College keurt bestuursdwang tegen stichting voor natte varkensweide goed — CBB:2026:379
last onder bestuursdwang wegens onvoldoende bescherming van dieren tegen slechte weersomstandigheden
Eiser / verzoeker
stichting die wolvarkens en runderen houdt
Verweerder / gedaagde
minister (thans staatssecretaris) van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
College verklaart het beroep tegen de last onder bestuursdwang en de kostenbesluiten ongegrond, maar veroordeelt de Staat wegens overschrijding van de redelijke termijn tot € 1.000 schadevergoeding en € 934 proceskosten aan de stichting
- NVWA trof in november 2023 varkens aan op een modderig, nat perceel zonder schuilgelegenheid of droge ligplek
- Minister legde een last onder bestuursdwang op wegens overtreding van het Besluit houders van dieren, na herhaalde eerdere overtredingen sinds 2019
- College oordeelt dat ook een winterhard rasvarken recht heeft op basisbescherming tegen slechte weersomstandigheden
- Kosten van het meevoeren en taxeren van achttien varkens (€ 10.657) en vier runderen (€ 7.311) blijven voor rekening van de stichting
- Beroep tegen de last en de kostenbesluiten ongegrond, maar de Staat moet wel € 1.000 schadevergoeding en € 934 proceskosten betalen wegens overschrijding van de redelijke termijn
Samenvatting
Een stichting die varkens en runderen houdt, heeft bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven tevergeefs geprobeerd onder een last onder bestuursdwang uit te komen. Het College oordeelt dat de minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur terecht optrad tegen het houden van dieren op een modderig en nat perceel zonder schuilgelegenheid.
Toezichthouders van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) troffen eind november 2023 negentien volwassen varkens aan op een perceel dat volgens hun rapport geheel nat en modderig was, met veel plassen water. De dieren zakten met hun poten diep in de modder weg en hun lijven waren besmeurd met natte en opgedroogde modderresten. Nergens in het gedeelte waar de varkens verbleven was een droge ligplek te vinden, en er was geen enkele schuilgelegenheid tegen slechte weersomstandigheden. Een toezichthoudend dierenarts bevestigde dat de dieren onder deze omstandigheden onvoldoende beschermd waren, en dat een verdere verslechtering van het weer of de bodem tot een acute noodzaak tot ingrijpen zou kunnen leiden.
Omdat de stichting al sinds 2019 herhaaldelijk in overtreding was op dit punt, legde de minister haar een last onder bestuursdwang op om herhaling te voorkomen. Toen een hercontrole eind december 2023 opnieuw overtredingen aan het licht bracht, voerden toezichthouders achttien varkens af naar een opslaghouder. Begin april 2024 volgden om dezelfde reden vier runderen. De kosten van dat meevoeren en opslaan, ruim € 10.600 voor de varkens en ruim € 7.300 voor de runderen, bracht de minister bij de stichting in rekening.
De stichting bestreed zowel de last als de kostenbesluiten. Volgens haar ging het om een bijzonder rasvarken dat van nature goed bestand is tegen slechte weersomstandigheden, onder meer dankzij een dikke isolerende vetlaag en het vermogen om zelf droge nesten te wroeten en dicht tegen elkaar aan te 'huddlen'. Ter onderbouwing overlegde de stichting deskundigenrapporten en filmbeelden, en wees zij erop dat de sterfte onder haar dieren over de afgelopen tien jaar met minder dan 3 procent ver onder het landelijk gemiddelde van ruim 20 procent lag.
Het College volgde deze redenering niet. De wet laat weliswaar ruimte om zelf invulling te geven aan de manier waarop dieren tegen weersinvloeden worden beschermd, maar de achterliggende norm, een droge ligplaats en schuilgelegenheid, geldt volgens het College als een basiseis waaraan ieder dier moet kunnen voldoen, ook een winterhard ras. Uit het rapport van bevindingen en de bijbehorende foto's bleek dat de varkens op de bewuste dag geen enkele mogelijkheid hadden om droog te liggen, en de door de stichting overgelegde filmbeelden konden dat beeld niet weerleggen: beelden van de kritieke dag zelf ontbraken, en op andere momenten waren juist natte in plaats van droge plekken te zien. Dat de dieren de afgelopen jaren nauwelijks ziek werden of stierven, doet daar volgens het College niet aan af: bescherming tegen slechte weersomstandigheden is ook verplicht als er nog geen concrete gezondheidsschade is opgetreden.
Ook de klachten over de kostenbesluiten haalden niets uit. De minister had toegelicht dat de taxatiekosten, anders dan bij particuliere hobbyhouders, wel aan ondernemers zoals de stichting worden doorberekend, en dat de gedeclareerde uren reistijd, de taxatie zelf en de administratieve afhandeling omvatten. Omdat de varkens uiteindelijk niet zijn verkocht maar weggeschonken nadat een verkoop niet lukte, was er ook geen verkoopopbrengst die op de kosten in mindering moest worden gebracht. Het College achtte de kosten niet onredelijk hoog en verklaarde het beroep tegen zowel de last onder bestuursdwang als de kostenbesluiten ongegrond, zonder dat de minister proceskosten hoeft te vergoeden.
Wel kreeg de stichting op een ander punt gelijk. Zij had verzocht om schadevergoeding wegens overschrijding van de redelijke termijn waarbinnen een bestuursrechtelijke procedure moet worden afgerond, in beginsel twee jaar. Omdat de behandeling van bezwaar en beroep samen ruim zeven maanden langer had geduurd en de vertraging geheel aan de rechterlijke fase was toe te rekenen, veroordeelde het College de Staat, vertegenwoordigd door de minister van Justitie en Veiligheid, tot betaling van € 1.000 aan immateriële schadevergoeding en € 934 aan proceskosten voor dat verzoek.
Betrokken advocaten
Betrokken rechters
Gerelateerde uitspraken
ECLI:NL:RBROT:2026:1112, Rechtbank Rotterdam, 27-01-2026, ROT 24/5323
Rechtbank Rotterdam · Bestuursrecht
ECLI:NL:RBLIM:2026:410, Rechtbank Limburg, 16-01-2026, ROE 24/141
Rechtbank Limburg · Bestuursrecht
ECLI:NL:RBGEL:2025:9933, Rechtbank Gelderland, 21-11-2025, ARN 24/2745
Rechtbank Gelderland · Bestuursrecht; Bestuursprocesrecht
ECLI:NL:RBZWB:2025:8121, Rechtbank Zeeland-West-Brabant, 20-11-2025, 25/5224 en 25/5226
Rechtbank Zeeland-West-Brabant · Bestuursrecht; Omgevingsrecht
Gegevens
Bron: officiële uitspraak op rechtspraak.nlOp de hoogte blijven
Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.
Nieuwe uitspraken van deze rechters
- mw. mr. M. van Duuren
- dhr. mr. W.J.A.M. van Brussel
vast rendement
- Vastgoed als zekerheid
- Kwartaalbetalingen
- Vanaf €30.000
Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.
Recente uitspraken
Een melkveehouderij in Friesland stapte in 2023 over op voer van eigen land en op koeien die in het voorjaar kalven. Het jongvee liet het bedrijf eerst overlopen en dekte het pas in mei 2023. De eerste kalveren kwamen daardoor van februari tot en met mei 2024. Voor een subsidieregeling rond veenweiden telde dat jongvee nog niet mee, en dat bleek een duur gevolg te hebben. De Stichting Veenweide Landgoed It Akkrumer Deel uit Akkrum is een samenwerkingsverband van landbouwbedrijven en ondernemers. Zij vroeg subsidie aan voor het project 'Veenvernatting Akkrumer Goedland' voor de jaren 2025 tot en met 2028. De regeling stimuleert samenwerking om stikstof- en broeikasgasuitstoot terug te brengen in veenweiden en Natura 2000-overgangsgebieden. Melkveehouderijen kunnen er geld krijgen voor extensivering, dus voor minder vee per hectare. Alleen bedrijven waarbij meer dan 70 procent van de uitscheiding van stikstof en fosfaat uit dierlijke mest afkomstig is van melk- en kalfkoeien, tellen als melkveehouderij. Dat is de dierexcretienorm. De minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur verleende in februari 2025 bijna € 1,96 miljoen aan de stichting. Voor één deelnemer, die de norm over 2023 niet haalde, wees hij de vergoeding voor extensivering van 207,26 hectare per jaar af. In het bestreden besluit van 13 juni 2025 hield hij die afwijzing in stand. De stichting stapte naar het College van Beroep voor het bedrijfsleven. Het college beantwoordde eerst de vraag over welke periode de norm moet worden berekend. Dat is een periode van twaalf aaneengesloten maanden die uiterlijk eindigt op de dag van de subsidieaanvraag, hier 28 juni 2024. Heel 2024 als peiljaar kan niet. Dan zou het bedrijf pas na de aanvraag aan de eisen voldoen en toch meedingen naar subsidie. Dat past niet bij een regeling met een subsidieplafond, waarin aanvragen via een tender worden vergeleken en gerangschikt. De voorwaarden moeten bij het aanvragen vervuld zijn. Dat de minister pas in februari 2025 besliste, verandert daar niets aan. Volgens de stichting zou het bedrijf over heel 2024 met 70,4 procent aan de norm voldoen. Over 2023 en over de twaalf maanden tot 1 mei 2024 of tot 28 juni 2024 haalde het de norm niet. Het beroep op het vertrouwensbeginsel slaagde niet. Medewerkers van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland hadden per mail bevestigd dat een andere berekeningsperiode dan 2023 was toegestaan en hadden een herberekening over 1 mei 2023 tot 1 mei 2024 aangeboden. Een concrete en ondubbelzinnige toezegging dat 2024 of een kortere periode mocht, bleek daar niet uit. Gezien de tendersystematiek had zo'n toezegging ook niet gekund. De communicatie van de uitvoeringsorganisatie schond volgens het college ook het zorgvuldigheids- en motiveringsbeginsel niet. De stichting pleitte verder voor een kortere berekeningsperiode vanwege de bijzondere overstap naar voorjaarskalvend melkvee. Volgens het college is de dierexcretie per dier per jaar een gebonden bevoegdheid en biedt de regeling geen ruimte voor een kortere periode. Bijzondere omstandigheden die tot onevenredig nadeel leiden, zag het niet. De bedrijfskeuze in 2023 pakte nadelig uit, maar dat maakt het besluit niet onevenwichtig. Ook het verzoek om de subsidie naar rato te verlenen, werd afgewezen. De regeling kent geen gedeeltelijke verlening: de aanvraag gaat over de hele periode 2025 tot en met 2028. Voor 2026 tot en met 2028 kan in een andere openstellingsperiode apart subsidie worden aangevraagd, en het bedrijf heeft dat ook gedaan. Het college verklaarde het beroep ongegrond. De afwijzing van de extensiveringsvergoeding voor het bedrijf dat de dierexcretienorm niet haalde blijft staan. De minister hoeft geen proceskosten te vergoeden.