Rechtbank: Twickel moet € 85.000 insteekvergoeding terugbetalen na misbruik van omstandigheden Een erfpachter in Twenthe stond in september 2025 op het punt haar boerderij te verkopen, toen de verpachter op de laatste dag van de bedenktijd van de kopers een nieuwe eis op tafel legde. Stichting Twickel, eigenaar van de grond, wilde dat de verkoopster € 85.000 zou betalen als 'insteekvergoeding'. Zonder dat bedrag zou de koop hoogstwaarschijnlijk niet doorgaan. De rechtbank Overijssel oordeelt nu dat Twickel dit bedrag moet terugbetalen.
De erfpacht was in 2010 voor dertig jaar uitgegeven. De erfpachter betaalde destijds een koopsom van € 250.000 voor de opstallen en daarnaast een jaarlijkse canon, laatstelijk € 13.884. In 2024 maakte zij kenbaar dat ze het erfpachtrecht wilde verkopen. Twickel had een voorkeursrecht en liet de opstallen taxeren door drie deskundigen. Zij kwamen uit op € 525.000, € 845.000 en € 820.000. Partijen hadden afgesproken dat de derde taxatie de doorslag zou geven als de deskundigen er samen niet uitkwamen. De waarde werd dus vastgesteld op € 820.000. Daarna zag Twickel af van haar voorkeursrecht en kon de erfpachter aan een derde verkopen.
Zij sloot op 9 september 2025 een koopovereenkomst met twee kopers voor € 815.000. De bedenktijd van de kopers liep tot 12 september 2025 om 23:59 uur. Die dag mailde Twickel dat de kopers voor hun financiering een nieuw erfpachtcontract van dertig jaar nodig hadden. Daarmee zou volgens Twickel ook een deel van de grondwaarde worden verkocht. Twickel verhoogde de canon naar € 15.000 en eiste dat de erfpachter het verschil tussen haar verkoopprijs en het gemiddelde van de drie taxaties (€ 730.000) als insteekvergoeding zou betalen: € 85.000. Die avond maakten de kopers duidelijk dat ze zonder oplossing niet door zouden gaan met de koop. Twickel reageerde niet op twee verzoeken van de erfpachter om de verlenging te bevestigen. Om 22:05 uur ging de makelaar akkoord, met de mededeling dat zijn opdrachtgevers zich onder druk gezet voelden. Bij de overdracht op 10 oktober betaalde de erfpachter het bedrag. Diezelfde dag vernietigde haar advocaat de betaling buitengerechtelijk wegens misbruik van omstandigheden.
De rechtbank oordeelt eerst dat partijen geen overeenkomst over de insteekvergoeding hebben gesloten. Er was geen aanbod en aanvaarding, en tegenover de betaling stond geen prestatie die de erfpachter kon afdwingen. De vergoeding was een voorwaarde voor Twickels toestemming voor de verkoop op grond van artikel 18 van de erfpachtvoorwaarden. Twickel heeft niet onderbouwd waarom ze die voorwaarde mocht stellen. In de vestigingsakte, de voorwaarden en haar mail van 28 juli 2025 over de toetsingscriteria stond er niets over. Ook de hoogte van het bedrag is onvoldoende onderbouwd. Twickel week af van de waardering die zij zelf had afgesproken en rekende met een gemiddelde van de taxaties, terwijl daarover niets was afgesproken.
Vervolgens toetst de rechtbank aan misbruik van omstandigheden. Twickel moest weten dat de verkoop voor de erfpachter belangrijk was: ze had haar verkoopvoornemen al meer dan een jaar eerder gemeld en inmiddels zelf een andere woning gekocht. Door de acceptatie van de kopers op het laatste moment af te hangen van de betaling, ontstond een afhankelijkheidspositie. Dat Twickel van een 'voorstel' sprak, maakt dat niet anders, want de situatie was allerminst vrijblijvend. De erfpachter had bovendien in haar mails van 12 september aangegeven dat ze zich onder druk gezet voelde. Twickel stelt dat de erfpachter de tijdsdruk zelf veroorzaakte door de koop te sluiten voordat de voorwaarden duidelijk waren. Dat volgt de rechtbank niet: de druk hing mede samen met de verlenging naar dertig jaar, waar de kopers vóór het gesprek met Twickel niet om hadden gevraagd. De vergoeding is alleen betaald omdat de koop ervan afhing, dus er is ook causaal verband.
De rechtbank verklaart daarom voor recht dat de buitengerechtelijke vernietiging van de betaling rechtsgeldig is. Twickel moet € 85.000 terugbetalen, vermeerderd met wettelijke rente vanaf 15 oktober 2025. Daarnaast moet Twickel € 1.966,25 aan buitengerechtelijke kosten vergoeden. De erfpachter had € 5.343,49 gevorderd, maar de rechtbank hanteert het tarief uit het Besluit vergoeding voor buitengerechtelijke incassokosten. De vordering van Twickel zelf, die een verklaring wilde dat de vernietiging niet geldig was, wordt afgewezen. Twickel wordt veroordeeld in de proceskosten van € 5.086,94, met wettelijke rente als zij niet binnen veertien dagen betaalt. De terugbetaling, de buitengerechtelijke kosten en de proceskosten zijn uitvoerbaar bij voorraad.
Rechtbank Overijssel · 28 oktober 2026
Civiel Recht Staat mag erfgoedbedrijf BOEi uitsluiten van verkoop bunkercomplex Clingendael na poging tot prijsafstemming De Staat wil de voormalige Commandopost Clingendael verkopen, een bunkercomplex in Wassenaar, via een openbare procedure met voorselectie. Slechts twee partijen kwamen in de biedingsfase terecht: BOEi, een organisatie die cultureel erfgoed restaureert en herbestemt, en een commerciële vastgoedontwikkelaar. BOEi bracht uiteindelijk de meest aanvaardbare bieding uit, naar de Staat ter zitting zei ook de hoogste. Toch sloot de Staat haar in juni 2026 uit van de verdere procedure en weigerde de Commandopost aan haar te gunnen. BOEi vroeg de voorzieningenrechter in kort geding om die beslissing ongedaan te maken.
De aanleiding was een melding van onregelmatigheden. Het Rijksvastgoedbedrijf liet die onderzoeken door bureau Integis. Dat constateerde twee dingen. Ten eerste had de directeur van BOEi enkele dagen voor de deadline voor de biedingen geprobeerd de ontwikkelaar te bereiken, onder meer via het architectenbureau van die partij. Ten tweede had hij op 7 oktober 2025 aan wijkbewoners een presentatie gegeven die voor een groot deel overeenkwam met de presentatie voor de selectiecommissie. Volgens het Biedboek, de spelregels van de verkoop, mag informatie uit de aanmelding en de ingediende plannen niet met derden worden gedeeld. De Staat zag in beide feiten reden om BOEi uit te sluiten. Het contact met de concurrent beschouwde hij als een poging tot prijsafstemming.
BOEi voerde aan dat het onderzoek van Integis niet voldeed aan het Biedboek, omdat dat een onderzoek vraagt dat vergelijkbaar is met de procedure van de Wet Bibob, de wet die overheden helpt de betrouwbaarheid van zakenpartners te toetsen. Ook meende BOEi dat het rapport gebreken vertoonde, dat de onderzoeksopdracht en het toetsingskader onduidelijk waren en dat Integis niet onafhankelijk was. De voorzieningenrechter volgde dat niet. Het Biedboek schrijft geen Bibob-procedure voor, maar noemt een vergelijkbaar onderzoek, en de opzet daarvan hangt af van de aard van de meldingen. Die meldingen gingen over het gedrag van BOEi in de procedure en niet over strafbare feiten, dus een feitenonderzoek was begrijpelijk. Het rapport beschrijft volgens de rechter duidelijk de opdracht en het doel. Het Biedboek was het normenkader. Of een gedraging een normoverschrijding is en of daartegen moet worden opgetreden, heeft niet Integis maar de Staat zelf beoordeeld.
Over het contact met de concurrent oordeelde de voorzieningenrechter dat de Staat dit redelijkerwijs als poging tot prijsafstemming mocht zien. Het staat vast dat de directeur van BOEi probeerde de ontwikkelaar te bereiken, dat hij wist dat alleen die twee partijen nog in de race waren en dat nog niemand een bieding had ingediend. Een formele combinatie was na de aanmelding niet meer toegestaan. De samenwerking die BOEi voor ogen had, de ontwikkelaar als financier en eigenaar en BOEi voor de inhoud, kon dus alleen als BOEi zich terugtrok. Dan zou de ontwikkelaar als enige bieder zijn overgebleven en haar bod kunnen aanpassen zonder concurrentie. BOEi zelf had bij Integis verklaard dat het gesprek over samenwerking zou gaan en dat zij zich daarbij had kunnen terugtrekken. De rechter hield zich aan die verklaring en liet de schriftelijke weergave van het gesprek door het architectenbureau buiten beschouwing. BOEi had niet aannemelijk gemaakt dat haar directeur tijdens het interview woorden in de mond waren gelegd, en haar twijfels over de onafhankelijkheid van Integis waren niet geconcretiseerd.
Deze poging tot prijsafstemming kan de uitsluiting volgens de rechter zelfstandig dragen. Het Biedboek geeft de Staat de bevoegdheid de gunning afhankelijk te stellen van de uitkomst van het integriteitsonderzoek, en daarvan kon de Staat redelijkerwijs gebruikmaken. Daardoor liet de rechter in het midden of BOEi ook het verbod op het delen van informatie met derden had overtreden, en of de poging tot prijsafstemming ook de Mededingingswet schond.
Ook de subsidiaire vorderingen sneuvelden. BOEi wilde dat de verkoopprocedure zou worden gestaakt en opnieuw zou worden gestart, omdat de Staat de regels voor de afstoot van erfgoed onvoldoende zou hebben toegepast en BOEi had afgerekend op participatie van de omgeving. De rechter vond dit onvoldoende onderbouwd, mede omdat de Staat het verwijt gemotiveerd had weersproken. Ook voor een andere passende maatregel zag hij geen aanleiding. De Stichting Wijkbelangen Uilennest had zich aan de zijde van BOEi gevoegd, en de rechter had die voeging toegelaten.
De voorzieningenrechter wees alle vorderingen af. BOEi en de Stichting moeten hoofdelijk de proceskosten van de Staat betalen, begroot op € 2.101, plus wettelijke rente als zij niet binnen veertien dagen betalen. De Staat mag de verkoopprocedure dus zonder BOEi voortzetten.
Rechtbank Den Haag · 3 november 2026
Civiel Recht Kantonrechter wijst factuur van aannemer af: vaste prijs, nog niets opeisbaar Een aannemer die renovatiewerk deed aan een pand in Breda en omstreken kreeg zijn factuur van € 1.854,89 niet betaald. Hij stapte naar de kantonrechter, maar die wees de vordering af. Volgens de rechter was de opdrachtgever niets verschuldigd, omdat er een vaste prijs was afgesproken en het werk nooit is opgeleverd.
De zaak begon eind november 2025. De aannemer bracht op 9 en 21 november offertes uit voor renovatiewerkzaamheden. De opdrachtgever, een besloten vennootschap, vroeg om een aangepaste offerte van € 25.000 exclusief btw. Op 25 november spraken partijen telefonisch een vaste prijs van € 25.000 af. Na overleg over meerwerk steeg die prijs naar € 26.000 exclusief btw. Daar waren beide partijen het over eens.
De aannemer stelde in de procedure eerst dat hij op regiebasis werkte, dus dat hij mocht afrekenen op basis van gewerkte uren en materiaal. Later erkende zijn gemachtigde dat een vaste prijs was afgesproken, maar zei hij dat hij toch op uren en materiaal mocht factureren. Hij wees op een e-mail van 25 november, 's middags verstuurd, waarin hij dat had geschreven. De kantonrechter volgde dat niet. Een prijsafspraak op uren en materiaal is iets anders dan de vaste prijs die 's ochtends mondeling was gemaakt. De opdrachtgever had die e-mail opgevat als een bepaling over eventueel meerwerk, en die uitleg had de aannemer niet betwist. De rechter vond haar niet onredelijk.
Dat de opdrachtgever eerdere facturen wel had betaald, veranderde dat niet. Ze deed dat na aandringen van de aannemer en om het werk gaande te houden. Al op 3 december 2025 liet ze weten geen inkoopfacturen te willen ontvangen, omdat een vaste som was afgesproken. Bovendien was niet gebleken dat de facturen waren gespecificeerd naar uren en materiaal, zoals de aannemer zelf zei dat was afgesproken.
Daarna keek de rechter naar de vraag wanneer betaald moest worden. Zonder betaalafspraak is de aanneemsom pas opeisbaar na oplevering van het werk, volgens artikel 7:750 van het Burgerlijk Wetboek. De aannemer kon niet onderbouwen dat een betaalafspraak was gemaakt. Op zijn algemene voorwaarden, waarin betalingstermijnen konden staan, kon hij zich ook niet beroepen. Hij had die voorwaarden pas die middag meegestuurd, na de afspraak van de ochtend. Zijn verwijzing naar een online omgeving waar de voorwaarden zichtbaar zouden zijn geweest, was betwist en niet onderbouwd. De voorwaarden waren bovendien niet in de procedure overgelegd.
Een betaaltermijn op een factuur is volgens de rechter geen vooraf overeengekomen betalingsafspraak. De factuur van 8 december 2025 leverde dus geen opeisbare vordering op, en de opdrachtgever was ook niet in verzuim. Wel hadden partijen op 11 en 12 december gesproken over een betaling van € 8.000 na twee weken werk en € 5.500 na oplevering. Daar kwam het niet van. De aannemer werkte maar één week in december, stuurde geen factuur van € 8.000 en leverde het werk niet op. Hij heeft zijn vordering ook niet op die afspraak gebaseerd. Sinds januari 2026 verricht hij geen werk meer voor de opdrachtgever.
De kantonrechter wees de vordering van € 2.133,12, bestaande uit de hoofdsom van € 1.854,89 en € 278,23 aan buitengerechtelijke incassokosten, in zijn geheel af. De aannemer is in het ongelijk gesteld en moet de proceskosten betalen. Omdat de opdrachtgever zonder professionele rechtsbijstand op de zitting verscheen, kent de rechter haar een forfaitaire vergoeding van € 50 toe voor reis-, verblijf- en verletkosten.
Rechtbank Zeeland-West-Brabant · 21 oktober 2026
Civiel Recht; Verbintenissenrecht Rechter wijst claim af: buurman mist recht van eerste koop op groenstrook van gemeente In 2007 maakten twee buren bezwaar tegen een nieuw bestemmingsplan en tegen bouwvergunningen in hun straat in Geldrop. De gemeente Geldrop-Mierlo wilde die procedures voorkomen en deed hun een toezegging: als zij hun bezwaren introkken, kregen zij maximaal 25 jaar lang een recht van eerste koop op een strook gemeentegrond tegenover hun woningen. Dat recht zou gelden zodra de gemeente besloot de strook als bouwkavels voor woningbouw uit te geven. De buren trokken hun bezwaren in en lieten de afspraak in 2008 nog schriftelijk door de gemeente bevestigen.
In 2009 meldden de buren zelf dat zij van het recht gebruik wilden maken. De gemeente reageerde in augustus 2010 met een aanbod: bouwrijpe grond voor € 360 per vierkante meter exclusief btw, met als voorwaarde dat de planologische bestemming eerst zou worden gewijzigd van groen naar wonen. Dat wijzigingstraject zou de gemeente zelf voeren. De gemeente schreef er uitdrukkelijk bij dat zij met dit aanbod aan haar verplichting voldeed en dat de optie zou vervallen als het aanbod niet tot een overeenkomst zou leiden.
De buren gingen niet akkoord. Zij vonden de prijs veel te hoog en wilden de grond kopen tegen de waarde van snippergroen, om later bij te betalen als er daadwerkelijk gebouwd kon worden. De gemeente hield aan haar aanbod vast en stelde nog twee keer een termijn. In 2011 verklaarde zij de optie definitief vervallen. De buren reageerden daar niet meer op.
In december 2023 legde de gemeente een wijzigingsplan ter inzage waarmee op de strook vier woningen mogen worden gebouwd. In januari 2024 meldden de buren zich weer en beriepen zich op hun recht uit 2007. De gemeente stelde zich op het standpunt dat dat recht in 2011 was vervallen. Een van de buren daagde de gemeente daarna voor de rechtbank en eiste dat zij de strook alsnog als vier bouwkavels aan hem en zijn buurman zou aanbieden, subsidiair twee kavels aan hemzelf. Ook legde hij beslag op de grond.
Tijdens de zitting spraken partijen over een minnelijke regeling waarbij de buren drie kavels zouden kunnen kopen. Die regeling kwam niet van de grond, onder meer omdat de gemeente vreest schadeplichtig te worden. Op grond van de zogenoemde Didam-arresten van de Hoge Raad moet een overheid die grond verkoopt, ruimte bieden aan andere gegadigden als er meer gegadigden zijn of te verwachten zijn. De gemeente zei dat er al marktbelangstelling is voor de kavels en wilde daarom dat de rechter oordeelt over het recht van de buren.
De rechtbank oordeelt dat de gemeente met het aanbod van 2010 de afspraken uit 2007 is nagekomen. Dat aanbod kwam op initiatief van de buren zelf tot stand. Volgens de rechtbank volgt uit de brief van de gemeente duidelijk dat de buren pas bij levering van de bouwrijpe grond hoefden te betalen. De eiser dacht ten onrechte dat hij de koopsom al moest betalen terwijl de grond nog geen bouwkavel was. Omdat zo'n voorstel in de markt hoogst ongebruikelijk is, had hij moeten navragen of zijn lezing klopte. Dat hij dat niet deed, komt voor zijn rekening. Ook zijn beroep op een adviesnota over grondprijzen en een mogelijke afslag voor grote kavels slaagt niet: die nota maakte geen deel uit van het dossier en er bleek niet dat zij tot een besluit had geleid.
De buren hebben het aanbod niet aanvaard en nooit geprotesteerd tegen de mededeling dat de optie zou vervallen. Daarmee is hun recht van eerste koop vervallen. De rechtbank wijst de vorderingen af. Het verzoek van de gemeente om het beslag op te heffen behandelt zij niet, omdat de gemeente daarvoor een vordering in reconventie had moeten instellen. De eiser moet de proceskosten van de gemeente betalen, begroot op € 4.490.
Rechtbank Oost-Brabant · 21 oktober 2026
Civiel Recht Rechtbank wijst claim van aannemer op bestuurders van horecabedrijf af: geen persoonlijk ernstig verwijt Een groot horecapand aan de markt in een Brabantse stad stond al een paar jaar leeg toen twee ondernemers het plan opvatten om er een horecagelegenheid in te openen. Daarvoor was een grote verbouwing nodig. Zij richtten via hun eigen holdingvennootschappen een werkmaatschappij op, die het pand per 1 januari 2023 ging huren. Voor de verbouwing schakelden zij Bouwbedrijf Lymbouw in. Dat bedrijf begon medio december 2022 met de werkzaamheden. Op 27 februari 2023 werd een gewijzigde aannemingsovereenkomst ondertekend, na een offerte van 16 februari 2023 van ruim € 387.000 exclusief btw.
De werkmaatschappij betaalde de facturen van Lymbouw tot en met 17 april 2023, in totaal ruim € 521.000 exclusief btw. Daarna bleven de facturen onbetaald: ruim € 115.000 exclusief btw voor de periode tot de opening op 9 juni 2023 en ruim € 199.000 exclusief btw voor de periode daarna. In een arbitrageprocedure werd de werkmaatschappij veroordeeld tot betaling van ruim € 479.000. Op 24 juni 2025 ging zij op eigen aangifte failliet. Lymbouw bleef daardoor onbetaald zonder verhaal en sprak de twee ondernemers en hun holdings aan voor het bedrag, van € 398.892,85 (subsidiair € 131.603,50, meer subsidiair € 47.865,83). Volgens Lymbouw wisten zij of hadden zij moeten begrijpen dat de werkmaatschappij de verplichtingen niet kon nakomen. Ook hadden zij volgens Lymbouw eerder faillissement moeten aanvragen. Verder beriep Lymbouw zich op groepsaansprakelijkheid.
De rechtbank begint met de maatstaf. Een bestuurder is naast de vennootschap alleen aansprakelijk als hem persoonlijk een ernstig verwijt te maken valt. Die hoge drempel geldt volgens de rechtbank ook bij een beroep op groepsaansprakelijkheid. Anders zou de drempel te omzeilen zijn. Voor het aangaan van verplichtingen waarvan de bestuurder wist of moest begrijpen dat de vennootschap ze niet kon nakomen en geen verhaal zou bieden, is bovendien vereist dat hij dat inzicht had op het moment van aangaan. Dit is de zogeheten Beklamel-norm.
Van die wetenschap is in februari en maart 2023 volgens de rechtbank onvoldoende gebleken. De werkmaatschappij had een financiering van € 900.000 van de bank, een rekening-courantkrediet van € 157.000, € 475.000 eigen inbreng van de ondernemers en € 150.000 van de verhuurder tot haar beschikking. Dat was in totaal € 1.525.000. De offerte van februari 2023 viel ruim binnen het bedrag dat voor de verbouwing was bestemd. Een kostenoverzicht van Lymbouw met forse overschrijdingen kwam pas op 30 maart 2023. Daarna betaalde de werkmaatschappij nog facturen tot en met 17 april 2023.
Voor de periode daarna was het aan Lymbouw om concreet te stellen welke nieuwe opdrachten de bestuurders nog gaven, wanneer dat gebeurde en hoeveel die extra zouden kosten. Dat heeft Lymbouw volgens de rechtbank niet gedaan. Dat een factuur van na 17 april 2023 dateert, zegt niets over het moment van de opdracht. Verslagen van wekelijkse bouwvergaderingen waarin de kosten zouden zijn genoemd, heeft Lymbouw niet overgelegd. Een uitzondering is een opdracht voor cortenstalen bekleding van een DJ-booth op 11 mei 2023 van € 1.649,35. Dat bedrag is te gering voor aansprakelijkheid. De rechtbank wijst er ook op dat een aannemer die een stelpost voorstelt, de opdrachtgever tijdig moet waarschuwen als de begrote kosten in betekenende mate dreigen te worden overschreden.
De overige verwijten slagen evenmin. Een lege projectvennootschap, zoals in het arrest van de Hoge Raad waarop Lymbouw zich beriep, was de werkmaatschappij niet. De toezegging in juni 2023 dat er betaald zou worden en het voorstel in juli 2023 om de helft van de vorderingen aan een andere vennootschap te factureren, veranderden niets aan haar financiële positie. Verweer voeren tegen een faillissementsverzoek is niet onrechtmatig. Dat Lymbouw daarna een dure arbitrageprocedure koos, ligt volgens de rechtbank aan haar eigen keuze en niet aan het gedrag van de bestuurders.
De rechtbank wijst alle vorderingen van Lymbouw af. Lymbouw moet de proceskosten van de ondernemers en hun holdings betalen, begroot op € 14.496,00, en daar komen € 98,00 nakosten bij als zij niet tijdig betaalt.
Rechtbank Zeeland-West-Brabant · 21 oktober 2026
Civiel Recht; Verbintenissenrecht