Hoge Raad: geen concernvrijstelling overdrachtsbelasting bij vastgoedfonds-aandelen van B.V. Een besloten vennootschap uit een internationaal financieel concern nam op 15 april 2021 alle aandelen over in een Nederlandse B.V. die vastgoed bezat. Die overname gebeurde bij de liquidatie van een vastgoedfonds waarin beleggers units hadden gekocht. Over zulke verkrijgingen is overdrachtsbelasting verschuldigd. De vennootschap betaalde dat bedrag op aangifte, maar vond dat ze er niet voor hoefde te betalen en maakte bezwaar.
De vennootschap beriep zich op de zogeheten concernvrijstelling. Die geldt als de verkrijgende en de vervreemdende vennootschap tot hetzelfde concern behoren. In de structuur stond een Zwitserse beheerder, Funds AG, die juridisch eigenaar was van alle aandelen in twee houdstermaatschappijen. De ene houdstermaatschappij bezat de aandelen in de Nederlandse B.V. die werd overgenomen, de andere de aandelen in de overnemende vennootschap. De fondsen zelf hadden geen rechtspersoonlijkheid. Beleggers die units kochten, kregen een vordering op Funds AG ter waarde van hun evenredige deel in de activa en inkomsten van het fonds. Geen enkele belegger had 90 procent of meer van de units.
Het Gerechtshof Den Haag oordeelde in het voordeel van de vennootschap. Volgens het hof vertegenwoordigen aandelen van één soort het gehele belang in een vennootschap, zowel juridisch als economisch. Omdat alle betrokken vennootschappen maar één soort aandelen hadden, hoorden ze volgens het hof samen met Funds AG bij één concern. Dat de waardeontwikkeling van het vastgoed via het fondsrendement naar de beleggers ging, veranderde daar volgens het hof niets aan. De vrijstelling was daarom van toepassing. De staatssecretaris van Financiën ging in cassatie.
De Hoge Raad geeft de staatssecretaris gelijk. Voor een concern in de zin van de regeling is vereist dat de moedervennootschap het gehele of nagenoeg gehele economische belang heeft bij de aandelen in haar dochters. Wie juridisch eigenaar van de aandelen is, speelt daarbij geen rol. Een moedervennootschap heeft dat economische belang alleen als zij het gehele of nagenoeg gehele risico van waardeverandering en tenietgaan van de aandelen draagt en de opbrengsten ervan geheel of nagenoeg geheel geniet. Het hof ging dus uit van een onjuiste rechtsopvatting door te stellen dat bij één soort aandelen het economische belang vanzelf bij de aandeelhouder ligt.
De Hoge Raad deed de zaak zelf af. Op grond van de feiten die het hof had vastgesteld en waartegen niemand opkwam, dragen de fondsparticipanten in betekenende mate het risico van waardeverandering van de aandelen en genieten zij in betekenende mate de opbrengsten. Het belang bij de aandelen berust daarom niet geheel of nagenoeg geheel bij Funds AG. De betrokken vennootschappen vormen dus geen concern. Met een concern met een van de beleggers lukt het ook niet, omdat niemand van hen 90 procent of meer van de units houdt.
Ook het recente arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie in de zaak Nova Iberomoldes brengt geen verandering. Volgens de Hoge Raad blijkt uit de stukken niet dat hier verrichtingen hebben plaatsgevonden waarover een Europese richtlijn het heffen van indirecte belasting verbiedt.
De Hoge Raad verklaart het cassatieberoep gegrond en vernietigt de uitspraken van zowel het hof als de rechtbank. Het beroep tegen de uitspraak van de inspecteur verklaart hij alsnog ongegrond, zodat de op aangifte voldane overdrachtsbelasting verschuldigd blijft. Er volgt geen proceskostenveroordeling.
Hoge Raad · 6 november 2026
Bestuursrecht; Belastingrecht Hoge Raad vernietigt boete van € 250.000 voor verboden grondverkoop: hof matigde niet onder aflossing Een B.V. kocht in 2011 van de gemeente Peel en Maas een stuk grond om duurzame woningen te bouwen volgens het 'cradle-to-cradle'-principe. De koopprijs was € 455.000. In de koopovereenkomst stond dat de koper zijn rechten en plichten niet mocht overdragen zonder schriftelijke toestemming van de gemeente. Wie dat toch deed, verbeurde een boete van € 250.000.
Het oorspronkelijke bouwplan bleek niet levensvatbaar. Met toestemming van de gemeente verkocht de B.V. twee percelen aan derden. Over de resterende ruim 1.300 vierkante meter grond schreef zij in 2018 aan de gemeente dat een lokale ondernemer daar nieuwbouwwoningen wilde realiseren, en zij vroeg om toestemming voor de overdracht. In juli 2018 mailde zij dat zij ervan uitging dat er geen bezwaren waren als de gemeente niets meer van zich liet horen. Een schriftelijke toestemming kwam er niet. Toch droeg de B.V. de grond op 23 november 2018 over aan een projectontwikkelaar, voor € 195.000 exclusief btw. Direct daarna werd de B.V. ontbonden. De opbrengst kwam terecht bij de beheermaatschappij die bestuurder van de B.V. was.
De gemeente stapte naar de rechter tegen die beheermaatschappij en tegen de drie bestuurders daarvan. Zij vorderde € 250.000 schadevergoeding, gelijk aan de contractuele boete. Volgens de gemeente had de beheermaatschappij onrechtmatig gehandeld door actief te bewerkstelligen dat de B.V. haar verplichtingen niet nakwam. De aansprakelijkheid van de bestuurders baseerde zij op een wetsartikel over aansprakelijkheid voor onrechtmatige daden van bestuurders van rechtspersonen. De rechtbank Limburg wees de vordering toe tot € 195.000. Het gerechtshof 's-Hertogenbosch kende in 2025 het volledige bedrag van € 250.000 toe.
In cassatie bij de Hoge Raad voerden de beheermaatschappij en de bestuurders onder meer aan dat het hof de boete had moeten matigen. De wet geeft de rechter de mogelijkheid een afgesproken boete te verlagen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist. Het hof had matiging afgewezen. Het woog daarbij mee dat de beheermaatschappij onrechtmatig jegens de gemeente had gehandeld door de schuld die de B.V. aan haar had, af te lossen.
Daarmee ging het hof volgens de Hoge Raad de fout in. De boete is afgesproken tussen de gemeente en de B.V., en alleen die verhouding is van belang bij de vraag of de boete moet worden gematigd. De rechtsverhouding tussen de beheermaatschappij en de gemeente, en een eventuele wettelijke schadeplicht van de beheermaatschappij, speelt bij die beoordeling geen rol. Het hof had dat onderscheid niet gemaakt. De overige klachten van het middel konden niet tot cassatie leiden; de Hoge Raad hoefde dat niet verder te motiveren.
De Hoge Raad vernietigt het arrest van het hof 's-Hertogenbosch van 18 maart 2025 en verwijst de zaak naar het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, dat de zaak opnieuw moet behandelen. De gemeente moet de kosten van de cassatieprocedure betalen: € 8.627,40 aan verschotten en € 2.600 voor salaris, met wettelijke rente als zij niet binnen veertien dagen betaalt.
Hoge Raad · 6 november 2026
Civiel Recht; Ondernemingsrecht Kantonrechter laat administratiekantoor € 3.877 incasseren van klant zonder schriftelijke opdracht Een ondernemer uit Rotterdam deed jarenlang haar administratie, loonbelasting, btw-aangiften en jaarstukken door een extern kantoor. Afspraken over de prijs legden ze nooit op papier vast, en een schriftelijke overeenkomst was er ook niet. Tussen februari 2021 en oktober 2024 stuurde het kantoor meerdere facturen, waarvan een deel onbetaald bleef. De ondernemer stelde dat ze niets hoefde te betalen, en dat zij in elk geval de eigen vordering mocht verrekenen.
Het kantoor eiste in de dagvaarding van 29 juli 2025 een hoofdsom van € 4.094,75, plus € 534,48 aan incassokosten en € 879,19 aan handelsrente. De zaak werd op 29 september 2026 ter zitting besproken. De kantonrechter van de rechtbank Rotterdam wees de vordering voor het grootste deel toe.
Het eerste verweer was dat er geen schriftelijke overeenkomst bestond. Dat hielp de ondernemer niet. Een overeenkomst van opdracht is vormvrij en kan ook mondeling of stilzwijgend tot stand komen. Omdat de ondernemer de dienstverlening, waaronder het indienen van belastingaangiften, had gebruikt, stond voor de kantonrechter vast dat er een overeenkomst was. Dat er geen prijzen waren afgesproken, maakte dat niet anders: dan is een redelijk loon verschuldigd. De facturen, met bedragen van € 157,30 tot € 1.173,80, vond de kantonrechter niet onredelijk, en de ondernemer had dat ook onvoldoende betwist.
De ondernemer voerde verder aan dat de openstaande facturen niet als schuld in de jaarrekeningen stonden die het kantoor zelf had opgesteld. Het kantoor wees echter op de jaarstukken over 2023, waarin onder de post accountants- en administratiekosten wel degelijk een schuld aan het kantoor was opgenomen. De ondernemer kon dat ter zitting niet weerleggen. Het beroep op verjaring faalde ook: de oudste factuur dateert van 12 februari 2021, dus de termijn van vijf jaar was bij de dagvaarding nog niet verstreken. Dat facturen laat waren verstuurd of aangiften laat waren ingediend, maakte de betalingsplicht niet minder.
De ondernemer wilde ook een bedrag van ongeveer € 3.000 verrekenen voor cosmetische producten die zij aan het kantoor zou hebben gestuurd. Het kantoor stelde dat zij die producten gewoon via de webshop had besteld en betaald. De ondernemer onderbouwde haar claim niet met facturen, bestelbonnen of afleverbewijzen, dus de kantonrechter liet het beroep op verrekening buiten beschouwing. Ook de geschatte kosten van € 4.000 tot € 6.000 voor een nieuwe accountant leverden niets op: er was geen formele tegenvordering ingesteld en als verweer was het onvoldoende onderbouwd. Stukken waar de gemachtigde van de ondernemer ter zitting naar verwees, maar die niet in het geding waren gebracht, liet de kantonrechter ook buiten beschouwing.
Over de hoofdsom week de kantonrechter af van de eis. In de dagvaarding stond € 4.094,75, maar de in de tekst genoemde factuurbedragen kwamen bij elkaar op € 3.876,95. Daarvan ging de kantonrechter uit.
De ondernemer moet het kantoor € 3.876,95 betalen, met wettelijke handelsrente vanaf de vervaldata van de facturen tot de dag van volledige betaling. Daarnaast komt er € 512,70 aan buitengerechtelijke incassokosten. De proceskosten zijn begroot op € 1.104,40, omdat de ondernemer voor het grootste deel ongelijk kreeg. Het vonnis is uitvoerbaar bij voorraad verklaard, dus het kantoor mag het meteen laten uitvoeren, ook als de ondernemer in hoger beroep gaat. Het anders of meer gevorderde, onder meer het hogere bedrag aan hoofdsom, wees de kantonrechter af.
Rechtbank Rotterdam · 6 november 2026
Civiel Recht; Verbintenissenrecht A-G: bruiklener mag woning niet zomaar verhuren; arrest hof moet worden vernietigd Twee broers kochten in 2019 een woning van de familie van de man die er al woonde. Met hun vader, die namens hen onderhandelde, werd afgesproken dat de verkoper de woning vijftien jaar lang mocht blijven gebruiken, zonder huur te betalen. Hij betaalt alleen gas, water, licht en de WOZ-aanslagen. Hij verblijft geregeld in Spanje en verhuurde de woning aan derden. De broers vinden dat hij dat niet mocht en ontbonden de overeenkomst in februari 2023. Partijen zijn het erover eens dat het om bruikleen gaat: gebruik van een zaak om niet.
De rechtbank Noord-Holland en het gerechtshof Amsterdam wezen de vorderingen van de broers af. Volgens het hof was de bruiklener niet verplicht zelf in de woning te wonen en was niet gebleken dat verhuur was verboden. Het hof vond dat de regel uit het huurrecht, die onderverhuur van een woning verbiedt, niet geldt omdat het hier om bruikleen gaat. De broers gingen in cassatie.
In zijn conclusie vindt advocaat-generaal Valk (Parket bij de Hoge Raad) dat het hof is uitgegaan van het verkeerde vertrekpunt. Zijn uitgangspunt: een bruiklener mag de zaak die hij om niet in gebruik heeft gekregen niet aan een derde in gebruik geven, tenzij anders is overeengekomen. Hij wijst erop dat de oudere Nederlandse literatuur dat zo zag en dat het ontwerp voor het nieuwe Burgerlijk Wetboek dat voorschreef. Ook in Duitsland, Zwitserland, Oostenrijk, Italië, Portugal, Frankrijk, België en Engeland geldt die regel. De wettelijke regeling van bruikleen stamt uit 1838 en noemt het onderwerp niet uitdrukkelijk, maar volgens de A-G kan de rechter het als regel van aanvullend recht aanvaarden.
De A-G bespreekt ook de nieuwere Nederlandse schrijvers die meer ruimte willen laten voor een beoordeling per geval. Hij vindt hun argumenten niet overtuigend. Een geleend renpaard dat tijdelijk aan een ander wordt gegeven is volgens hem een uitzonderlijk geval. Bruikleen wordt gewoonlijk verleend met het oog op de persoon van de bruiklener. Bij verhuur komt daar iets bij: de bruiklener haalt dan geldelijk gewin uit wat hem om niet is gegund. Bij een woning zijn de argumenten volgens hem nog sterker. Voor huur van woonruimte verbiedt de wet onderverhuur, mede omdat een onderhuurder bescherming geniet. Dat geldt volgens de A-G ook voor bruikleen van een woning, want de uitlener mag niet worden geconfronteerd met huurders of onderbruikleners. Wil de bruiklener toch verhuren, dan moet hij stellen en bewijzen dat dit is overeengekomen. Het hof liet dat niet op hem rusten maar zette het gebrek aan bewijs op rekening van de uitleners.
Over het middel zelf is de A-G kort. Onderdeel 1 slaagt, omdat het hof de hoofdregel en de verdeling van stelplicht en bewijslast heeft miskend. De feitelijke beoordeling van het hof is volgens hem van dat onjuiste vertrekpunt doortrokken. Onderdeel 2 bespreekt hij bewust niet, omdat dat aan het verwijzingshof is. Als de overeenkomst alsnog zo wordt uitgelegd dat verhuur was toegestaan, kan de uitkomst anders zijn, maar dan moet het hof van de juiste regel uitgaan. Voor het geval dat de bruiklener zonder toestemming verhuurt, wijst hij erop dat de uitlener de overeenkomst kan beëindigen en de zaak kan terugvorderen.
De conclusie van de A-G strekt tot vernietiging van het arrest van het hof en verwijzing van de zaak. De Hoge Raad beslist later of hij dat advies volgt. Tegen de bruiklener is in cassatie verstek verleend.
Parket bij de Hoge Raad · 13 november 2026
Civiel Recht Kantonrechter verleent 17-jarige handlichting om bedrijf in stolpboerderijen te starten Micky Bersee uit Schagerbrug is zeventien en wil een eigen bedrijf beginnen. Hij richt zich op timmer- en renovatiewerk aan ambachtelijke stolpboerderijen en andere bestaande panden: herstellen, renoveren, onderhouden en verbeteren van karakteristieke gebouwen en ander vastgoed. Zijn bedrijf heet BerseeBouw. Er is alleen een probleem: als minderjarige kan hij zonder meer geen zakelijke bankrekening openen en niet zelfstandig zaken doen. Daarom vroeg hij de kantonrechter om handlichting.
Handlichting betekent dat een minderjarige bepaalde bevoegdheden van een meerderjarige krijgt. Dat kan volgens artikel 1:235 van het Burgerlijk Wetboek alleen als de minderjarige zestien jaar of ouder is en zijn ouders ermee instemmen. Tegen de wil van de ouders in kan het niet. De kantonrechter bepaalt ook welke bevoegdheden worden toegekend en laat zich daarbij leiden door het belang van de minderjarige: is de gevraagde handlichting verantwoord?
Op de zitting van 29 oktober 2026 in Alkmaar verscheen Bersee, die zonder advocaat procedeerde, samen met zijn ouders. Zij zijn zelf ondernemer en gaven aan hun zoon te kunnen helpen, bijvoorbeeld met de boekhouding. Ook vonden zij dat zijn bevoegdheid om het bedrijf zelfstandig te vertegenwoordigen niet beperkt hoefde te worden.
De kantonrechter vond dat Bersee goed had uitgelegd waarom hij de handlichting nodig heeft. Hij is zeventien jaar oud en zijn ouders stemden in met het verzoek. Net als de ouders vond de kantonrechter het verantwoord het verzoek toe te wijzen.
De handlichting gaat niet meteen in. Volgens artikel 1:237 van het Burgerlijk Wetboek werkt zij pas vanaf de publicatie van de beschikking in de Staatscourant, zodat derden ervan kunnen kennisnemen. De griffier zorgt voor die publicatie. Daarnaast wordt de beschikking, met toestemming van Bersee niet geanonimiseerd, op rechtspraak.nl gepubliceerd. Bersee moet de handlichting zelf nog laten inschrijven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel; dat is wettelijk verplicht.
De kantonrechter verleent Bersee handlichting voor het zelfstandig verrichten van de rechtshandelingen die nodig zijn om zijn bedrijf BerseeBouw uit te oefenen. De beschikking is uitvoerbaar bij voorraad.
Rechtbank Noord-Holland · 11 november 2026
Civiel Recht