Raad van State: geen beroep tegen waarschuwing van minister voor verkoop zinkmiddel als geneesmiddel Een groothandel in voedingssupplementen verkocht via haar website een zinkmiddel en maakte er in het voorjaar van 2020 reclame voor, terwijl de coronacrisis in volle gang was. Een inspecteur van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit onderzocht de website in het kader van het project 'Coronaclaims op internet'. Volgens de inspecteur werd het middel aangeboden als geneesmiddel, terwijl daarvoor geen handelsvergunning was verleend. De minister legde het bedrijf in augustus 2020 twee boetes op van samen € 28.500 wegens overtreding van de Geneesmiddelenwet: € 13.500 voor het verkopen van een geneesmiddel zonder vergunning en € 15.000 voor het maken van reclame daarvoor.
Het bedrijf maakte bezwaar, maar de minister verklaarde dat bezwaar in februari 2021 ongegrond. De rechtbank Zeeland-West-Brabant vernietigde dat besluit in juni 2022 en oordeelde dat de boete moest worden vastgesteld op € 16.200. Het bedrijf ging daartegen in hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Daar draaide het geschil om de vraag of de Geneesmiddelenwet wel van toepassing is op dit zinkmiddel en of de overtredingen zijn begaan.
Op die vragen komt de Afdeling niet toe. Terwijl het hoger beroep liep, verklaarde de minister in oktober 2022 het bezwaar alsnog gegrond en herriep hij de boete. Hij had volgens zijn eigen beleid eerst een waarschuwing moeten geven in plaats van direct een boete op te leggen. Het bedrijf kreeg daarom een schriftelijke waarschuwing. Omdat de boete verdween, heeft het bedrijf geen belang meer bij een inhoudelijke beoordeling van het hoger beroep tegen de uitspraak van de rechtbank. Dat hoger beroep is daarom niet-ontvankelijk.
Het bedrijf bleef wel bezwaren houden tegen de waarschuwing zelf. De minister benadrukte dat de waarschuwing onverlet laat dat de overtredingen zijn begaan. Wordt binnen twee jaar bij een herinspectie opnieuw een overtreding vastgesteld, dan kan alsnog een boete volgen. De Afdeling moest daarom beoordelen of tegen zo'n waarschuwing beroep openstaat. Dat kan alleen als de waarschuwing een besluit is in de zin van de Algemene wet bestuursrecht, of als zij voor de rechtsbescherming met een besluit moet worden gelijkgesteld.
Een waarschuwing die op een beleidsregel is gebaseerd, is volgens vaste rechtspraak geen besluit. Dat geldt ook hier: de waarschuwing berust op de beleidsregels voor bestuurlijke boetes van het ministerie en op de werkwijze voor medische claims onder de Geneesmiddelenwet. De waarschuwing maakt bovendien geen deel uit van het sanctieregime voor deze overtredingen, omdat de minister ook zonder voorafgaande waarschuwing een boete mag opleggen.
Daarna keek de Afdeling of een van de drie uitzonderingen geldt waarin een waarschuwing toch met een besluit wordt gelijkgesteld. Daarvoor verwees zij naar haar uitspraak van 1 april 2026 in een vergelijkbare zaak over dezelfde wet. Zo'n uitzondering geldt als de waarschuwing zo lang negatieve gevolgen kan hebben dat verweer in een latere boeteprocedure niet meer effectief is, waarbij een termijn van maximaal twee jaar in beginsel geen probleem is. Ook geldt een uitzondering als de waarschuwing kan leiden tot uitsluiting van een aanbestedingsprocedure waaraan de belanghebbende wil meedoen. De derde uitzondering geldt als de waarschuwing een wettelijke norm concretiseert die nog niet vaststaat en alleen aan de rechter kan worden voorgelegd door een bestraffende sanctie te riskeren. Partijen gaven na heropening van het onderzoek zelf aan dat geen van deze situaties hier speelt, en de Afdeling oordeelt dat ook.
De waarschuwing kan dus niet met een besluit worden gelijkgesteld en er is geen beroep van rechtswege ontstaan. De Afdeling verklaart zowel het hoger beroep als het beroep tegen de waarschuwing niet-ontvankelijk. Omdat de minister de boete pas na de uitspraak van de rechtbank herriep, moet hij de proceskosten voor het hoger beroep vergoeden: € 1.868. Daarnaast moet hij het betaalde griffierecht van € 548 aan het bedrijf terugbetalen.
Raad van State · 4 november 2026
Bestuursrecht A-G: bruiklener mag woning niet zomaar verhuren; arrest hof moet worden vernietigd Twee broers kochten in 2019 een woning van de familie van de man die er al woonde. Met hun vader, die namens hen onderhandelde, werd afgesproken dat de verkoper de woning vijftien jaar lang mocht blijven gebruiken, zonder huur te betalen. Hij betaalt alleen gas, water, licht en de WOZ-aanslagen. Hij verblijft geregeld in Spanje en verhuurde de woning aan derden. De broers vinden dat hij dat niet mocht en ontbonden de overeenkomst in februari 2023. Partijen zijn het erover eens dat het om bruikleen gaat: gebruik van een zaak om niet.
De rechtbank Noord-Holland en het gerechtshof Amsterdam wezen de vorderingen van de broers af. Volgens het hof was de bruiklener niet verplicht zelf in de woning te wonen en was niet gebleken dat verhuur was verboden. Het hof vond dat de regel uit het huurrecht, die onderverhuur van een woning verbiedt, niet geldt omdat het hier om bruikleen gaat. De broers gingen in cassatie.
In zijn conclusie vindt advocaat-generaal Valk (Parket bij de Hoge Raad) dat het hof is uitgegaan van het verkeerde vertrekpunt. Zijn uitgangspunt: een bruiklener mag de zaak die hij om niet in gebruik heeft gekregen niet aan een derde in gebruik geven, tenzij anders is overeengekomen. Hij wijst erop dat de oudere Nederlandse literatuur dat zo zag en dat het ontwerp voor het nieuwe Burgerlijk Wetboek dat voorschreef. Ook in Duitsland, Zwitserland, Oostenrijk, Italië, Portugal, Frankrijk, België en Engeland geldt die regel. De wettelijke regeling van bruikleen stamt uit 1838 en noemt het onderwerp niet uitdrukkelijk, maar volgens de A-G kan de rechter het als regel van aanvullend recht aanvaarden.
De A-G bespreekt ook de nieuwere Nederlandse schrijvers die meer ruimte willen laten voor een beoordeling per geval. Hij vindt hun argumenten niet overtuigend. Een geleend renpaard dat tijdelijk aan een ander wordt gegeven is volgens hem een uitzonderlijk geval. Bruikleen wordt gewoonlijk verleend met het oog op de persoon van de bruiklener. Bij verhuur komt daar iets bij: de bruiklener haalt dan geldelijk gewin uit wat hem om niet is gegund. Bij een woning zijn de argumenten volgens hem nog sterker. Voor huur van woonruimte verbiedt de wet onderverhuur, mede omdat een onderhuurder bescherming geniet. Dat geldt volgens de A-G ook voor bruikleen van een woning, want de uitlener mag niet worden geconfronteerd met huurders of onderbruikleners. Wil de bruiklener toch verhuren, dan moet hij stellen en bewijzen dat dit is overeengekomen. Het hof liet dat niet op hem rusten maar zette het gebrek aan bewijs op rekening van de uitleners.
Over het middel zelf is de A-G kort. Onderdeel 1 slaagt, omdat het hof de hoofdregel en de verdeling van stelplicht en bewijslast heeft miskend. De feitelijke beoordeling van het hof is volgens hem van dat onjuiste vertrekpunt doortrokken. Onderdeel 2 bespreekt hij bewust niet, omdat dat aan het verwijzingshof is. Als de overeenkomst alsnog zo wordt uitgelegd dat verhuur was toegestaan, kan de uitkomst anders zijn, maar dan moet het hof van de juiste regel uitgaan. Voor het geval dat de bruiklener zonder toestemming verhuurt, wijst hij erop dat de uitlener de overeenkomst kan beëindigen en de zaak kan terugvorderen.
De conclusie van de A-G strekt tot vernietiging van het arrest van het hof en verwijzing van de zaak. De Hoge Raad beslist later of hij dat advies volgt. Tegen de bruiklener is in cassatie verstek verleend.
Parket bij de Hoge Raad · 13 november 2026
Civiel Recht Weduwe van overleden gedetineerde krijgt geen inzage in medisch dossier en rapport over zelfdoding Een man van 58 jaar zat een gevangenisstraf van zeven jaar uit voor de handel in en smokkel van cocaïne, toen hij in 2025 levenloos in zijn cel werd aangetroffen. Volgens de lijkschouwer pleegde hij zelfdoding door verhanging. In zijn cel lag een zakje met wit poeder, en in zijn urine werd cocaïne aangetroffen. Zijn weduwe wilde weten wat er voorafgaand aan zijn dood was gebeurd en of de penitentiaire inrichting (PI) iets te verwijten valt.
Ze vroeg de Staat om zijn medisch dossier uit de detentieperiode, het volledige rapport van de interne calamiteitenonderzoekscommissie (CALOC) van de Dienst Justitiële Inrichtingen, het penitentiair dossier en nog enkele andere gegevens. Het medisch dossier hoefde ze ook niet in gedeelten te krijgen, en meer subsidiair vroeg ze het te laten verstrekken aan een onafhankelijke arts. De Staat weigerde. Hij had haar wel de conclusie van het CALOC-onderzoek laten weten: binnen de PI was navolgbaar gehandeld en er was geen nalatigheid die direct tot de zelfdoding had geleid. Het volledige rapport ging naar de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Omdat tijdsverloop de herinneringen van getuigen kan doen vervagen, nam de voorzieningenrechter het spoedeisend belang aan en beoordeelde hij de vorderingen inhoudelijk.
Het medisch beroepsgeheim geldt ook na het overlijden van de patiënt. Nabestaanden kunnen alleen inzage krijgen als ze een zwaarwegend belang aannemelijk maken, bijvoorbeeld een vermoeden van een medische fout of van schending van artikel 2 EVRM, de bescherming van het recht op leven. Dat vermoeden moet met concrete aanwijzingen worden onderbouwd. Volgens de voorzieningenrechter is dat hier niet gelukt. De man was in detentie gewaardeerd om zijn gedrag, had geen disciplinaire sancties en geen positieve urinecontroles, en werd gemonitord. Zijn gedragsverandering in de laatste periode, waarbij hij zich terugtrok en minder aan de arbeid deelnam, bleek volgens de Staat samen te hangen met de voorbereiding van zijn hoger beroep. Medewerkers spraken er toen met hem over en maakten afspraken. Ook de weduwe zelf, die intensief contact met hem had, zag de zelfdoding niet aankomen. De zaak verschilt daarmee van een eerder arrest van het gerechtshof Den Haag, waarin een zeer kwetsbare gedetineerde met suïcidale uitlatingen werd overgeplaatst en waarbij alle voorzorgsmaatregelen direct werden afgeschaald.
Voor het CALOC-rapport geldt dat de wetgever het vertrouwelijk intern melden van incidenten in de zorg zwaar laat wegen. Volgens de Hoge Raad (arrest van 10 februari 2023) kan een nabestaande dergelijke interne stukken niet via artikel 194 Rv opvragen, omdat dit de meldingsbereidheid en de kwaliteit van de zorg zou ondermijnen. Gewichtige redenen verzetten zich daarom tegen verstrekking of inzage. Voor het penitentiair dossier geldt dat de Penitentiaire maatregel en de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens exclusief regelen wie gegevens mag krijgen. Nabestaanden die zelf onderzoek willen doen vallen daar niet onder. De vragen uit de vierde vordering had de Staat al ter zitting beantwoord.
De weduwe kan wel gebruikmaken van artikel 7:458b BW, waarmee een onafhankelijke arts kan beoordelen of het weigeren van inzage in het medisch dossier gerechtvaardigd is. De Staat heeft toegezegd daaraan mee te werken. De voorzieningenrechter wees alle vorderingen af en veroordeelde de weduwe in de proceskosten van de Staat van € 2.101, te betalen binnen veertien dagen.
Rechtbank Den Haag · 9 november 2026
Civiel Recht Rechter wijst eis af: Staat hoeft opleiding orthopedagoog-generalist niet te bekostigen Wie in Nederland orthopedagoog-generalist wil worden, moet de opleiding grotendeels zelf of via de werkgever betalen. De opleiding tot GZ-psycholoog wordt daarentegen wel centraal door de overheid bekostigd. De Nederlandse Vereniging van Pedagogen en Onderwijskundigen (NVO) vindt dat oneerlijk en stapte naar de rechter om te eisen dat de Staat de opleiding ook centraal gaat betalen.
Het beroep van orthopedagoog-generalist (OG) staat sinds 1 januari 2020 in de Wet BIG, de wet die zorgberoepen beschermt en registreert. De NVO vroeg de Staat dat jaar al om centrale bekostiging van de opleiding. Daarna volgden jaren van brieven, vragen en onderzoeken. Zo liet de NVO onderzoeksbureau Nivel onderzoeken wat werkgevers van OG's vinden, en liet de Staat het Capaciteitsorgaan, dat de behoefte aan zorgprofessionals raamt, eenmalig een raming maken. Dat orgaan adviseerde 184 OG's per jaar op te leiden, terwijl er in 2024 al 160 aan de opleiding begonnen.
Op 6 februari 2026 besloot de Staat dat centrale bekostiging niet aan de orde is. Volgens de Staat is er geen aantoonbare noodzaak: het verschil tussen de huidige en de geraamde instroom is klein, de opleiding wordt in de praktijk al door het veld betaald en er zijn geen signalen dat de kwaliteit of patiëntveiligheid onder druk staat. Bovendien zou geld voor deze opleiding ten koste gaan van andere vervolgopleidingen. Tegen dat besluit stond geen bezwaar of beroep open. De NVO begon daarom een kort geding bij de civiele rechter.
De NVO vroeg de rechter onder meer om de Staat te bevelen de opleiding op te nemen in de regelgeving over de beschikbaarheidsbijdrage (een vergoeding voor opleidingskosten), de instroomplekken te verdelen, het Capaciteitsorgaan standaard opdracht te geven de OG mee te nemen en aspirant-OG's die in september 2026 begonnen te compenseren. Volgens de NVO handelt de Staat onrechtmatig, onder meer in strijd met het zorgvuldigheidsbeginsel, het gelijkheidsbeginsel en het recht op vrije arbeidskeuze uit de Grondwet en het Europees Sociaal Handvest.
De voorzieningenrechter vond de NVO ontvankelijk, omdat voor haar achterban geen bestuursrechtelijke weg openstaat. Inhoudelijk volgde hij haar niet. Een bevel om regelgeving met een bepaalde inhoud vast te stellen kan de rechter volgens vaste rechtspraak niet geven, gelet op de staatsrechtelijke verhoudingen. Een bevel om maatregelen te nemen kan alleen als het handelen van de Staat onmiskenbaar onrechtmatig is, en de rechter moet zich in kort geding daarbij zeer terughoudend opstellen. Daarvan was hier geen sprake: gelet op de wettelijke ruimte van de Staat en de onderzoeken is niet aannemelijk dat de Staat verplicht is te zorgen voor meer OG's.
Het recht op vrije arbeidskeuze gaat volgens de rechter niet zo ver dat de Staat moet meebetalen aan bepaalde vervolgopleidingen. De Staat verhindert niemand de opleiding te volgen. De overige vorderingen volgden dit lot. De Staat hoeft het Capaciteitsorgaan niet standaard opdracht te geven, hoeft geen marktverstoringstoets te laten doen en hoeft niet nog meer onderzoek te laten uitvoeren. De rechter noemde het wel wrang dat de opleiding niet centraal wordt bekostigd, terwijl niet ter discussie staat dat de OG van professionele en maatschappelijke meerwaarde is. Hij vond het van meerwaarde dat de Staat en de NVO met elkaar in gesprek blijven.
De voorzieningenrechter wees alle vorderingen af en veroordeelde de NVO in de proceskosten van de Staat, begroot op € 2.101, met wettelijke rente als zij niet binnen veertien dagen betaalt.
Rechtbank Den Haag · 4 november 2026
Civiel Recht Rechtbank vernietigt naheffing van € 831.912 omzetbelasting voor huisartsenlab: medische vrijstelling geldt Een organisatie die laboratoriumonderzoek verzorgt voor patiënten van huisartsen kreeg van de Belastingdienst een naheffingsaanslag omzetbelasting over 2019 van € 831.912, plus € 194.256 aan belastingrente. De Belastingdienst vond dat het bedrijf btw had moeten afdragen over zijn diensten. Het bedrijf verzorgt eerstelijnsdiagnostiek: huisartsen sturen lichaamsmateriaal van patiënten op voor klinisch chemisch, pathologisch of microbiologisch onderzoek, zodat zij een diagnose kunnen stellen. De rechtbank Zeeland-West-Brabant vindt dat de aanslag ten onrechte is opgelegd.
De structuur achter de dienstverlening is ingewikkeld. Het bedrijf heeft zelf geen AGB-code en kan daarom niet rechtstreeks contracteren met zorgverzekeraars. Daarom sluit een stichting die wel over zo'n code beschikt de contracten met de verzekeraars. Die stichting besteedt het onderzoek uit aan het bedrijf, dat op zijn beurt de laboratoriumdiensten inkoopt bij een andere stichting. Bij die laatste stichting werken pathologen en arts-microbiologen die in het BIG-register staan, het wettelijke register van gezondheidszorgberoepen. Ook werken er klinisch chemici. De zorgverzekeraars betalen aan de eerste stichting, en die stuurt het geld, na aftrek van eigen kosten, door naar het bedrijf. Dat bedrijf wil winst maken met zijn diensten, en dat staat niet ter discussie.
Het geschil draaide om de vraag of de diensten zijn vrijgesteld van btw. De Belastingdienst vond dat de diensten onder een vrijstelling voor het verzorgen van opgenomen personen vallen, maar dat die niet geldt omdat het bedrijf winst beoogt. Volgens de Belastingdienst kon het bedrijf dan ook niet terugvallen op de vrijstelling voor medische beroepsbeoefenaren. De rechtbank wijst dat af. Zij verwijst naar het arrest Wolf-Henning Peters van het Hof van Justitie van 18 september 2019. Daaruit volgt dat medische verzorging die niet aan alle voorwaarden van de ene vrijstelling voldoet, nog steeds onder de andere vrijstelling kan vallen. De werkingssfeer van beide vrijstellingen verschilt in beginsel, maar medische diensten zoals die van dit bedrijf kunnen onder allebei vallen.
Daarna keek de rechtbank of aan de voorwaarden van de vrijstelling voor medische beroepen was voldaan. Die vereist dat de diensten worden verricht door beroepsbeoefenaren met een BIG-opleiding, of door beroepsbeoefenaren met een gelijkwaardig kwaliteitsniveau. Het bedrijf legde afschriften uit het BIG-register over waaruit blijkt dat in 2019 geregistreerde pathologen en arts-microbiologen bij de laboratoriumstichting werkten. Voor de klinisch chemici, die niet in het BIG-register staan, oordeelt de rechtbank dat zij een gelijkwaardig niveau hebben. Zij hebben een natuurwetenschappelijke master gevolgd, gecombineerd met een vierjarige opleiding. Volgens de rechtbank wijst een advies van het Zorginstituut uit 2020 dezelfde kant op, onder meer omdat ISO-normen eisen stellen aan opleiding en deskundigheid van laboratoriumpersoneel. De eisen uit het beleidsbesluit van de staatssecretaris kunnen het bedrijf niet worden tegengeworpen, omdat een beleidsbesluit geen verplichtingen kan opleggen.
Ook de vraag wie de diensten verricht, beantwoordt de rechtbank in het voordeel van het bedrijf. Het bedrijf lichtte ter zitting toe dat de klinisch chemicus, patholoog of arts-microbioloog aan de huisarts rapporteert over de uitslagen en verantwoordelijk is voor de kwaliteit, ook als computers een deel van de analyse doen. De overgelegde laboratoriumuitslagen bevatten de beroepscodes en bevindingen van deze specialisten.
De rechtbank verklaart het beroep gegrond en vernietigt de uitspraak op bezwaar, de naheffingsaanslag en de belastingrentebeschikking. De Belastingdienst moet het griffierecht van € 385 vergoeden en € 1.868 aan proceskosten betalen.
Rechtbank Zeeland-West-Brabant · 6 november 2026
Bestuursrecht; Belastingrecht