Naar inhoud
Juristi.nl
ECLI:NL:GHARL:2021:11253Civiel Recht

Hof: kwijtschelding bedrijfsovername is schenking, broers krijgen legitieme portie — GHARL:2021:11253

Legitieme portie en inkorting van giften bij agrarische bedrijfsoverdracht binnen familie

Eiser / verzoeker

Twee broers (geïntimeerden/incidenteel appellanten) als legitimarissen

VS

Verweerder / gedaagde

Appellant, de derde broer en bedrijfsopvolger

Het hof stelt vast dat appellant in beginsel circa 251.238,85 euro per broer (totaal maximaal circa 550.000 euro) moet vergoeden wegens inkorting van giften, maar houdt iedere verdere beslissing aan en beveelt een nadere mondelinge behandeling over betalingsregeling en redelijkheid van de vergoedingsverplichting.

  • Kwijtschelding van overnamesom (€1.490.387) en koopsom woning (€215.000) zijn schenkingen, omdat vader en appellant dit zelf zo benoemden in de notariële akte en aangifte schenkbelasting werd gedaan.
  • Overname landbouwgronden tegen verpachte waarde, kosteloos woongebruik en overdracht toeslagrechten zijn geen giften wegens ontbrekende bevoordelingsbedoeling.
  • Voor berekening legitieme portie is geen bewuste benadelingsopzet jegens legitimarissen vereist bij giften aan kinderen (art. 4:67 sub d BW).
  • Legitimair tekort per broer bedraagt €251.238,85; het erfdeel mag niet worden afgetrokken van de vordering op de begiftigde (art. 4:89 lid 1 BW).
  • Het hof beveelt een nadere mondelinge behandeling over betalingsregeling (art. 4:5 BW) en eventuele onredelijkheid van vergoedingsverplichting (art. 4:90 lid 1 BW).

Samenvatting

Drie broers staan tegenover elkaar in een erfrechtelijk geschil over de afwikkeling van de nalatenschappen van hun ouders. De vader overleed in 2014 en had zijn zoon appellant onterfd; de andere twee zoons werden als enige erfgenamen achtergelaten. Appellant had eerder afstand gedaan van zijn recht op de legitieme portie. De twee erfgenamen stellen echter dat hun eigen legitieme portie is geschonden, omdat vader in de jaren voorafgaand aan zijn overlijden grote giften deed aan appellant in het kader van een bedrijfsoverdracht.

De kern van het geschil draait om een akkerbouwbedrijf dat al generaties in de familie was. Vader en appellant exploiteerden dit bedrijf samen in een maatschap, die in 2010 werd ontbonden. Bij die ontbinding droeg vader alle activa over aan appellant voor een totaalbedrag van ruim 1,7 miljoen euro. Vrijwel direct daarna schold vader dat bedrag grotendeels kwijt: ruim 1,49 miljoen euro voor de bedrijfsovername en 215.000 euro voor de woning. Appellant betoogde dat dit geen schenkingen waren, maar louter een zakelijke bedrijfsoverdracht tegen een nog juist lonende exploitatiewaarde, noodzakelijk omdat hij de overnamesom simpelweg niet kon betalen.

AI-zoekassistent

Beschrijf uw zaak. Wij vinden de juiste advocaat.

In één of twee zinnen matcht onze AI uw situatie direct met gespecialiseerde advocaten, desgewenst in uw regio.

Match uit 19.638 advocatenGratis en vrijblijvendResultaat in seconden

Het hof gaat daar niet in mee. Uit de notariële akte van 30 december 2010 blijkt onomstotelijk dat vader en appellant zelf de termen 'schenking' en 'gift' gebruikten. Appellant deed bovendien aangifte schenkbelasting en riep daarbij de bedrijfsopvolgingsfaciliteit in. Dat de kwijtschelding fiscaalrechtelijk anders werd vormgegeven, doet niets af aan het civielrechtelijke karakter ervan. Juist het feit dat appellant de overnamesom niet kon betalen, bevestigt dat vader hem bewust wilde bevoordelen om continuïteit van het bedrijf mogelijk te maken.

Over andere gestelde giften oordeelt het hof anders. De overname van landbouwgronden tegen de waarde in verpachte staat, het kosteloos gebruik van de woning en de overdracht van toeslagrechten worden niet als giften aangemerkt. Voor een gift is naast verrijking en verarming ook een bevoordelingsbedoeling vereist. Die is voor deze handelingen onvoldoende onderbouwd: appellant had onweersproken aangevoerd dat vader niet financieel wilde bevoordelen, maar goede voorwaarden wilde scheppen voor een rendabele bedrijfsvoortzetting. Een kleine uitkering op Avebe-aandelen van 460 euro wordt wel als gift meegeteld.

De drie meegetelde giften samen met het saldo van de nalatenschap leiden tot een zogenoemde legitimaire massa van ruim 1,8 miljoen euro. Elk van de twee broers heeft recht op een zesde deel daarvan: ruim 300.000 euro. Na aftrek van wat zij al als erfgenamen ontvingen, resteert voor elk een legitiem tekort van ruim 251.000 euro dat appellant aan hen moet vergoeden — in totaal maximaal circa 550.000 euro, te vermeerderen met wettelijke rente.

Appellant heeft het hof verzocht een betalingsregeling te treffen, omdat betaling zijn bedrijf ten gronde zou richten. Het hof erkent de ernst van deze situatie en wil nader inzicht krijgen in de financiële positie van appellant, waaronder jaarrekeningen en een advies van zijn accountant over financieringsmogelijkheden. Het hof heeft een aanvullende mondelinge behandeling gelast om te bespreken hoe de betalingsverplichting vorm kan krijgen, waarbij ook de mogelijkheid wordt onderzocht om onroerende zaken over te dragen aan de broers onder voorbehoud van een pachtrecht. Iedere verdere beslissing is aangehouden.

Betrokken advocaten

mr. J.H. van Vliet

appellant

mr. W.S. Santema

geïntimeerden

Santema & Hofstra Advocaten, LEEUWARDEN

87 uitspraken

Betrokken rechters

Gerelateerde uitspraken

Gegevens

Datum uitspraak

Rechtsgebied

Civiel Recht

Zaaknummer

200.254.943/02

Procedure

Hoger beroep

Bron: officiële uitspraak op rechtspraak.nl

Op de hoogte blijven

Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.

Nieuwe uitspraken van deze rechters

  • dhr. mr. J.H. Lieber
  • dhr. mr. M.W. Zandbergen
  • mw. mr. C. Koopman
Adv.Ynvest Fund
6%

vast rendement

  • Vastgoed als zekerheid
  • Kwartaalbetalingen
  • Vanaf €30.000
Meer informatie

Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.

Recente uitspraken

GHARL:2026:7301
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden·
Civiel Recht
GHARL:2026:7303
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden·
Civiel Recht
GHARL:2026:7302
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden·
Civiel Recht
GHARL:2026:7073
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden·
Civiel Recht
GHARL:2026:7070
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden·
Civiel Recht