Rechter legt minister opnieuw dwangsom op voor trage visumbeslissing Twee mensen die samen een aanvraag hadden ingediend voor een machtiging tot voorlopig verblijf, een soort visum dat toegang tot Nederland regelt voordat iemand hier een verblijfsvergunning kan aanvragen, wachtten al langere tijd tevergeefs op een beslissing van de minister van Asiel en Migratie. Nadat de rechtbank de minister eerder al eens had opgedragen om binnen twee weken te beslissen, en die termijn opnieuw werd overschreden, stapten zij voor de tweede keer naar de rechter. De rechtbank Den Haag stelde hen in het gelijk en verbond er ditmaal een dwangsom aan.
Omdat het om een tweede, opvolgend beroep tegen dezelfde te trage besluitvorming ging, hoefde er geen nieuwe formele waarschuwing aan de minister te worden gestuurd voordat de zaak aan de rechter kon worden voorgelegd. Vaststond dat de minister de eerder opgelegde termijn van twee weken niet had gehaald, waardoor het beroep zonder verdere discussie gegrond was.
De rechtbank stelde vast dat het dossier van de aanvragers mogelijk nog niet compleet was: de minister moest de ingediende documenten nog beoordelen, overwoog een verzoek om aanvullende informatie te sturen, of wachtte nog op een reactie daarop. Normaal gesproken zou de minister in zo'n geval acht weken de tijd krijgen om alsnog te beslissen. Omdat het hier echter om een opvolgend beroep ging en de eerder gestelde termijn en het tijdsverloop sindsdien moesten meewegen, koos de rechtbank voor een kortere termijn van vier weken.
Voor de hoogte van de dwangsom volgde de rechtbank een recente landelijke aanbeveling van het overleg van bestuursrechters, bedoeld om dit soort beslissingen tussen rechtbanken meer op elkaar af te stemmen. Op basis daarvan bepaalde de rechtbank een dwangsom van € 50 per dag dat de minister de nieuwe termijn overschrijdt, met een maximum van € 15.000.
Omdat de aanvragers hadden gevraagd om vrijstelling van het griffierecht, de kosten die normaal voor het starten van een rechtszaak moeten worden betaald, wees de rechtbank dat verzoek toe: zij hoefden dit bedrag niet te betalen.
De rechtbank verklaarde het beroep gegrond en droeg de minister op binnen vier weken na deze uitspraak alsnog een besluit te nemen op de aanvraag, op straffe van een dwangsom van € 50 per dag met een maximum van € 15.000. De minister moet de aanvragers bovendien € 467 aan proceskosten vergoeden.
Rechtbank Den Haag · 4 september 2026
Bestuursrecht; Vreemdelingenrecht Kort geding over uitlevering aan VS mislukt: vrouw met risico op levenslang mag toch worden uitgeleverd Een vrouw met de Amerikaanse nationaliteit, die in Nederland vastzit in afwachting van uitlevering aan de Verenigde Staten, probeerde via een kort geding de uitlevering tegen te houden. Zij wordt in de staat South Carolina verdacht van medeplichtigheid aan moord op haar ex-partner en van samenzwering tot moord. De voorzieningenrechter in Den Haag wees haar vorderingen af.
De vrouw vroeg asiel aan in Nederland op de dag dat zij in maart 2025 aankwam. Kort daarna werd zij op verzoek van de Amerikaanse autoriteiten aangehouden. De uitleveringsrechter van de rechtbank Noord-Nederland verklaarde de uitlevering toelaatbaar, en de Hoge Raad bevestigde dat oordeel later volledig. De minister van Justitie en Veiligheid besloot in augustus 2026 de uitlevering ook formeel toe te staan.
Parallel liep een asielprocedure. De asielrechter in Rotterdam oordeelde in augustus 2026 dat de vrouw voldoende aannemelijk had gemaakt dat zij bij terugkeer naar de VS het risico loopt op een levenslange gevangenisstraf zonder enige kans op vervroegde vrijlating, wat een schending zou zijn van artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. De rechter vernietigde het besluit waarbij de asielaanvraag was afgewezen. Tegen die uitspraak stelde de minister van Asiel en Migratie hoger beroep in bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State.
In dit kort geding stelde de vrouw primair dat de uitlevering moest worden opgeschort totdat de Raad van State een definitief oordeel zou geven in de asielprocedure. De voorzieningenrechter wees dat af. Vaste rechtspraak bepaalt dat de uitleveringswet als bijzondere regeling voorgaat op de vreemdelingenwetgeving: de vraag of iemand mag worden uitgezet of uitgeleverd, wordt beantwoord in de uitleveringsprocedure, niet in de asielprocedure. Er bestaat dan ook geen verplichting om een onherroepelijke beslissing van de Raad van State af te wachten.
Subsidiair vorderde de vrouw dat de staat South Carolina aanvullende garanties moest afgeven over de doodstraf en over een eventuele levenslange gevangenisstraf. Ten aanzien van de doodstraf oordeelde de voorzieningenrechter dat de gegeven garanties voldoende zijn. De ambassade van de VS had bij diplomatieke nota bevestigd dat de doodstraf niet zal worden opgelegd, en als dat om procedurele redenen toch zou gebeuren, niet zal worden uitgevoerd. Bovendien had de openbaar aanklager in South Carolina in een beëdigde verklaring al toegezegd geen aparte procedure te starten om de doodstraf na te streven. De rechter achtte het vertrouwensbeginsel van toepassing: de VS zijn partij bij internationale mensenrechtenverdragen en Nederland mag er in beginsel op vertrouwen dat zij die naleven.
Over het risico op levenslang zonder vervroegde vrijlating was de voorzieningenrechter het oneens met de asielrechter. Hoewel de mogelijkheid van zo'n straf formeel bestaat bij de tenlastegelegde feiten, betekent dat nog niet dat er een reëel risico is dat die straf ook daadwerkelijk wordt opgelegd. De vrouw had nagelaten concreet toe te lichten waarom zij persoonlijk dat risico loopt. Een verwijzing naar de uitspraak van de asielrechter was daarvoor onvoldoende. De Staat had bovendien gemotiveerd betoogd dat er in haar zaak aannemelijke verzachtende omstandigheden bestaan, waarop de vrouw onvoldoende had gereageerd.
De voorzieningenrechter wees alle vorderingen af en veroordeelde de vrouw in de proceskosten van € 2.101.
Rechtbank Den Haag · 30 oktober 2026
Civiel Recht Rechter laat Oekraïense vrouw met zoon overplaatsen naar andere opvang in Velsen Een Oekraïense vrouw uit Velsen-Zuid woont samen met haar minderjarige zoon en haar moeder in een tweepersoonskamer op een opvanglocatie in de gemeente. Op die locatie verblijven te veel mensen voor wat de omgevingsvergunning toestaat. Daarom wil de gemeente een deel van de bewoners elders onderbrengen, en niet alleen zij kreeg bericht over een overplaatsing.
Op 17 september 2026 stuurde het college van burgemeester en wethouders van Velsen de vrouw een voornemen om haar en haar zoon per 24 september te verplaatsen, in verband met een herverdeling van de opvangplekken. Zij reageerde per e-mail. Een verhuizing zou de familiestructuur verstoren en het lastiger maken om voor haar moeder te zorgen. Ook is de reistijd naar studie en werk in Utrecht groot. Bij besluit van 22 september 2026 besloot het college toch tot overplaatsing, per 29 september 2026, naar een tweepersoonskamer op een andere locatie in de gemeente.
De vrouw maakte bezwaar en vroeg de voorzieningenrechter van de rechtbank Noord-Holland om een voorlopige voorziening: uitstel van de overplaatsing tot op haar bezwaar is beslist. Zij stelde dat zij, haar zoon en haar moeder feitelijk één huishouden vormen en elkaar dagelijks steunen. Volgens haar is onduidelijk wat er met haar moeder gebeurt, is haar niet uitgelegd waarom juist zij moet verhuizen en maakt zij zich zorgen over de nieuwe locatie, onder meer over de ventilatie en over een eerdere bewoner met open TBC.
De voorzieningenrechter nam een spoedeisend belang aan, omdat de overplaatsing op korte termijn zou plaatsvinden. Daarna woog hij de belangen van beide kanten. Het college legde uit dat de nieuwe plek mede mogelijk is doordat iemand daar vertrok en de overgebleven bewoonster bereid is een kamer te delen met de moeder van verzoekster. Wil de moeder dat niet, dan kan worden bekeken of haar andere dochter, die in een eenpersoonskamer op dezelfde locatie woont, de tweepersoonskamer met haar kan delen. Het college betrok ook dat de vrouw op 7 juli 2026 had gevraagd om met haar zoon in Utrecht te worden opgevangen, in verband met werk en opleiding. In dat verzoek schreef zij dat haar moeder op de huidige locatie zou blijven wonen. Het college onderzoekt of er in Utrecht plek vrijkomt, maar dat kan door de hoge vraag naar opvangplekken nog enige tijd duren.
De voorzieningenrechter vond voorlopig dat het college in redelijkheid tot overplaatsing kon komen. Het is niet gebleken dat de aangeboden plek niet voldoet aan de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming of aan artikel 5 van de Regeling opvang ontheemden Oekraïne. Het college heeft er belang bij dat een locatie niet wordt gesloten wegens strijd met de omgevingsvergunning, en het mocht meewegen wat de vrouw zelf over haar moeder had geschreven. Een bijzondere opvangbehoefte, ook voor de moeder, is niet gebleken. Dat het college de moeder niet als gezinslid aanmerkt, is niet in strijd met de regeling. Dat het besluit onvoldoende is gemotiveerd, leidt niet tot een ander oordeel, omdat het college de motivering in de bezwaarprocedure kan aanvullen.
De voorzieningenrechter wees het verzoek om een voorlopige voorziening af. Het besluit tot overplaatsing blijft dus van kracht. Er is geen aanleiding voor vergoeding van het griffierecht of voor een proceskostenveroordeling. Tegen deze uitspraak staat geen hoger beroep of verzet open.
Rechtbank Noord-Holland · 12 oktober 2026
Bestuursrecht Rechter geeft vader toestemming voor paspoorten van twee Afghaanse kinderen zonder moeder Een vader uit Nederland die met zijn twee kinderen uit Afghanistan is gekomen, kreeg geen reisdocument voor hen aangevraagd. De kinderen zijn geboren in 2013 en 2014 en hebben alleen de Afghaanse nationaliteit. Ze beschikken niet meer over een geldig reisdocument. De gemeente waar de vader woont ging ervan uit dat hij het gezag deelt met zijn Afghaanse ex-vrouw en dat haar toestemming dus nodig was. Zij heeft sinds 2016 geen contact meer met het gezin en haar verblijfplaats is onbekend.
De vader vroeg de kinderrechter in Groningen om vervangende toestemming. Hij vindt een reisdocument praktisch noodzakelijk voor zijn kinderen en ook sociaal van belang, bijvoorbeeld voor schoolreizen naar het buitenland. De moeder is behoorlijk opgeroepen voor de zitting, maar niet verschenen. De Raad voor de Kinderbescherming adviseerde het verzoek hoe dan ook toe te wijzen, omdat de kinderen zich in de Nederlandse samenleving moeten kunnen legitimeren. Ook Vluchtelingenwerk was bij de zitting aanwezig.
De kinderrechter deelt het standpunt van de gemeente niet. De ouders zijn in Afghanistan getrouwd en daar ook gescheiden. Uit de Afghaanse uitspraak over de echtscheiding blijkt niet dat een gezagsregeling is getroffen. Volgens het Afghaanse recht, dat hier van toepassing is, had de vader daardoor al het alleenzeggenschap over de kinderen voordat zij naar Nederland kwamen. Strikt genomen heeft hij dus geen toestemming van de moeder nodig. Toch geeft de rechter die toestemming alsnog, om zeker te stellen dat er nu daadwerkelijk een reisdocument wordt afgegeven.
De toestemming geldt voor de aanvraag van een reisdocument op grond van artikel 34 van de Paspoortwet. Omdat beide kinderen de Afghaanse nationaliteit hebben, kan dat een reisdocument voor vluchtelingen of een reisdocument voor vreemdelingen zijn. De rechter wijst op het belang van een identiteitsbewijs. In de zorg geldt de identificatieplicht vanaf de geboorte, dus ook een huisarts, apotheek of ziekenhuis kan er om vragen. In het openbaar vervoer geldt ze vanaf twaalf jaar in specifieke situaties, en voor andere overtredingen vanaf veertien jaar. Voor reizen naar het buitenland heeft ieder kind een eigen paspoort of identiteitskaart nodig, want bijschrijven op het paspoort van een ouder kan niet meer.
De kinderrechter van de rechtbank Noord-Nederland verleent daarom vervangende toestemming voor het aanvragen van een reisdocument voor beide kinderen. De beschikking is op dit punt uitvoerbaar bij voorraad, wat betekent dat ze meteen kan worden gebruikt. Wat meer of anders is verzocht, wijst de rechter af.
Rechtbank Noord-Nederland · 5 november 2026
Civiel Recht; Personen- En Familierecht Rechter dwingt Hengelo Oekraïense broers na locatieverbod toch opvang te bieden, op straffe van dwangsom Twee Oekraïense ontheemden die sinds december 2022 in een gemeentelijke vluchtelingenopvang in Hengelo verbleven, stonden op 5 oktober 2026 plotseling op straat. Het college van burgemeester en wethouders ontzegde hun de toegang tot de opvanglocatie en legde permanente locatieverboden op. Reden: het overtreden van het huishoudelijk reglement door het bezit van (materialen voor het vervaardigen van) drugs en een steekwapen. Daarmee werden ook alle voorzieningen stopgezet.
De twee mannen maakten bezwaar en vroegen de voorzieningenrechter van de rechtbank Overijssel om een spoedmaatregel, een voorlopige voorziening, die geldt zolang het bezwaar loopt. Op 9 oktober 2026 trof de voorzieningenrechter al een ordemaatregel: het college moest hen tot de zitting een vorm van onderdak bieden. Het college weigerde dat uit te voeren, omdat het de veiligheid in gevaar zag. De gemachtigde van de mannen boekte daarna zelf een hotel, uitdrukkelijk op kosten van het college, en vroeg de rechter om aan een nieuwe voorziening een dwangsom te verbinden.
Voor de rechter stelde het college dat het locatieverbod geen besluit in juridische zin was. De locatiemanager zou het namens de gemeente als eigenaar en beheerder van de opvang hebben opgelegd, en niet namens het college in een publiekrechtelijke taak. De voorzieningenrechter volgde dat niet. De brieven van 5 oktober 2026 zijn volgens haar wel degelijk besluiten, omdat de toegang tot de locatie werd ontzegd en alle voorzieningen werden stopgezet. Dat het college met het verbod niet de bedoeling had de opvang te beëindigen, doet daar niets aan af: het is wel het feitelijke gevolg. Ook het spoedeisend belang was er. Het verblijf in een hotel dat de gemachtigde voorschiet, is een tijdelijke oplossing om dakloosheid te voorkomen.
De rechter beperkte zich tot een belangenafweging en gaf geen voorlopig oordeel over de vraag of de verboden rechtmatig zijn. Het college wees op de veiligheid van de 473 bewoners, onder wie 80 kinderen, op het financiële belang om geen externe opvang te hoeven inhuren en op het bezwaar dat verzoekers zouden worden beloond voor slecht gedrag met verblijf in een 'luxe' opvang. De voorzieningenrechter hield daar tegenover dat de Europese richtlijn over tijdelijke bescherming geen recht op luxe opvang zoals een hotel geeft. Wel volgt uit het arrest Haqbin van het Hof van Justitie van de EU dat ook bij een mogelijke overlastgever de verplichting blijft bestaan om in de meest elementaire behoeften te voorzien, waaronder een basale vorm van huisvesting. Volgens de rechter heeft het college niet aannemelijk gemaakt dat het er alles aan heeft gedaan om externe opvang te regelen; het volstond met de stelling dat het daarvoor geen mogelijkheden zag.
Het argument dat de mannen genoeg geld hebben om zelf onderdak te regelen, haalde het evenmin. Het college baseerde dat alleen op het feit dat een van hen geen bezwaar had gemaakt tegen het stopzetten van zijn financiële toelage. Of beiden werkelijk voldoende inkomen hebben voor bijvoorbeeld een hotel van circa € 100 per nacht, ongeveer € 3.000 per maand, is volgens de rechter onvoldoende duidelijk. De juridische discussie over de uitleg van de richtlijn kan in de bezwaarfase worden gevoerd. De rechter voegde eraan toe dat de verplichtingen van het college de mannen niet ontslaan van hun eigen verantwoordelijkheid: bieden zij passende opvang aan, dan moeten zij daarvan gebruikmaken en de huisregels respecteren. Omdat niet kan worden uitgesloten dat het bezwaar kans van slagen heeft, woog het belang van verzoekers om niet dakloos te zijn zwaarder.
Gelet op het feit dat het college de eerdere ordemaatregel naast zich neerlegde, verbond de rechter een dwangsom aan de uitspraak. De voorzieningenrechter wijst het verzoek toe en handhaaft de voorziening van 9 oktober 2026: het college moet binnen 24 uur na de uitspraak opvang bieden en dat blijven doen tot op het bezwaarschrift is beslist. Doet het dat niet, dan verbeurt het € 1.000 per persoon per dag (€ 2.000 in totaal per dag), met een maximum van € 30.000 per persoon en € 60.000 in totaal. Het college moet bovendien het griffierecht van € 200 vergoeden en € 1.868 aan proceskosten betalen.
Rechtbank Overijssel · 19 oktober 2026
Bestuursrecht; Bestuursprocesrecht