Rechter eist heroverweging verbod op houden dromedarissen — CBB:2026:212
Positieflijst huis- en hobbydieren / aanwijzing diersoorten / domesticatiecriterium dromedaris
Eiser / verzoeker
Stichting [naam 1], [naam 2] en [naam 3] (dromedaris-houders en -stichting)
Verweerder / gedaagde
Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
Beroepen gegrond verklaard; bestreden besluiten vernietigd voor zover de minister daarbij de weigering om de dromedaris aan te wijzen handhaafde, en de minister opgedragen binnen dertien weken opnieuw te beslissen.
- Het Besluit huis- en hobbydierenlijst bevat 314 afzonderlijke appellabele besluiten; alleen de beslissing over de dromedaris lag ter toetsing voor.
- De binaire risicobeoordeling en toepassing van het voorzorgsbeginsel door het adviescollege zijn door het college als juridisch houdbaar beoordeeld.
- Het domesticatiecriterium omvat naast wetenschappelijke ook bestuurlijke afwegingen (houderijkennis, maatschappelijke aanvaarding), die de minister voor de dromedaris ten onrechte nooit heeft gemaakt.
- De besluitvorming over de dromedaris is onzorgvuldig voorbereid en ondeugdelijk gemotiveerd (strijd met artikelen 3:2 en 7:12 lid 1 Awb), mede gelet op de aanwijzing van de nauw verwante kameel.
- Minister moet binnen dertien weken opnieuw beslissen en proceskosten (€596,95) en griffierecht (€381) aan appellanten vergoeden.
Samenvatting
Het College van Beroep voor het bedrijfsleven heeft de minister van Landbouw gedwongen opnieuw te beslissen over het verbod op het houden van dromedarissen. De diersoort staat niet op de zogenoemde huis- en hobbydierenlijst, waardoor het houden ervan per 1 juli 2024 verboden is. Appellanten — een stichting en twee particuliere dromedaris-liefhebbers — vonden dat onterecht en stapten naar de rechter.
Sinds 2024 bepaalt het Besluit huis- en hobbydierenlijst welke zoogdieren in Nederland gehouden mogen worden. Dertig soorten zijn toegestaan, 284 niet. De beoordeling was uitgevoerd door een speciaal adviescollege dat keek naar risicofactoren voor dierenwelzijn, volksgezondheid en veiligheid. Dromedarissen scoorden slecht: zij dragen het gevaarlijke MERS-virus, wegen tot 600 kilo, kunnen bij de bronsttijd agressief zijn en hebben specifieke klimaat- en voedingsbehoeften. Daarmee vielen zij in de hoogste risicoklasse F.
Toch bestond er ook een uitzondering in het systeem: gedomesticeerde diersoorten zoals honden, katten en paarden werden wél toegestaan, ook al scoren zij op meerdere risicofactoren. Het adviescollege gebruikte hiervoor een 'domesticatiecriterium': soorten die al eeuwenlang door mensen worden gehouden en genetisch aantoonbaar zijn veranderd, mogen toch worden gehouden. Appellanten betoogden dat de dromedaris aan dat criterium voldoet — de diersoort bestaat immers niet meer in het wild, wordt al duizenden jaren gehouden en er is veel kennis aanwezig over de houderij ervan. Ook de nauw verwante kameel is wél op de lijst geplaatst.
Het college gaf de appellanten op de meeste punten geen gelijk. De beoordelingssystematiek met binaire risicoscores werd als acceptabel beoordeeld. Ook de klachten over de deskundigheid van het adviescollege en de toepassing van het voorzorgsbeginsel werden verworpen. Maar op één cruciaal punt ging het mis: de minister had het domesticatiecriterium te beperkt toegepast.
Volgens het college bestaat het domesticatiecriterium niet alleen uit wetenschappelijke vragen over genetische verandering, maar ook uit bestuurlijke afwegingen: is er een gangbare houderijpraktijk ontstaan, en is er maatschappelijke aanvaarding van de bijbehorende risico's? De minister had die bestuurlijke afweging nooit gemaakt voor de dromedaris. Daarmee was het besluit onzorgvuldig voorbereid en onvoldoende gemotiveerd.
Dat oordeel werd mede ingegeven door het feit dat de dromedaris niet meer in het wild voorkomt, er aantoonbaar veel houderijkennis over bestaat, én de nauw verwante kameel wél is aangewezen. Het college liet in het midden of de dromedaris ook genetisch voldoende gedomesticeerd is — die vraag hoefde niet beantwoord te worden, omdat al op bestuurlijke gronden een heroverweging noodzakelijk is.
Het college verklaarde de beroepen gegrond en vernietigde de bestreden besluiten voor zover die de weigering om de dromedaris aan te wijzen handhaafden. De minister moet binnen dertien weken na verzending van de uitspraak opnieuw beslissen. Daarnaast moet de minister de proceskosten van appellanten vergoeden — in totaal €596,95 — en het griffierecht van €381 terugbetalen.
Betrokken advocaten
mr. M.J.H. van der Burgt
verweerder
mr. S.M. Piron
verweerder
mr. J.B. Bosma
verweerder
Betrokken rechters
Gerelateerde uitspraken
ECLI:NL:RVS:2026:607, Raad van State, 04-02-2026, 202207125/1/A3
Raad van State · Bestuursrecht
ECLI:NL:RVS:2026:364, Raad van State, 21-01-2026, 202304611/1/A3
Raad van State · Bestuursrecht
ECLI:NL:RVS:2026:366, Raad van State, 21-01-2026, 202304593/1/A3
Raad van State · Bestuursrecht
ECLI:NL:CBB:2026:14, College van Beroep voor het bedrijfsleven, 20-01-2026, 24/499
College van Beroep voor het bedrijfsleven · Bestuursrecht
Gegevens
Datum uitspraak
Rechtsgebied
BestuursrechtZaaknummer
24/1034 en 25/65
Procedure
Eerste aanleg - meervoudig
Op de hoogte blijven
Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.
Nieuwe uitspraken van deze rechters
- dhr. mr. R.W.L. Koopmans
- dhr. mr. J.L. Verbeek
- dhr. mr. W.J.A.M. van Brussel
vast rendement
- Vastgoed als zekerheid
- Kwartaalbetalingen
- Vanaf €30.000
Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.
Recente uitspraken
Een melkveehouderij in Friesland stapte in 2023 over op voer van eigen land en op koeien die in het voorjaar kalven. Het jongvee liet het bedrijf eerst overlopen en dekte het pas in mei 2023. De eerste kalveren kwamen daardoor van februari tot en met mei 2024. Voor een subsidieregeling rond veenweiden telde dat jongvee nog niet mee, en dat bleek een duur gevolg te hebben. De Stichting Veenweide Landgoed It Akkrumer Deel uit Akkrum is een samenwerkingsverband van landbouwbedrijven en ondernemers. Zij vroeg subsidie aan voor het project 'Veenvernatting Akkrumer Goedland' voor de jaren 2025 tot en met 2028. De regeling stimuleert samenwerking om stikstof- en broeikasgasuitstoot terug te brengen in veenweiden en Natura 2000-overgangsgebieden. Melkveehouderijen kunnen er geld krijgen voor extensivering, dus voor minder vee per hectare. Alleen bedrijven waarbij meer dan 70 procent van de uitscheiding van stikstof en fosfaat uit dierlijke mest afkomstig is van melk- en kalfkoeien, tellen als melkveehouderij. Dat is de dierexcretienorm. De minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur verleende in februari 2025 bijna € 1,96 miljoen aan de stichting. Voor één deelnemer, die de norm over 2023 niet haalde, wees hij de vergoeding voor extensivering van 207,26 hectare per jaar af. In het bestreden besluit van 13 juni 2025 hield hij die afwijzing in stand. De stichting stapte naar het College van Beroep voor het bedrijfsleven. Het college beantwoordde eerst de vraag over welke periode de norm moet worden berekend. Dat is een periode van twaalf aaneengesloten maanden die uiterlijk eindigt op de dag van de subsidieaanvraag, hier 28 juni 2024. Heel 2024 als peiljaar kan niet. Dan zou het bedrijf pas na de aanvraag aan de eisen voldoen en toch meedingen naar subsidie. Dat past niet bij een regeling met een subsidieplafond, waarin aanvragen via een tender worden vergeleken en gerangschikt. De voorwaarden moeten bij het aanvragen vervuld zijn. Dat de minister pas in februari 2025 besliste, verandert daar niets aan. Volgens de stichting zou het bedrijf over heel 2024 met 70,4 procent aan de norm voldoen. Over 2023 en over de twaalf maanden tot 1 mei 2024 of tot 28 juni 2024 haalde het de norm niet. Het beroep op het vertrouwensbeginsel slaagde niet. Medewerkers van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland hadden per mail bevestigd dat een andere berekeningsperiode dan 2023 was toegestaan en hadden een herberekening over 1 mei 2023 tot 1 mei 2024 aangeboden. Een concrete en ondubbelzinnige toezegging dat 2024 of een kortere periode mocht, bleek daar niet uit. Gezien de tendersystematiek had zo'n toezegging ook niet gekund. De communicatie van de uitvoeringsorganisatie schond volgens het college ook het zorgvuldigheids- en motiveringsbeginsel niet. De stichting pleitte verder voor een kortere berekeningsperiode vanwege de bijzondere overstap naar voorjaarskalvend melkvee. Volgens het college is de dierexcretie per dier per jaar een gebonden bevoegdheid en biedt de regeling geen ruimte voor een kortere periode. Bijzondere omstandigheden die tot onevenredig nadeel leiden, zag het niet. De bedrijfskeuze in 2023 pakte nadelig uit, maar dat maakt het besluit niet onevenwichtig. Ook het verzoek om de subsidie naar rato te verlenen, werd afgewezen. De regeling kent geen gedeeltelijke verlening: de aanvraag gaat over de hele periode 2025 tot en met 2028. Voor 2026 tot en met 2028 kan in een andere openstellingsperiode apart subsidie worden aangevraagd, en het bedrijf heeft dat ook gedaan. Het college verklaarde het beroep ongegrond. De afwijzing van de extensiveringsvergoeding voor het bedrijf dat de dierexcretienorm niet haalde blijft staan. De minister hoeft geen proceskosten te vergoeden.