Rechtbank verleent zorgmachtiging van zes maanden bij bipolaire stoornis De officier van justitie verzocht de rechtbank Amsterdam om een zorgmachtiging voor een vrouw die op dat moment verbleef bij GGZ inGeest. Een zorgmachtiging is een rechterlijke toestemming voor verplichte geestelijke gezondheidszorg, bedoeld voor situaties waarin iemand door een psychische stoornis zichzelf of anderen ernstig in gevaar brengt en zorg op vrijwillige basis niet mogelijk is.
Uit de medische verklaring bleek dat de vrouw lijdt aan een bipolaire I-stoornis, op dat moment in een manische episode met psychotische kenmerken. Zelf erkende zij die diagnose niet, maar de rechtbank zag geen aanleiding om aan de medische bevindingen te twijfelen. De stoornis leidt volgens de rechtbank tot ernstig nadeel: het risico op ernstig lichamelijk letsel, ernstige psychische schade, maatschappelijke teloorgang en het oproepen van agressie bij anderen door hinderlijk gedrag.
De vrouw was via het GGD Vangnet en Advies in beeld gekomen na meldingen bij de politie over verstoring van de openbare orde en huisvredebreuk. Ook was zij behandeld voor uitdroging en een verstoorde zoutbalans in het lichaam, veroorzaakt door de manisch-psychotische toestand waarin zij verkeerde. In het verleden vertoonde zij bovendien kenmerken van katatonie, een toestand die onbehandeld tot ernstige lichamelijke complicaties en orgaanfalen kan leiden.
De vrouw was ingesteld op medicatie, maar er was nog weinig verbetering merkbaar en ontslag uit de kliniek was nog niet in zicht. Behandelaren overwogen dan ook of de medicatie aangepast moest worden. Ter zitting gaf de vrouw aan dat zij naar huis wilde en de opname en behandeling niet vrijwillig accepteerde. Volgens de rechtbank was klinische behandeling echter noodzakelijk om de manisch-psychotische ontregeling verder te behandelen, en waren er geen mogelijkheden voor passende zorg op vrijwillige basis.
De rechtbank kende op basis van het zorgplan, de medische verklaring, het advies van de geneesheer-directeur en de toelichting op de zitting een groot pakket aan verplichte zorgmaatregelen toe, allemaal voor de duur van zes maanden: het toedienen van vocht en medicatie, medische controles, andere medische en therapeutische handelingen, het beperken van de bewegingsvrijheid, insluiten, toezicht houden, onderzoek van kleding of lichaam en van de woon- of verblijfsruimte op middelen en gevaarlijke voorwerpen, controle op de aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende middelen, beperkingen in de vrijheid om het eigen leven in te richten, waaronder het gebruik van communicatiemiddelen, en opname in een zorginstelling.
De rechtbank overwoog dat er geen minder ingrijpende alternatieven waren die hetzelfde doel konden bereiken, en dat de toegewezen maatregelen evenredig en naar verwachting effectief zijn. Daarbij is rekening gehouden met wat nodig is om de vrouw weer te kunnen laten deelnemen aan het maatschappelijk leven en om haar eigen veiligheid en die van haar omgeving te waarborgen.
De rechtbank verleent de gevraagde zorgmachtiging voor de duur van zes maanden, geldig tot en met 13 februari 2027, en wijst het meer of anders verzochte af.
Rechtbank Amsterdam · 13 augustus 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Rechtbank verlengt crisismaatregel voor minderjarige met psychotische ontregeling Een zeventienjarige jongen die woont in een woongroep van jeugdzorginstelling Levvel, kreeg te maken met een tweede psychotische ontregeling, mogelijk uitgelokt door toegenomen cannabisgebruik en vermoedelijk optredend in het kader van een zich ontwikkelende schizofreniespectrumstoornis. De burgemeester van Amsterdam gaf op 10 augustus 2026 een crisismaatregel af, waarmee de jongen tijdelijk gedwongen kon worden opgenomen. De officier van justitie vroeg de rechtbank vervolgens om deze crisismaatregel met drie weken te verlengen.
De kinderrechter hoorde op de zitting van 13 augustus 2026 niet alleen de jongen zelf, bijgestaan door zijn advocaat, maar ook een kinder- en jeugdpsychiater en een gedragswetenschapper. Uit hun toelichting en de overgelegde stukken bleek dat er sprake was van onmiddellijk dreigend ernstig nadeel: het risico op ernstig lichamelijk letsel, ernstige materiële en financiële schade, maatschappelijke teloorgang, en het oproepen van agressie bij anderen door hinderlijk gedrag. Dit nadeel werd naar het oordeel van de rechtbank veroorzaakt door gedrag dat voortvloeit uit een psychische stoornis.
De jongen verbleef normaal in een woongroep bij Levvel, maar door zijn toenemende psychotische ontregeling was hij daar tijdelijk niet meer welkom: een psychose vormt volgens de behandelaren een contra-indicatie voor verblijf op die plek, omdat de veiligheid van de jongen zelf en van zijn omgeving dan niet kan worden gewaarborgd. Hij zou pas terug kunnen keren als zijn gedrag rustiger is en hij goed op medicatie is ingesteld. De jongen ondervond overigens veel last van bijwerkingen van de voorgeschreven antipsychotica, waar hij zichtbaar van afviel, wat ook zijn zelfvertrouwen aantastte.
Omdat de situatie zo ernstig was dat de gewone procedure voor een zorgmachtiging niet kon worden afgewacht, oordeelde de rechtbank dat een spoedmachtiging tot voortzetting van de crisismaatregel nodig was. De rechtbank stond een groot aantal vormen van verplichte zorg toe: het toedienen van medicatie, medische controles en andere therapeutische maatregelen, het beperken van de bewegingsvrijheid, insluiten, toezicht, onderzoek van kleding, lichaam en verblijfsruimte op verdovende middelen en gevaarlijke voorwerpen, beperkingen in de vrijheid om het eigen leven in te richten (waaronder het gebruik van communicatiemiddelen), en opname in een accommodatie. Ook een beperking van het recht op bezoek werd toegewezen, ondanks het pleidooi van de advocaat daartegen, omdat de jongen bezoek kon krijgen van personen die drugs gebruiken of meebrengen. Alleen het gedwongen toedienen van vocht en voeding werd niet nodig geacht en dus niet toegewezen.
De jongen verzette zich tegen de opgelegde zorg, maar de rechtbank oordeelde dat er geen minder ingrijpende alternatieven waren die hetzelfde effect zouden hebben. De toegewezen vormen van verplichte zorg werden evenredig en naar verwachting effectief geacht, met inachtneming van wat nodig is om zijn deelname aan het maatschappelijk leven te bevorderen en de veiligheid van hemzelf en zijn omgeving te waarborgen. De rechtbank verleende de machtiging tot voortzetting van de crisismaatregel voor de duur van drie weken, geldend tot en met 3 september 2026, en wees het meer of anders verzochte af.
Rechtbank Amsterdam · 13 augustus 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Hoge Raad vernietigt zorgmachtiging: rechter had naar mentor van patiënt moeten zoeken Een man in Limburg kreeg op 22 september 2025 van de rechtbank Limburg een zorgmachtiging voor twaalf maanden, waarmee hij verplicht geestelijke gezondheidszorg kan krijgen. De officier van justitie had die op 12 september 2025 aangevraagd, aansluitend op een eerdere machtiging. Bij het verzoek zat onder meer een zorgplan van 11 augustus 2025. Daarin stond dat de mentor de probleembeschrijving van de zorgverantwoordelijke onderschreef, en ook dat een mentorschap was aangevraagd en dat het zorgplan met de mentor zou worden besproken zodra die was aangesteld. Een mentor is een vertegenwoordiger van iemand die zelf niet over zijn zorg kan beslissen. Op de zitting werden de man, zijn advocaat, een basisarts en een verpleegkundig specialist gehoord; een mentor niet.
De man stelde beroep in cassatie in. Volgens zijn advocaat had de kantonrechter al op 17 juli 2025 een mentorschap ingesteld. De officier van justitie had die beslissing niet bij zijn verzoek gevoegd, terwijl de wet dat voorschrijft, en de rechtbank had de mentor dus niet de kans gegeven haar mening te geven. Gezien het zorgplan en de wilsonbekwaamheid van de man had de rechtbank dat volgens hem moeten onderzoeken.
Advocaat-generaal L.M. Coenraad had de Hoge Raad in haar conclusie van 26 juni 2026 geadviseerd het cassatieberoep te verwerpen. Volgens haar was de rechtbank niet op de hoogte van het mentorschap en waren de verwijzingen in het zorgplan niet duidelijk en prominent genoeg om nader onderzoek te eisen. De ene passage sprak van een mentor, de andere van een aanvraag, en verder werd in geen enkel stuk en ook niet op de zitting over een mentor gesproken. Bovendien kunnen bij wilsonbekwaamheid ook anderen dan een mentor als vertegenwoordiger optreden.
De Hoge Raad kwam tot het tegenovergestelde oordeel. Als een mentor is benoemd, treedt die op als vertegenwoordiger van een wilsonbekwame betrokkene. De officier van justitie moet de beslissing over het mentorschap bij zijn verzoek voegen en de rechter moet de vertegenwoordiger in staat stellen zijn mening mondeling te geven. Gezien de opmerkingen in het zorgplan had de rechtbank moeten onderzoeken of de man daadwerkelijk een vertegenwoordiger had, en die zo ja moeten laten horen. Uit de stukken blijkt niet dat de rechtbank dat deed, dus moet de Hoge Raad aannemen dat het niet is gebeurd. Die klacht slaagt; op de andere klachten hoefde de Hoge Raad niet meer in te gaan. Waar de advocaat-generaal de aanwijzingen in het zorgplan te vaag vond, waren ze voor de Hoge Raad juist reden genoeg voor de rechtbank om door te vragen.
De Hoge Raad vernietigde de beschikking van de rechtbank Limburg van 22 september 2025 en wees de zaak terug naar die rechtbank. Zij moet het verzoek om een zorgmachtiging opnieuw behandelen en daarover beslissen.
Hoge Raad · 2 oktober 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Rechter verleent zorgmachtiging van zes maanden aan vrouw met psychose De rechtbank Amsterdam heeft een zorgmachtiging verleend voor een 34-jarige vrouw met een psychotische ontregeling, nadat de officier van justitie daarom had verzocht. De machtiging maakt onder meer een opname en gedwongen medicatie mogelijk.
De vrouw lijdt volgens de rechtbank aan een psychische stoornis, namelijk een psychotische ontregeling binnen het schizofreniespectrum. Die stoornis veroorzaakt ernstig nadeel: de rechtbank noemt onder meer levensgevaar, ernstig lichamelijk letsel, ernstige psychische schade, ernstige verwaarlozing, maatschappelijke teloorgang en gevaar voor de veiligheid van personen en goederen. Om dit nadeel af te wenden en haar gezondheid te stabiliseren of te herstellen heeft de vrouw zorg nodig.
De vrouw zelf is het niet eens met een opname en vindt medicatie niet nodig. Ze vindt bovendien dat er onwaarheden in haar dossier staan. Haar advocaat bepleitte dat zorg op vrijwillige basis mogelijk zou zijn, maar de rechtbank volgt dat standpunt niet. Zonder een zorgmachtiging bestaat volgens de rechtbank de vrees dat de vrouw direct na opname met ontslag zou gaan en zou stoppen met haar behandeling en medicatie. Verplichte zorg is daarom nodig.
De zorgmachtiging is bedoeld om de vrouw tijdens een opname opnieuw in te stellen op antipsychotica en haar lichamelijke conditie te stabiliseren. De rechtbank baseert haar beslissing op het zorgplan, de medische verklaring, het advies van de geneesheer-directeur en de toelichting tijdens de zitting, waar de vrouw werd bijgestaan door haar advocaat en waar ook een arts is gehoord.
De machtiging staat een groot aantal vormen van verplichte zorg toe: het toedienen van vocht, voeding en medicatie, medische controles en andere medische of therapeutische handelingen, het beperken van haar bewegingsvrijheid, insluiting en toezicht voor telkens maximaal twee weken per toepassing, onderzoek aan kleding of lichaam en van haar woon- of verblijfsruimte, controle op gedragsbeïnvloedende middelen, beperkingen in het gebruik van communicatiemiddelen en opname in een accommodatie. Volgens de rechtbank zijn er geen minder ingrijpende alternatieven die hetzelfde effect hebben, en zijn de toegewezen maatregelen evenredig en naar verwachting effectief.
De rechtbank verleent de zorgmachtiging voor de duur van zes maanden, tot en met 27 februari 2027, en wijst het meer of anders verzochte af.
Rechtbank Amsterdam · 27 augustus 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Hoge Raad: te late zorgmachtiging maakt vrijheidsontneming niet onrechtmatig Een vrouw kreeg van de rechtbank Gelderland een zorgmachtiging voor zes maanden, een rechterlijk bevel waarmee iemand verplichte zorg kan krijgen. Daaronder vielen het beperken van haar bewegingsvrijheid en opname in een accommodatie. De officier van justitie in het arrondissement Oost-Nederland had die machtiging gevraagd. Het verzoekschrift kwam op 5 december 2025 binnen bij de rechtbank. De rechtbank hield de mondelinge behandeling op 9 januari 2026 en verleende diezelfde dag de zorgmachtiging, die liep tot en met 9 juli 2026.
De vrouw ging in cassatie, een procedure bij de Hoge Raad waarin alleen wordt getoetst of de rechter het recht goed heeft toegepast. Zij voerde aan dat de rechtbank te laat had beslist. De Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) schrijft voor dat de rechter uiterlijk drie weken na ontvangst van het verzoekschrift uitspraak doet. Volgens haar was de vrijheidsontneming daardoor niet tot stand gekomen 'in accordance with a procedure prescribed by law', zoals artikel 5 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) vereist.
De Hoge Raad stelt vast dat de beslistermijn inderdaad is overschreden. Die verstreek op maandag 29 december 2025, omdat vrijdag 26 december een feestdag was en de twee dagen erna in het weekend vielen. De rechtbank besliste elf dagen later, op 9 januari 2026.
Daaraan verbindt de wet volgens de Hoge Raad geen gevolgen. Een overschreden termijn betekent niet dat de rechter zijn bevoegdheid verliest om een zorgmachtiging te verlenen. De rechtbank was op 9 januari 2026 dus nog bevoegd om de machtiging af te geven.
De Hoge Raad wijst ook het uitgangspunt van het middel af dat elke overschrijding van de termijn een schending van artikel 5 EVRM oplevert. Dat is in zijn algemeenheid onjuist. In deze zaak is volgens de Hoge Raad geen sprake van een 'gross or obvious irregularity' in de procedure, en evenmin van willekeur bij de vrijheidsontneming. De vrouw kreeg bovendien pas verplichte zorg nadat de rechter de machtiging had verleend, en dat past bij het stelsel van de Wvggz.
Advocaat-Generaal Drijber adviseerde in zijn conclusie om het cassatieberoep te verwerpen, en de Hoge Raad volgt dat advies. De Hoge Raad verwerpt het beroep, zodat de zorgmachtiging van de rechtbank Gelderland van 9 januari 2026 in stand blijft.
Hoge Raad · 13 november 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht