A-G: bruiklener mag woning niet zomaar verhuren; arrest hof moet worden vernietigd Twee broers kochten in 2019 een woning van de familie van de man die er al woonde. Met hun vader, die namens hen onderhandelde, werd afgesproken dat de verkoper de woning vijftien jaar lang mocht blijven gebruiken, zonder huur te betalen. Hij betaalt alleen gas, water, licht en de WOZ-aanslagen. Hij verblijft geregeld in Spanje en verhuurde de woning aan derden. De broers vinden dat hij dat niet mocht en ontbonden de overeenkomst in februari 2023. Partijen zijn het erover eens dat het om bruikleen gaat: gebruik van een zaak om niet.
De rechtbank Noord-Holland en het gerechtshof Amsterdam wezen de vorderingen van de broers af. Volgens het hof was de bruiklener niet verplicht zelf in de woning te wonen en was niet gebleken dat verhuur was verboden. Het hof vond dat de regel uit het huurrecht, die onderverhuur van een woning verbiedt, niet geldt omdat het hier om bruikleen gaat. De broers gingen in cassatie.
In zijn conclusie vindt advocaat-generaal Valk (Parket bij de Hoge Raad) dat het hof is uitgegaan van het verkeerde vertrekpunt. Zijn uitgangspunt: een bruiklener mag de zaak die hij om niet in gebruik heeft gekregen niet aan een derde in gebruik geven, tenzij anders is overeengekomen. Hij wijst erop dat de oudere Nederlandse literatuur dat zo zag en dat het ontwerp voor het nieuwe Burgerlijk Wetboek dat voorschreef. Ook in Duitsland, Zwitserland, Oostenrijk, Italië, Portugal, Frankrijk, België en Engeland geldt die regel. De wettelijke regeling van bruikleen stamt uit 1838 en noemt het onderwerp niet uitdrukkelijk, maar volgens de A-G kan de rechter het als regel van aanvullend recht aanvaarden.
De A-G bespreekt ook de nieuwere Nederlandse schrijvers die meer ruimte willen laten voor een beoordeling per geval. Hij vindt hun argumenten niet overtuigend. Een geleend renpaard dat tijdelijk aan een ander wordt gegeven is volgens hem een uitzonderlijk geval. Bruikleen wordt gewoonlijk verleend met het oog op de persoon van de bruiklener. Bij verhuur komt daar iets bij: de bruiklener haalt dan geldelijk gewin uit wat hem om niet is gegund. Bij een woning zijn de argumenten volgens hem nog sterker. Voor huur van woonruimte verbiedt de wet onderverhuur, mede omdat een onderhuurder bescherming geniet. Dat geldt volgens de A-G ook voor bruikleen van een woning, want de uitlener mag niet worden geconfronteerd met huurders of onderbruikleners. Wil de bruiklener toch verhuren, dan moet hij stellen en bewijzen dat dit is overeengekomen. Het hof liet dat niet op hem rusten maar zette het gebrek aan bewijs op rekening van de uitleners.
Over het middel zelf is de A-G kort. Onderdeel 1 slaagt, omdat het hof de hoofdregel en de verdeling van stelplicht en bewijslast heeft miskend. De feitelijke beoordeling van het hof is volgens hem van dat onjuiste vertrekpunt doortrokken. Onderdeel 2 bespreekt hij bewust niet, omdat dat aan het verwijzingshof is. Als de overeenkomst alsnog zo wordt uitgelegd dat verhuur was toegestaan, kan de uitkomst anders zijn, maar dan moet het hof van de juiste regel uitgaan. Voor het geval dat de bruiklener zonder toestemming verhuurt, wijst hij erop dat de uitlener de overeenkomst kan beëindigen en de zaak kan terugvorderen.
De conclusie van de A-G strekt tot vernietiging van het arrest van het hof en verwijzing van de zaak. De Hoge Raad beslist later of hij dat advies volgt. Tegen de bruiklener is in cassatie verstek verleend.
Parket bij de Hoge Raad · 13 november 2026
Civiel Recht Hof draait veroordeling om: verkoper speculatieve landbouwgrond hoefde kopers niet anders te informeren In 2019 kocht een vrouw via bemiddelingsbedrijf twee percelen landbouwgrond voor in totaal € 40.000. De verkoper presenteerde de percelen als strategisch gelegen grond met potentie voor bestemmingswijziging en toekomstige waardestijging. Na het overlijden van de vrouw in 2024 vernietigde haar man de koopovereenkomsten buitengerechtelijk, met een beroep op dwaling en oneerlijke handelspraktijken. Hij eiste terugbetaling van de koopsom.
De rechtbank Noord-Holland gaf de man gelijk. Volgens de rechtbank had de verkoper de kopers beter moeten informeren over de risico's, had hij met de brochures een onjuist rooskleurig beeld geschetst en was uit onderzoek van het Kadaster gebleken dat de percelen in werkelijkheid onverkoopbaar en daarmee waardeloos waren.
In hoger beroep oordeelde het Gerechtshof Amsterdam anders. Het hof stelde vast dat de vrouw vóór het sluiten van de koopovereenkomsten op meerdere manieren was gewaarschuwd. De brochures bevatten naast wervende teksten ook uitdrukkelijke disclaimers dat geen garanties werden gegeven over toekomstige waardeontwikkelingen en dat sprake was van agrarische grond. Ook de blanco koopovereenkomst, die een week van tevoren naar haar was gestuurd met het verzoek die te lezen, bevatte duidelijke vrijwaringen. Bovendien had de verkoper haar tijdens het verkoopgesprek mondeling op de risico's gewezen, waaronder het feit dat de betaalde prijs ruim boven de reële agrarische waarde lag en dat zij een lange adem moest hebben.
Het hof verwierp elk van de drie dwalingsgronden die de man had aangevoerd. Ten eerste kon niet worden vastgesteld dat de percelen bij aankoop in werkelijkheid geen bijzondere potentie hadden: de verkoper had onderbouwd dat hij zorgvuldig grond selecteerde en samenwerkte met planologen, en rapporten van de gemeente wezen uit dat de percelen destijds al als eventuele bouwlocaties in beeld waren. Ten tweede had de verkoper geen te rooskleurig beeld geschetst over kansen en rendement, gelet op alle verstrekte waarschuwingen. Ten derde kon niet worden vastgesteld dat de percelen zonder bestemmingswijziging onverkoopbaar zouden zijn: de grond kon ook aan boeren worden verkocht, worden verpacht of als tuin dienen.
Het hof wees ook het beroep op een oneerlijke handelspraktijk af. Van een gemiddeld omzichtige consument mag worden verwacht dat die niet alleen de aanprijzende delen van de brochures bekijkt, maar ook de voorzichtigere teksten leest en de toegezonden contractinformatie doorneemt. Op basis van alle beschikbare informatie was de vrouw in staat geweest een geïnformeerd besluit te nemen.
Het hof vernietigde het vonnis van de rechtbank en wees alle vorderingen van de man alsnog af. De man werd veroordeeld in de proceskosten van beide instanties: € 5.432 voor de eerste aanleg en € 7.104,45 voor het hoger beroep. Ook moet hij alles terugbetalen wat de verkoper hem op grond van het vernietigde vonnis had uitbetaald.
Gerechtshof Amsterdam · 28 oktober 2026
Civiel Recht Rechtbank Amsterdam wijst incidenten van tien energieleveranciers over bevoegdheid en splitsing af in WAMCA-zaak over wijzigingsbedingen Drie stichtingen hebben een collectieve rechtszaak aangespannen tegen tien Nederlandse energieleveranciers. De kern van het geschil: de energieleveranciers gebruiken in hun variabele contracten met consumenten en andere kleinverbruikers een zogeheten wijzigingsbeding, artikel 19.3 van de Algemene Voorwaarden 2017 van branchevereniging Energie-Nederland. Dat beding laat de leveranciers toe hun tarieven eenzijdig te wijzigen. Volgens de stichtingen is dat beding oneerlijk en onredelijk bezwarend, omdat consumenten niet goed kunnen inschatten wat de financiële gevolgen voor hen zijn. De stichtingen vorderen vernietiging van het beding en terugbetaling of schadevergoeding voor alle getroffen afnemers.
De zaak is ingesteld door Stichting Eerlijke Handelspraktijken (SEH) op 30 juni 2025, gevolgd door Stichting Consumenten Competition Claims (SCCC) en Stichting Consumer Justice (SCJ). De procedure valt onder de WAMCA, de Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie, die is bedoeld om massazaken gecoördineerd als één zaak te behandelen. Gedaagden zijn Budget Thuis, Eneco, Energiedirect, Essent, Greenchoice, Vattenfall, Greenchoice Zakelijk, ENGIE, Oxxio en Vandebron.
De energieleveranciers stelden in zogenoemde incidenten drie processuele verweren. Ten eerste voerden acht van hen aan dat de rechtbank Amsterdam niet bevoegd is om over hun zaken te oordelen. Ten tweede vroegen diezelfde partijen om splitsing van de zaak, zodat elk van hen afzonderlijk zou worden behandeld. Ten derde vroegen alle tien inzage in interne documenten van de stichtingen, zoals communicatie met hun procesfinanciers en met organisaties als de Consumentenbond en Vereniging Eigen Huis.
De rechtbank verwierp alle drie de verweren. Over de bevoegdheid oordeelde de rechtbank dat alle energieleveranciers hetzelfde wijzigingsbeding gebruiken, namelijk artikel 19.3 van de AV 2017. Dat is één gezamenlijke gebeurtenis in de zin van de WAMCA, en de feitelijke en rechtsvragen zijn gelijksoortig. Omdat drie leveranciers in Amsterdam zijn gevestigd, is de rechtbank Amsterdam bevoegd voor alle tien. Splitsing wees de rechtbank eveneens af: juist het doel van de WAMCA is zulke massazaken als één geheel te behandelen.
Over de inzageverzoeken oordeelde de rechtbank dat de energieleveranciers al inzage hadden gekregen in de financieringsafspraken van de stichtingen met hun procesfinanciers, via een eerder gegeven bevel. Voor de overige gevraagde documenten, zoals communicatie over de oprichting van de stichtingen en de motieven daarvoor, ontbreekt voldoende belang. De rechtbank overwoog dat de vraag wie het initiatief heeft genomen voor de stichting, niet relevant is voor de vraag of de stichting voldoende onafhankelijk opereert. Over de benoeming van twee leden van de raad van toezicht van SCJ constateerde de rechtbank dat zij op persoonlijke titel zijn benoemd en dat concrete aanwijzingen voor gebrekkige onafhankelijkheid ontbreken.
De inhoudelijke beoordeling van de zaak is nog niet begonnen. De rechtbank wacht eerst op een arrest van de Hoge Raad, dat op 4 december 2026 wordt verwacht in een vergelijkbare zaak tussen een individuele consument en Vattenfall over hetzelfde wijzigingsbeding. Het hof Amsterdam had in die zaak in maart 2025 geoordeeld dat het beding oneerlijk is, maar Vattenfall heeft cassatie ingesteld en de advocaat-generaal heeft geconcludeerd tot vernietiging. De rechtbank acht dat arrest van cruciaal belang voor de verdere behandeling van deze collectieve procedure en geeft partijen de gelegenheid daarop te reageren.
In de incidenten over bevoegdheid en splitsing veroordeelde de rechtbank acht energieleveranciers elk in de proceskosten van de drie stichtingen, begroot op € 842,00 per stichting. Budget Thuis en Vattenfall, die geen bevoegdheids- of splitsingsincident hadden opgeworpen, hoeven die kosten niet te betalen. De kosten van de inzageverzoeken worden gecompenseerd: iedere partij draagt haar eigen kosten.
Rechtbank Amsterdam · 28 oktober 2026
Civiel Recht Kantonrechter: HEMA niet aansprakelijk voor val van medewerkster van kantinestoel bij koffiemachine Een medewerkster van HEMA viel op 3 november 2023 in de bedrijfskantine van een filiaal toen zij op een kantinestoel stond om koffiebonen in de koffiemachine aan te vullen. Een ambulance bracht haar naar het ziekenhuis. Zij hield HEMA aansprakelijk voor de gevolgen en vroeg de kantonrechter in Amsterdam om te verklaren dat HEMA als werkgever voor haar schade moet opdraaien. Dat verzoek is afgewezen.
De vrouw werkte sinds 15 augustus 2022 met contracten voor bepaalde tijd voor 24 uur per week bij het filiaal. Op 15 maart 2024 stelde zij HEMA aansprakelijk. HEMA deelde in maart 2025 verklaringen van drie leidinggevenden. Daarin staat dat zij is ingewerkt, dat haar nadrukkelijk is verteld voor het werken op hoogte een trapje of olifantenpoot te gebruiken, en dat zij de huisregels en het B Safe protocol voor akkoord heeft getekend. Op 23 maart 2026 nam HEMA definitief het standpunt in dat zij niet aansprakelijk is.
De procedure liep als deelgeschil. Dat is een snelle procedure waarin de rechter tijdens de onderhandelingen over letselschade één kernvraag beoordeelt om partijen weer op gang te helpen. De kantonrechter vond dat het verzoek daarvoor geschikt was, omdat een oordeel over de aansprakelijkheid de impasse tussen partijen kan doorbreken.
De rechter ging uit van artikel 7:658 van het Burgerlijk Wetboek. Een werkgever is in beginsel aansprakelijk voor schade die een werknemer tijdens het werk oploopt, tenzij hij aantoont dat hij zijn zorgplicht is nagekomen, of dat de schade grotendeels komt door opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer. Dat de val tijdens het werk gebeurde, stond niet ter discussie. Het ging dus om de vraag of HEMA genoeg had gedaan.
De kantonrechter vond van wel. De vrouw betwistte niet dat zij het B Safe protocol kende, dat het protocol op meerdere plekken in het gebouw hing, onder meer in de lift, en dat zij instructies over werken op hoogte had gehad. Ook betwistte zij niet dat er voldoende geschikte hulpmiddelen in het filiaal aanwezig waren. Haar verzoek aan de filiaalmanager om extra hulpmiddelen te bestellen, dat niet is uitgevoerd, maakte volgens de rechter niet dat er te weinig waren. Het verzoek liet juist zien dat zij wist dat zij een hulpmiddel moest gebruiken. Andere maatregelen die HEMA redelijkerwijs had moeten treffen, noemde zij niet. Voortdurend controleren of instructies worden nageleefd, kan volgens de rechter niet van HEMA worden verlangd. Dat de vrouw zelf besloot de voorschriften niet te volgen, komt voor haar rekening.
Over de kosten van het deelgeschil beslist de rechter dat deze worden begroot op € 0,00, te vermeerderen met het door de vrouw betaalde griffierecht. Omdat de aansprakelijkheid niet vaststaat, wordt HEMA niet veroordeeld tot betaling. Dat hoeft alleen als haar aansprakelijkheid later alsnog komt vast te staan.
De kantonrechter wijst het verzoek om HEMA aansprakelijk te verklaren voor het ongeval van 3 november 2023 af.
Rechtbank Amsterdam · 10 november 2026
Civiel Recht; Arbeidsrecht Hof bekrachtigt afwijzing schadeclaim tegen Staat over coronatoegangsbewijs Van 25 september 2021 tot 25 februari 2022 konden Nederlanders bij horeca, culturele locaties en evenementen alleen naar binnen met een coronatoegangsbewijs. Zo'n bewijs kreeg je met een vaccinatiebewijs, een herstelbewijs of een negatieve testuitslag. Drie mensen vonden dat de Staat daarmee hun grondrechten schond en vorderden schadevergoeding. Een van hen had danslessen gevolgd, een tweede exploiteerde twee horecazaken in Amersfoort en Soest en een derde ging naar de tennisvereniging en ondernam sociale activiteiten.
De eerste eiseres had zich ingeschreven voor een dansopleiding, maar kreeg geen toegang tot de dansschool en stelt betaald te hebben voor lessen die zij niet kon volgen. De horecaondernemer stelt omzet te zijn misgelopen en sloot zijn zaken vanaf 6 november 2021 helemaal, omdat hij zijn gasten niet wilde controleren. Daarna beperkte hij zich tot het bezorgen van maaltijden. De derde eiseres liet zich meerdere keren testen en wil reiskosten en reistijd vergoed krijgen. Zij stelt ook dat zij de tenniskantine niet in mocht, terwijl haar tennisvrienden dat wel mochten. Alle drie noemen zij daarnaast immateriële schade, zoals stress, ruzie met hun omgeving en verlies van levensvreugde. Geen van hen heeft zich laten vaccineren.
De rechtbank Den Haag wees hun vorderingen af. Het gerechtshof Den Haag kijkt in hoger beroep naar veertien grieven en wijst ze allemaal af. Een deel van het betoog gaat over de vaccins zelf: zouden die niet werken tegen besmetting en schadelijk zijn? Het hof zegt dat de appellanten zich niet hebben laten vaccineren, dat vaccinatie nooit verplicht was en dat zij een bewijs ook met een negatieve test konden krijgen. Zij hebben daarom geen belang bij hun klachten over de vaccins. Daarnaast bepaalde het Europese geneesmiddelenagentschap dat de vaccins onder voorwaarden op de markt mochten, en dat oordeel is voor het hof het uitgangspunt.
Ook het beroep op de Grondwet slaagt niet. De appellanten vinden dat de wet te veel aan de ministers heeft overgelaten, maar het hof mag een wet in formele zin niet aan de Grondwet toetsen (artikel 120 Grondwet). Het hof volgt verder de rechtbank dat de Staat mocht afgaan op de adviezen van het Outbreak Management Team. Dat orgaan wees op het risico van een opleving van het virus en op druk op de zorg als de afstandsregel van anderhalve meter zou vervallen. Het coronatoegangsbewijs was het alternatief. De Nederlandse Zorgautoriteit rekende per september 2021 met 180.000 tot 200.000 uitgestelde operaties. Dat de appellanten achteraf grafieken tonen waaruit zou blijken dat het bewijs weinig effect had, maakt de invoering niet onrechtmatig, want het gaat om de kennis van toen.
Over de grondrechten oordeelt het hof dat de rechtbank kon volstaan met een toets aan artikel 8 EVRM, omdat de andere genoemde bepalingen op dezelfde gronden tot hetzelfde resultaat leiden. Het Handvest van de Europese Unie is niet van toepassing, want de Staat voerde met het bewijs geen Europees recht uit. Het verwijt van discriminatie tussen gevaccineerden en niet-gevaccineerden gaat niet op, omdat er een test of herstelbewijs als alternatief was en er een uitzondering gold voor mensen die geen test konden ondergaan. Ook gold het bewijs maar kort en alleen voor niet-essentiële activiteiten. Dat de horecaondernemer zijn zaken sloot om geen gasten te hoeven controleren, komt volgens het hof voor zijn eigen rekening.
Het hof bekrachtigt daarom het vonnis van de rechtbank. De drie appellanten moeten hoofdelijk de proceskosten in hoger beroep betalen: € 987 aan griffierecht en nakosten en € 3.870 aan salaris van de advocaat van de Staat, vermeerderd met wettelijke rente als zij niet binnen veertien dagen betalen.
Gerechtshof Den Haag · 10 november 2026
Civiel Recht; Verbintenissenrecht