Hof: kwijtschelding bedrijfsovername is schenking, broers krijgen legitieme portie — GHARL:2021:11253
Legitieme portie en inkorting van giften bij agrarische bedrijfsoverdracht binnen familie
Eiser / verzoeker
Twee broers (geïntimeerden/incidenteel appellanten) als legitimarissen
Verweerder / gedaagde
Appellant, de derde broer en bedrijfsopvolger
Het hof stelt vast dat appellant in beginsel circa 251.238,85 euro per broer (totaal maximaal circa 550.000 euro) moet vergoeden wegens inkorting van giften, maar houdt iedere verdere beslissing aan en beveelt een nadere mondelinge behandeling over betalingsregeling en redelijkheid van de vergoedingsverplichting.
- Kwijtschelding van overnamesom (€1.490.387) en koopsom woning (€215.000) zijn schenkingen, omdat vader en appellant dit zelf zo benoemden in de notariële akte en aangifte schenkbelasting werd gedaan.
- Overname landbouwgronden tegen verpachte waarde, kosteloos woongebruik en overdracht toeslagrechten zijn geen giften wegens ontbrekende bevoordelingsbedoeling.
- Voor berekening legitieme portie is geen bewuste benadelingsopzet jegens legitimarissen vereist bij giften aan kinderen (art. 4:67 sub d BW).
- Legitimair tekort per broer bedraagt €251.238,85; het erfdeel mag niet worden afgetrokken van de vordering op de begiftigde (art. 4:89 lid 1 BW).
- Het hof beveelt een nadere mondelinge behandeling over betalingsregeling (art. 4:5 BW) en eventuele onredelijkheid van vergoedingsverplichting (art. 4:90 lid 1 BW).
Samenvatting
Drie broers staan tegenover elkaar in een erfrechtelijk geschil over de afwikkeling van de nalatenschappen van hun ouders. De vader overleed in 2014 en had zijn zoon appellant onterfd; de andere twee zoons werden als enige erfgenamen achtergelaten. Appellant had eerder afstand gedaan van zijn recht op de legitieme portie. De twee erfgenamen stellen echter dat hun eigen legitieme portie is geschonden, omdat vader in de jaren voorafgaand aan zijn overlijden grote giften deed aan appellant in het kader van een bedrijfsoverdracht.
De kern van het geschil draait om een akkerbouwbedrijf dat al generaties in de familie was. Vader en appellant exploiteerden dit bedrijf samen in een maatschap, die in 2010 werd ontbonden. Bij die ontbinding droeg vader alle activa over aan appellant voor een totaalbedrag van ruim 1,7 miljoen euro. Vrijwel direct daarna schold vader dat bedrag grotendeels kwijt: ruim 1,49 miljoen euro voor de bedrijfsovername en 215.000 euro voor de woning. Appellant betoogde dat dit geen schenkingen waren, maar louter een zakelijke bedrijfsoverdracht tegen een nog juist lonende exploitatiewaarde, noodzakelijk omdat hij de overnamesom simpelweg niet kon betalen.
Het hof gaat daar niet in mee. Uit de notariële akte van 30 december 2010 blijkt onomstotelijk dat vader en appellant zelf de termen 'schenking' en 'gift' gebruikten. Appellant deed bovendien aangifte schenkbelasting en riep daarbij de bedrijfsopvolgingsfaciliteit in. Dat de kwijtschelding fiscaalrechtelijk anders werd vormgegeven, doet niets af aan het civielrechtelijke karakter ervan. Juist het feit dat appellant de overnamesom niet kon betalen, bevestigt dat vader hem bewust wilde bevoordelen om continuïteit van het bedrijf mogelijk te maken.
Over andere gestelde giften oordeelt het hof anders. De overname van landbouwgronden tegen de waarde in verpachte staat, het kosteloos gebruik van de woning en de overdracht van toeslagrechten worden niet als giften aangemerkt. Voor een gift is naast verrijking en verarming ook een bevoordelingsbedoeling vereist. Die is voor deze handelingen onvoldoende onderbouwd: appellant had onweersproken aangevoerd dat vader niet financieel wilde bevoordelen, maar goede voorwaarden wilde scheppen voor een rendabele bedrijfsvoortzetting. Een kleine uitkering op Avebe-aandelen van 460 euro wordt wel als gift meegeteld.
De drie meegetelde giften samen met het saldo van de nalatenschap leiden tot een zogenoemde legitimaire massa van ruim 1,8 miljoen euro. Elk van de twee broers heeft recht op een zesde deel daarvan: ruim 300.000 euro. Na aftrek van wat zij al als erfgenamen ontvingen, resteert voor elk een legitiem tekort van ruim 251.000 euro dat appellant aan hen moet vergoeden — in totaal maximaal circa 550.000 euro, te vermeerderen met wettelijke rente.
Appellant heeft het hof verzocht een betalingsregeling te treffen, omdat betaling zijn bedrijf ten gronde zou richten. Het hof erkent de ernst van deze situatie en wil nader inzicht krijgen in de financiële positie van appellant, waaronder jaarrekeningen en een advies van zijn accountant over financieringsmogelijkheden. Het hof heeft een aanvullende mondelinge behandeling gelast om te bespreken hoe de betalingsverplichting vorm kan krijgen, waarbij ook de mogelijkheid wordt onderzocht om onroerende zaken over te dragen aan de broers onder voorbehoud van een pachtrecht. Iedere verdere beslissing is aangehouden.
Betrokken advocaten
mr. J.H. van Vliet
appellant
Betrokken rechters
Gerelateerde uitspraken
ECLI:NL:GHAMS:2026:173, Gerechtshof Amsterdam, 27-01-2026, 200.332.871/01 en 200.333.174/01
Gerechtshof Amsterdam · Civiel Recht
ECLI:NL:GHARL:2025:2121, Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, 08-04-2025, 200.337.241/01
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden · Civiel Recht
ECLI:NL:GHAMS:2023:1319, Gerechtshof Amsterdam, 06-06-2023, 200.300.563/01
Gerechtshof Amsterdam · Civiel Recht; Personen- En Familierecht
ECLI:NL:RBDHA:2023:7047, Rechtbank Den Haag, 02-05-2023, C/09/633036 / HA ZA 22-651
Rechtbank Den Haag · Civiel Recht
Gegevens
Datum uitspraak
Instantie
Gerechtshof Arnhem-LeeuwardenRechtsgebied
Civiel RechtZaaknummer
200.254.943/02
Procedure
Hoger beroep
Op de hoogte blijven
Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.
Nieuwe uitspraken van deze rechters
- dhr. mr. J.H. Lieber
- dhr. mr. M.W. Zandbergen
- mw. mr. C. Koopman
vast rendement
- Vastgoed als zekerheid
- Kwartaalbetalingen
- Vanaf €30.000
Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.