CBB bevestigt boete en verlies van derogatie na overschrijding mestnorm — CBB:2026:412
boete en intrekking derogatievergunning wegens overschrijding mestgebruiksnormen
Eiser / verzoeker
Melkveehouderij (exploitant van een melkveebedrijf op twee locaties)
Verweerder / gedaagde
Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
College bevestigt de boete van ruim € 22.000,- en de intrekking van de derogatievergunning, maar verklaart één beroep gegrond wegens een procedurefout en kent € 2.000,- schadevergoeding toe wegens termijnoverschrijding.
- Eigen, eerder gedane opgaven van mestvoorraden zijn bepalend; latere handgeschreven notities en onduidelijke satellietfoto's vormen geen betrouwbaar bewijs om die opgaven te herstellen
- De uiteindelijke boete van ruim € 22.000,- wegens overschrijding van de mestgebruiksnorm is niet onevenredig, ook niet gelet op de financiële positie van de pachter
- Intrekking van de derogatievergunning 2020, uitsluiting van derogatie 2023, de korting van 3% op landbouwsubsidies en de afwijzing van de grasland-subsidie blijven allemaal in stand
- De afwijzing van de aanvraag voor een derogatievergunning 2023 had niet als zelfstandig besluit in bezwaar mogen worden behandeld; dat bezwaar had niet-ontvankelijk moeten worden verklaard
- Wegens overschrijding van de redelijke termijn kent het College € 2.000,- schadevergoeding toe, te betalen door de Staat der Nederlanden
Samenvatting
Een melkveehouder die op twee locaties een melkveebedrijf runt, verliest bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven bijna over de hele linie zijn strijd tegen een reeks besluiten die volgden op een overschrijding van de mestgebruiksnormen in 2020. Alleen op een klein procedureel punt en over de duur van de procedure krijgt hij gelijk.
De zaak draait om een derogatievergunning: een vergunning waarmee een melkveehouder meer dierlijke mest op zijn land mag gebruiken dan de gewone norm toestaat. In 2020 gold voor het bedrijf een verhoogde norm van 250 kilo stikstof per hectare. Toezichthouders van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit stelden in 2021 vast dat de melkveehouder die verhoogde norm had overschreden en ook niet voldeed aan de eis dat minstens 80 procent van het bedrijf uit grasland bestaat. De minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur trok daarop de derogatievergunning voor 2020 in, sloot de melkveehouder uit van derogatie voor 2023 en legde een boete op van bijna € 48.000,- wegens overschrijding van de gewone gebruiksnorm van 170 kilo stikstof per hectare. Na bezwaar en een tussenuitspraak van de rechtbank, waarin bleek dat de oppervlakte landbouwgrond niet goed was vastgesteld, kwam de boete uiteindelijk uit op ruim € 22.000,-.
Het verlies van de derogatievergunning had nog meer gevolgen: de aanvraag voor een nieuwe derogatievergunning voor 2023 werd afgewezen, er kwam een korting van 3 procent op alle Europese landbouwsubsidies over 2020, en een subsidie voor het behoud van grasland bij het afbouwen van derogatie in 2023 werd eveneens geweigerd. Tegen al deze besluiten kwam de melkveehouder in beroep en, voor de boete, ook in hoger beroep.
Over de boete oordeelt het College dat de berekening van de mestvoorraden terecht is gebaseerd op de eigen, eerder gedane opgaven van de melkveehouder. Handgeschreven aantekeningen en onduidelijke satellietfoto's die hij later inbracht om fouten in die opgaven te herstellen, zijn volgens het College geen betrouwbaar en verifieerbaar bewijs. Ook het gebruik van monsters uit voorgaande jaren voor de ene locatie en forfaitaire gehaltes voor de andere locatie was terecht, mede omdat een alternatieve berekening voor de melkveehouder juist ongunstiger zou uitpakken. Het argument dat onvoldoende rekening was gehouden met verdamping van stikstof bij het melkvee overtuigt het College evenmin, omdat de gehanteerde rekenmethode nu juist bedoeld is voor dat soort dieren.
Het College vindt de uiteindelijke boete van ruim € 22.000,- niet onevenredig hoog. De boete is niet opgelegd wegens administratieve slordigheid, zoals de melkveehouder stelde, maar wegens een forse overschrijding van de norm, waarbij de wetgever ervan uitgaat dat dit schade aan het milieu toebrengt. Dat de melkveehouder als pachter geen eigen grondvermogen heeft en veel geld kwijt is aan onderhoud waarvoor zijn verpachter verantwoordelijk is, verandert daar niets aan.
Ook de intrekking van de derogatievergunning zelf houdt stand: die maatregel dient de bescherming van het milieu en het voldoen aan Europese verplichtingen, en de financiële gevolgen voor het bedrijf maken die intrekking niet onevenredig. De korting van 3 procent op de landbouwsubsidies en de afwijzing van de subsidie voor graslandbehoud blijven om dezelfde reden in stand: beide besluiten vloeien rechtstreeks voort uit de vastgestelde overschrijding.
Eén beroep krijgt de melkveehouder wel gegrond: de afwijzing van zijn aanvraag voor een nieuwe derogatievergunning voor 2023 had, volgens vaste rechtspraak van het College, helemaal geen zelfstandig besluit moeten zijn waartegen bezwaar openstond, omdat de uitsluiting al automatisch volgde uit de eerdere intrekking. De minister had dat bezwaar dus niet-ontvankelijk moeten verklaren in plaats van ongegrond, en moet daarom de proceskosten van dit onderdeel vergoeden.
Tot slot krijgt de melkveehouder gelijk in zijn klacht dat de procedures te lang hebben geduurd. Het College kent hem daarom een schadevergoeding toe van € 2.000,-, te betalen door de Staat der Nederlanden, plus € 467,- aan proceskosten voor dat verzoek. Het College bevestigt de uitspraak van de rechtbank over de boete, verklaart drie van de vier beroepen ongegrond en het beroep tegen de afwijzing van de derogatieaanvraag 2023 gegrond, met terugbetaling van het griffierecht van € 184,-.
Betrokken advocaten
Betrokken rechters
Gerelateerde uitspraken
ECLI:NL:RBROT:2025:14138, Rechtbank Rotterdam, 19-11-2025, C/10/677340 / HA ZA 24-317
Rechtbank Rotterdam · Civiel Recht
ECLI:NL:HR:2025:1662, Hoge Raad, 07-11-2025, 24/03815
Hoge Raad · Civiel Recht; Verbintenissenrecht
ECLI:NL:RBOVE:2025:5535, Rechtbank Overijssel, 11-09-2025, AK_24_3912
Rechtbank Overijssel · Bestuursrecht
ECLI:NL:RBAMS:2025:3952, Rechtbank Amsterdam, 11-06-2025, C/13/724268 / HA ZA 23-1
Rechtbank Amsterdam · Civiel Recht
Gegevens
Datum uitspraak
Rechtsgebied
BestuursrechtZaaknummer
23/1725, 23/1782, 23/1783, 23/2046 en 25/741
Procedure
Eerste aanleg - meervoudig
Op de hoogte blijven
Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.
Nieuwe uitspraken van deze rechters
- mw. mr. M.L. Noort
- dhr. mr. P.H.A. Knol
vast rendement
- Vastgoed als zekerheid
- Kwartaalbetalingen
- Vanaf €30.000
Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.
Recente uitspraken
Een melkveehouderij in Friesland stapte in 2023 over op voer van eigen land en op koeien die in het voorjaar kalven. Het jongvee liet het bedrijf eerst overlopen en dekte het pas in mei 2023. De eerste kalveren kwamen daardoor van februari tot en met mei 2024. Voor een subsidieregeling rond veenweiden telde dat jongvee nog niet mee, en dat bleek een duur gevolg te hebben. De Stichting Veenweide Landgoed It Akkrumer Deel uit Akkrum is een samenwerkingsverband van landbouwbedrijven en ondernemers. Zij vroeg subsidie aan voor het project 'Veenvernatting Akkrumer Goedland' voor de jaren 2025 tot en met 2028. De regeling stimuleert samenwerking om stikstof- en broeikasgasuitstoot terug te brengen in veenweiden en Natura 2000-overgangsgebieden. Melkveehouderijen kunnen er geld krijgen voor extensivering, dus voor minder vee per hectare. Alleen bedrijven waarbij meer dan 70 procent van de uitscheiding van stikstof en fosfaat uit dierlijke mest afkomstig is van melk- en kalfkoeien, tellen als melkveehouderij. Dat is de dierexcretienorm. De minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur verleende in februari 2025 bijna € 1,96 miljoen aan de stichting. Voor één deelnemer, die de norm over 2023 niet haalde, wees hij de vergoeding voor extensivering van 207,26 hectare per jaar af. In het bestreden besluit van 13 juni 2025 hield hij die afwijzing in stand. De stichting stapte naar het College van Beroep voor het bedrijfsleven. Het college beantwoordde eerst de vraag over welke periode de norm moet worden berekend. Dat is een periode van twaalf aaneengesloten maanden die uiterlijk eindigt op de dag van de subsidieaanvraag, hier 28 juni 2024. Heel 2024 als peiljaar kan niet. Dan zou het bedrijf pas na de aanvraag aan de eisen voldoen en toch meedingen naar subsidie. Dat past niet bij een regeling met een subsidieplafond, waarin aanvragen via een tender worden vergeleken en gerangschikt. De voorwaarden moeten bij het aanvragen vervuld zijn. Dat de minister pas in februari 2025 besliste, verandert daar niets aan. Volgens de stichting zou het bedrijf over heel 2024 met 70,4 procent aan de norm voldoen. Over 2023 en over de twaalf maanden tot 1 mei 2024 of tot 28 juni 2024 haalde het de norm niet. Het beroep op het vertrouwensbeginsel slaagde niet. Medewerkers van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland hadden per mail bevestigd dat een andere berekeningsperiode dan 2023 was toegestaan en hadden een herberekening over 1 mei 2023 tot 1 mei 2024 aangeboden. Een concrete en ondubbelzinnige toezegging dat 2024 of een kortere periode mocht, bleek daar niet uit. Gezien de tendersystematiek had zo'n toezegging ook niet gekund. De communicatie van de uitvoeringsorganisatie schond volgens het college ook het zorgvuldigheids- en motiveringsbeginsel niet. De stichting pleitte verder voor een kortere berekeningsperiode vanwege de bijzondere overstap naar voorjaarskalvend melkvee. Volgens het college is de dierexcretie per dier per jaar een gebonden bevoegdheid en biedt de regeling geen ruimte voor een kortere periode. Bijzondere omstandigheden die tot onevenredig nadeel leiden, zag het niet. De bedrijfskeuze in 2023 pakte nadelig uit, maar dat maakt het besluit niet onevenwichtig. Ook het verzoek om de subsidie naar rato te verlenen, werd afgewezen. De regeling kent geen gedeeltelijke verlening: de aanvraag gaat over de hele periode 2025 tot en met 2028. Voor 2026 tot en met 2028 kan in een andere openstellingsperiode apart subsidie worden aangevraagd, en het bedrijf heeft dat ook gedaan. Het college verklaarde het beroep ongegrond. De afwijzing van de extensiveringsvergoeding voor het bedrijf dat de dierexcretienorm niet haalde blijft staan. De minister hoeft geen proceskosten te vergoeden.