
De foto op de website van het bedrijf en op de website van de beletteraar liet de rechter buiten beschouwing. De vrouw maakte niet aannemelijk dat de foto daadwerkelijk op de eigen website van het bedrijf stond, en het is niet duidelijk of gebruik door de beletteraar aan het bedrijf kan worden toegerekend.
De gevorderde schadevergoeding van € 10.000 ging de rechter te ver. Hij stelde de immateriële schade naar billijkheid vast op € 2.500. De foto stond op één bus, en dat beperkte het bereik. De naam van de vrouw op de bus woog wel zwaarder. De rechtspraak waarin hogere bedragen zijn toegekend, ging volgens de rechter over foto's die veel breder zijn verspreid. Het gevraagde verbod was te ruim geformuleerd, omdat niet duidelijk is wat 'iedere directe of indirecte inbreuk' precies omvat. De rechter beperkte het verbod daarom tot het gebruik van het portret in reclame voor het bedrijf, zoals op de bestelbus is gebeurd. De verklaringen voor recht wees hij af, omdat niet duidelijk was welk belang de vrouw daarbij nog had naast de veroordelingen.
De kantonrechter vernietigde het verstekvonnis. Het bedrijf moet de vrouw € 2.500 schadevergoeding betalen, met rente vanaf 13 februari 2025. Het bedrijf mag het portret van de vrouw niet meer openbaar maken in reclame voor het bedrijf, op straffe van een dwangsom van € 250 per dag met een maximum van € 5.000. Daarnaast betaalt het bedrijf € 453,75 aan incassokosten en € 1.037,54 aan proceskosten. Omdat het bedrijf al ongeveer € 7.000 betaalde op grond van het verstekvonnis, moet de vrouw een deel terugbetalen. Daarvoor is geen vordering ingesteld, dus de partijen moeten dat onderling regelen.
Rechtbank Rotterdam · 23 oktober 2026
Civiel Recht; Verbintenissenrecht Heineken en Griekse dochter AB moeten concurrent € 111 miljoen betalen voor machtsmisbruik op biermarkt Zestien jaar lang, van 1998 tot 2014, maakte de Griekse bierbrouwerij Athenian Brewery (AB) misbruik van haar machtspositie op de Griekse biermarkt. Dat stelde de Griekse mededingingsautoriteit in 2014 vast en legde een boete op van ruim € 31 miljoen, later verlaagd tot € 27 miljoen. AB sloot concurrenten uit met exclusiviteit, loyaliteitskortingen en discriminerende behandeling bij horeca, groothandel en supermarkten. Concurrent Macedonian Thrace Brewery (MTB), brouwer van het merk Vergina, eiste daarna schadevergoeding van AB en van de Nederlandse moedermaatschappij Heineken. Volgens MTB liep ze door de inbreuk winst mis.
De rechtbank Amsterdam deed met dit vonnis het eindoordeel in een zaak die sinds 2017 loopt. Eerder oordeelde ze dat het Griekse recht geldt, dat de civiele rechter gebonden is aan het besluit van de Griekse autoriteit, en dat Heineken met AB één onderneming vormt en daarom hoofdelijk aansprakelijk is. Op 29 mei 2026 verwierp de Hoge Raad de cassatieberoepen over de bevoegdheid van de Nederlandse rechter jegens AB. Daarmee staat vast dat de rechtbank bevoegd is jegens zowel AB als Heineken.
Over de omvang van de schade volgde de rechtbank MTB grotendeels: zonder het machtsmisbruik zou MTB eerder meer bier hebben verkocht, tegen een hogere prijs. Wel moest rekening worden gehouden met een accijnsverhoging in 2016 en 2017, waarvoor het causale verband met de inbreuk ontbreekt. Op basis van de berekening van de economisch deskundige van Heineken, die de verhoging buiten beschouwing laat, kwam de schade uit op € 43.337.000.
Over de rente kwam de rechtbank terug op een eerdere bindende beslissing. Ze had eerder aangenomen dat de Griekse regel over rente vanaf het ontstaan van de schade geen terugwerkende kracht heeft. Na een arrest van het Hof van Justitie van de EU van 30 april 2026 oordeelde ze dat die regel wel geldt voor vorderingen die zijn ingesteld na 27 december 2016, zoals die van MTB. De rente telt dus mee vanaf het ontstaan van de schade, zonder aanzegging. Heineken en AB vonden dat dit tot ontoelaatbare overcompensatie leidt omdat de rente bijna twee derde van het bedrag uitmaakt. De rechtbank volgde dat niet: dat is het gevolg van de lange duur van de inbreuk en van het handhavings- en civiele traject. De rente tot 1 oktober 2026 komt uit op € 67.887.000.
MTB eiste ook de kosten van haar economisch deskundige Oxera, € 1.193.390,44. De rechtbank vond veel van het werk noodzakelijk, maar niet alles: de kosten van een second opinion kwamen niet in aanmerking, omschrijvingen als 'Project Work' waren te vaag en de toelichting op werk voor een gezamenlijk traject met Carlsberg vond ze niet afdoende. Ze begrootte de noodzakelijke kosten op twee derde, € 800.000.
De rechtbank verklaarde voor recht dat Heineken en AB onrechtmatig hebben gehandeld jegens MTB. Ze veroordeelde hen hoofdelijk tot betaling van € 111.224.000 (€ 43.337.000 schade en € 67.887.000 rente), plus Griekse procesrente vanaf 1 oktober 2026, € 800.000 aan deskundigenkosten en € 40.916,31 aan proceskosten. Het vonnis is uitvoerbaar bij voorraad: het restitutierisico was volgens de rechtbank onvoldoende concreet onderbouwd.
Rechtbank Amsterdam · 21 oktober 2026
Civiel Recht