Rechter: wijkstichting is geen belanghebbende in zaak over dassenraster bij voetbalveld In Overhees, een wijk in Soest, ligt een voetbalclub vlak bij een bosgebied met een dassenburcht. De das foerageert op een van de voetbalvelden en beschadigt het veld. De gemeente Soest, eigenaar van de velden, vroeg daarom op 22 juli 2024 bij de provincie Utrecht een omgevingsvergunning aan voor een flora- en faunaactiviteit: het plaatsen van een dassenraster rondom het veld, zodat de dassen geen schade meer aanrichten.
Gedeputeerde staten van Utrecht verleenden die vergunning op 28 november 2024, geldig tot en met 1 oktober 2028. Stichting Behoud Overhees, die opkomt voor de leefomgeving in de wijk, maakte bezwaar. Op 23 september 2025 verklaarden gedeputeerde staten dat bezwaar gegrond. Zij trokken de vergunning in en verleenden meteen een nieuwe vergunning voor hetzelfde doel, met een aangepaste motivering. Daartegen ging de stichting in beroep bij de rechtbank Midden-Nederland.
Tegen de verwachting van de stichting kwam de rechtbank niet toe aan de vraag of de vergunning terecht was verleend. Bij de voorbereiding van de zitting zag de rechtbank aanleiding om uit zichzelf te onderzoeken of de stichting wel belanghebbende is. Alleen een belanghebbende kan bij de bestuursrechter beroep instellen. De rechtbank vroeg de stichting daarom op 3 september 2026 een overzicht te sturen van haar feitelijke werkzaamheden sinds de oprichting op 30 november 2023. De provincie stelde pas op de zitting van 16 september 2026 dat de stichting geen belanghebbende is. De stichting vond het teleurstellend dat de rechtbank dit zo laat aan de orde stelde.
Voor een rechtspersoon geldt dat het algemene belang dat zij behartigt zowel in haar statuten als in haar feitelijke werkzaamheden terug moet komen. Hoe ruimer de doelstelling, hoe zwaarder de eisen aan de werkzaamheden. De doelstelling van de stichting, het bevorderen van het leefmilieu van Overhees, waaronder behoud en versterking van de aangrenzende natuur en het landschap, vond de rechtbank in orde. Het voetbalveld ligt bovendien binnen het werkgebied.
De werkzaamheden waren het probleem. Over twee jaar bezien noemde de stichting een bewonersbijeenkomst, een kerstkaartenactie, een nieuwsbrief, een informatieavond over grondwater, overleg met de gemeente over de herinrichting van openbaar groen, een bijdrage aan een scoutingactiviteit en een reactie op een concept-omgevingsprogramma over water. Volgens de rechtbank is dat vrij beperkt, zeker bij zo'n ruime doelstelling. Alleen het overleg over het groen aan het Hazepad zou als natuurwerk kunnen tellen, maar daarbij werden boomsoorten gewijzigd met het oog op zonnepanelen, wat vooral de bewoners diende. De informatieavond over grondwater was vooral gericht op wateroverlast voor bewoners. De overige activiteiten zag de rechtbank niet als relevant. Dat de rechtbank niet alleen naar dassenbescherming keek maar naar alle natuurwerkzaamheden in Overhees en omgeving, veranderde daar niets aan.
De rechtbank verklaarde het beroep niet-ontvankelijk. De stichting krijgt haar griffierecht niet terug en geen vergoeding van haar proceskosten. De omgevingsvergunning voor het dassenraster blijft daarmee in stand.
Rechtbank Midden-Nederland · 12 november 2026
Bestuursrecht; Omgevingsrecht Rechter: McDonald's met drive-through in Rheden past niet in het bestemmingsplan Een restaurant voor McDonald's met drive-through en parkeerterrein aan de rand van Rheden komt er voorlopig niet. De rechtbank Gelderland oordeelde dat zo'n restaurant niet past binnen het bestemmingsplan en dat de gemeente de omgevingsvergunning daarom mocht weigeren.
Een bedrijf had op 22 december 2023 een omgevingsvergunning aangevraagd voor de nieuwbouw van een restaurant met drive-through en parkeerterrein. Op het perceel zit nu nog een Chinees restaurant. Het college van burgemeester en wethouders van Rheden weigerde de vergunning op 16 mei 2024 voor alle activiteiten, omdat het plan in strijd zou zijn met het bestemmingsplan en met de redelijke eisen van welstand. Na bezwaar bleef het college op 5 november 2024 bij die weigering. Het bedrijf stapte naar de rechter. Omwonenden namen als derde-partijen deel aan de zaak, omdat zij een McDonald's in hun omgeving niet zien zitten. Een actiecomité van omwonenden telde de rechtbank niet mee als partij, omdat het geen eigen organisatie of ledenbestand heeft.
Het draaide om de vraag wat het bestemmingsplan hier toestaat. Voor het perceel zijn 'restaurants, cafetaria's, snackbars, ijssalons met eigen ijsbereiding, e.d.' toegestaan. Partijen waren het erover eens dat een McDonald's zonder drive-through daarbinnen past, en ook dat bij een snackbar of cafetaria eten mag worden afgehaald. Het bedrijf vond dat een drive-through daar gewoon bij hoort, mede omdat de verwijzing naar de bedrijfscode voor deze categorie ook fastfoodrestaurants omvat en een drive-through niet zonder restaurant kan functioneren.
De rechtbank zag dat anders. Omdat het plan de begrippen niet uitlegt en ook de toelichting geen houvast biedt, keek zij naar het normale spraakgebruik en naar het woordenboek Van Dale. Een restaurant is daar een plek waar personeel aan tafel bedient. Een cafetaria of snackbar is een plek met een snelbuffet waar je staand iets gebruikt. Een drive-through is niets van dat al. De toevoeging 'e.d.' (en dergelijke) helpt niet, want daarmee zijn alleen functies bedoeld die naar hun aard gelijk zijn aan een restaurant, cafetaria of snackbar. Een drive-through richt zich op langsrijdende automobilisten en heeft volgens de rechtbank aannemelijk een andere ruimtelijke uitstraling, vooral door de grotere verkeersaantrekkende werking.
De andere argumenten van het bedrijf haalden niets uit. Dat er nu feitelijk een afhaalrestaurant op het perceel zit, is niet van belang voor de uitleg van het plan. De bedrijfscode waarnaar het bedrijf verwees, staat niet in de planregel zelf. En een McDonald's met drive-through die volgens het bedrijf in Arnhem onder een gelijkluidende bestemming is gebouwd, zegt niets over dit bestemmingsplan. Dat de drive-through niet los te zien is van het restaurant, maakt juist dat het hele plan niet past.
Het college had daarnaast onderbouwd waarom het niet wilde meewerken aan een afwijking van het bestemmingsplan, omdat een goede ruimtelijke ordening dan ontbreekt. Daar had het bedrijf geen gronden tegen aangevoerd. De aangevraagde activiteiten (bouwen, aanleggen en het strijdige gebruik) zijn bovendien onlosmakelijk met elkaar verbonden, dus de vergunning kon niet voor een deel worden verleend. Daardoor kwam de rechtbank niet meer toe aan de klachten over de welstand.
De rechtbank verklaarde het beroep ongegrond. De weigering van de omgevingsvergunning blijft in stand en het bedrijf krijgt geen proceskostenvergoeding.
Rechtbank Gelderland · 16 november 2026
Bestuursrecht; Omgevingsrecht Beveiliger houdt toestemming kwijt na mishandeling van buurvrouw; rechter vernietigt besluit, maar laat het gelden Een vrouw die als beveiliger werkte, mag dat werk niet meer doen nadat de politie haar toestemming introk. De aanleiding was een ruzie met een buurvrouw. Volgens de buurvrouw ontstond die ruzie omdat de kleinkinderen van de vrouw bloemen plukten uit een bloembak van de buurvrouw. De vrouw sprak de buurvrouw daarop aan. Daarna zou een scheldpartij zijn ontstaan, waarbij de vrouw de woorden 'Tering Turk' zou hebben gebruikt. De vrouw zou vervolgens een flesje hebben gegooid dat het kleinkind van de buurvrouw op het hoofd raakte, en daarna aan de haren van de buurvrouw hebben getrokken. De buurvrouw deed aangifte van mishandeling en discriminatie.
De officier van justitie legde de vrouw op 10 februari 2026 met een strafbeschikking een geldboete van € 250 op wegens mishandeling, met daarnaast een schadevergoeding van € 250. De verdenking van belediging met discriminatoir oogmerk werd geseponeerd wegens onvoldoende bewijs. De korpschef van de politie vond de vrouw daarna niet betrouwbaar genoeg voor het beveiligingswerk en trok op 21 april 2026 de toestemming in die zij via haar werkgever, een beveiligingsbedrijf, had gekregen. In het bestreden besluit van 13 juli 2026 hield hij daaraan vast. De vrouw ging in beroep en vroeg de voorzieningenrechter van de rechtbank Rotterdam om een spoedmaatregel, een voorlopige voorziening, zodat zij haar werk kon hervatten. Zij voerde aan dat zij door het besluit geen inkomsten meer had en schulden had opgebouwd. De rechter nam daarom een spoedeisend belang aan.
De vrouw voerde eerst aan dat zij niet goed was gehoord, omdat een advocaat van de korpschef de hoorzitting had gehouden en niet een hoorambtenaar van de politie zelf. De rechter verwierp dat. Ook een externe gemachtigde mag horen als aan de overige eisen uit de Algemene wet bestuursrecht is voldaan. De vrouw had er bovendien op de hoorzitting geen bezwaar tegen gemaakt, en de rechter zag niet hoe zij hierdoor in haar belangen was geschaad.
Het geschil ging verder over de vraag of de korpschef de toestemming mocht intrekken. Dat hij daartoe bevoegd was, stond niet ter discussie. De vrouw vond de maatregel niet evenredig en vond dat hij te weinig rekening hield met haar persoonlijke omstandigheden. Volgens vaste rechtspraak is intrekking op zichzelf een toegestaan middel om de betrouwbaarheid van beveiligers te bewaken, maar de korpschef moet uitleggen waarom de maatregel in het concrete geval passend en noodzakelijk is. Dat had hij in het bestreden besluit onvoldoende gedaan: zijn overwegingen gingen vooral over de vraag of van de terugkijktermijn van vier jaar mocht worden afgeweken, en niet over de evenredigheid. De rechter zag daarin een motiveringsgebrek.
De rechter oordeelde dat de intrekking inhoudelijk wel standhoudt. Een waarschuwing past volgens haar niet bij mishandeling, omdat van een beveiliger veel zelfbeheersing wordt verwacht in conflictsituaties. De vrouw wees op stressvolle omstandigheden, namelijk het overlijden van haar stiefvader in mei 2025 en haar examen in juni 2025. De rechter wees erop dat er tijd zat tussen die gebeurtenissen en de mishandeling op 25 september 2025, zodat een verband niet zonder meer valt in te zien. Ook was er minder dan een jaar verstreken sinds de strafbeschikking, dus de kans op herhaling kon niet als nihil worden gezien. Haar spijt en haar wens om snel weer aan het werk te gaan wogen niet zwaarder dan het belang van betrouwbare beveiliging. Zij had niet aannemelijk gemaakt dat zij geen ander werk kon doen en had volgens de zitting recht op een Wajonguitkering.
De voorzieningenrechter verklaarde het beroep gegrond en vernietigde het besluit van 13 juli 2026 wegens strijd met artikel 7:12 van de Awb. Omdat het gebrek met de toelichting in de procedure is hersteld, blijven de rechtsgevolgen van het besluit in stand: de toestemming blijft ingetrokken en de vrouw mag geen beveiligingswerk verrichten. Het verzoek om een voorlopige voorziening wees zij af. De korpschef moet de proceskosten van € 2.802 aan de vrouw vergoeden en het betaalde griffierecht van twee keer € 200 terugbetalen.
Rechtbank Rotterdam · 11 november 2026
Bestuursrecht; Bestuursprocesrecht Raad van State: Tilburgse eigenaar moet vier appartementen terugbrengen tot één woning, uitstel drie maanden Een pand in Tilburg is verbouwd tot vier appartementen, terwijl het bestemmingsplan maar één woning toestaat. De eigenaar verhuurt die appartementen. Het college van burgemeester en wethouders van Tilburg legde daarom op 5 oktober 2022 een last onder dwangsom op: het gebruik voor vier appartementen moest stoppen. Gebeurt dat niet, dan verbeurt de eigenaar € 5.000 per constatering, met een maximum van € 25.000. De dwangsom kan niet vaker dan eens per week worden verbeurd.
De eigenaar is inmiddels failliet en wordt vertegenwoordigd door een curator. Die maakte bezwaar tegen de last, maar het college verklaarde dat bezwaar op 12 juli 2023 ongegrond. Ook de rechtbank Zeeland-West-Brabant vond in haar uitspraak van 9 juli 2025 dat het college de last mocht opleggen. De curator ging daarop in hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
De curator voerde drie dingen aan. De splitsing in vier appartementen was gedaan door de vorige eigenaar. Er waren volgens hem bijzondere omstandigheden waardoor het college van handhaving had moeten afzien. En de dwangsom was te hoog. De Afdeling sluit grotendeels aan bij de gemotiveerde oordelen van de rechtbank, maar voegt er zelf enkele overwegingen aan toe.
Dat de vorige eigenaar de verbouwing deed, maakt volgens de Afdeling niet uit. Wat telt, is dat de eigenaar de vier appartementen nu verhuurt en laat gebruiken. Daarmee is zij overtreder van het bestemmingsplan. Ook dat de splitsing in het Kadaster stond en dat jarenlang gemeentelijke belastingen voor vier woningen werden betaald, hoefde de curator niet te laten denken dat het college niet zou ingrijpen. Het Kadaster is een zelfstandige organisatie die los van het college staat. De registratie en de belastingen zijn bovendien niet gebaseerd op wat het bestemmingsplan toestaat.
De stelling dat het beëindigen van de verhuur aan meerdere gezinnen zeer ingrijpend is, maakt handhaving ook niet onevenredig. De minimumeisen aan de grootte van woningen zijn mede bedoeld voor een aanvaardbaar woon- en leefklimaat van de huurders zelf.
De Afdeling verklaart het hoger beroep daarom ongegrond en bevestigt de uitspraak van de rechtbank. Omdat de termijn waarbinnen de overtreding moest worden beëindigd al is verstreken, had die uitspraak meteen kunnen leiden tot invordering van de dwangsom. Dat voorkomt de Afdeling met een voorlopige voorziening: de besluiten van het college worden geschorst tot drie maanden na verzending van de uitspraak. Het college vond zo'n nieuwe termijn van drie maanden acceptabel. De curator heeft dus drie maanden om het pand weer als één woning in gebruik te nemen. Daarna kan het college de dwangsom invorderen. Het college hoeft geen proceskosten te vergoeden.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht Raad van State: TNO moet onderzoeksdocumenten voor overheid onder Woo beoordelen op openbaarmaking Een verzoeker wilde weten hoe de grens van 25 kilometer in het rekenmodel Aerius is onderbouwd. Dat model berekent hoeveel stikstof uit bijvoorbeeld een stal of bedrijf neerslaat in natuurgebieden, en het speelt een rol bij het stikstofbeleid. Op 16 februari 2022 vroeg hij de Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO) om twee notities over de modellering van stikstofdepositie en alle communicatie over de totstandkoming daarvan met onder meer ministeries, Wageningen University en Research en het RIVM. Na een verzoek van TNO om het te preciseren, beperkte hij zijn vraag tot alle communicatie en verslagen van overleggen over de onderbouwing van die grens van 25 kilometer.
TNO wees het verzoek af. Volgens TNO ging het om onderzoeksgegevens die louter met een wetenschappelijk oogmerk zijn gemaakt, en dat is geen bestuurlijke aangelegenheid. Daarom was de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) niet van toepassing. Ook op het bezwaar, waarop TNO op 31 augustus 2022 beslist had toen de opvolger van de Wob, de Wet open overheid (Woo), al gold, bleef TNO bij dat standpunt. De rechtbank Midden-Nederland oordeelde op 5 april 2024 anders. Zij verklaarde het beroep gegrond, vernietigde het besluit en droeg TNO op een nieuw besluit te nemen. Daartegen stelde TNO hoger beroep in bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, in hoger beroep tegen de uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland van 5 april 2024.
De Afdeling gaat eerst na of de Woo op de taken van TNO van toepassing is. Dat is het geval. TNO is een orgaan in de zin van de Woo en alles wat het binnen de kaders van de TNO-wet doet, houdt verband met zijn publieke taak. In beginsel valt dus alle informatie, ook onderzoeksgegevens, onder de Woo.
Daarna kijkt de Afdeling naar de uitzonderingen. Artikel 36 van de TNO-wet staat op de bijlage bij artikel 8.8 van de Woo. Dat artikel maakt onderzoek vertrouwelijk dat TNO verricht in opdracht van anderen dan de overheid, voor zover de opdrachtgever dat heeft bedongen. Voor onderzoek in opdracht van de rijksoverheid of lagere overheden geldt die uitzondering niet. Dat volgt uit de wetsgeschiedenis, waarin de wetgever bewust koos om TNO-onderzoek in opdracht van de overheid onder de Woo te brengen. Daar staat ook uitdrukkelijk dat de uitzonderingen voor onderzoeksgegevens van universiteiten en de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) niet zijn overgenomen in de TNO-wet.
TNO voerde aan dat het toepassingsbereik van de Woo gelijk is gebleven aan dat van de Wob, zodat de oude rechtspraak over onderzoeksgegevens met een louter wetenschappelijk oogmerk blijft gelden. De Afdeling volgt dat niet. De wetgever heeft die rechtspraak bewust vervangen door de opname van artikel 36 TNO-wet in de bijlage. Dat TNO hierdoor anders wordt behandeld dan universiteiten en NWO, is een bewuste keuze van de wetgever.
Ook het betoog over de communicatie over de uitvoering van onderzoek slaagt niet. Voor zover die communicatie bij TNO berust en gaat over onderzoek in opdracht van de overheid en samenhangt met de publieke taak, valt zij onder de Woo. Communicatie over onderzoek in opdracht van anderen dan de overheid valt er niet onder. Dat de Woo van toepassing is, betekent niet dat alle informatie openbaar moet worden. TNO moet per document beoordelen of een uitzonderingsgrond van de Woo geldt.
De Afdeling verklaart het hoger beroep van TNO ongegrond en bevestigt de uitspraak van de rechtbank. TNO moet binnen zes weken een nieuw besluit nemen op het bezwaar van de verzoeker. Tegen dat nieuwe besluit staat alleen beroep open bij de Afdeling zelf. TNO moet daarnaast de proceskosten van de verzoeker in hoger beroep vergoeden tot een bedrag van € 1.868 en betaalt € 559 griffierecht.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht