Naar inhoud
Juristi.nl

Hof Den Haag bekrachtigt octrooi Astellas op werkzame stof mirabegron tegen overactieve blaas — GHDHA:2025:14

octrooirecht / uitvinderswerkzaamheid / prioriteit / tweede medische indicatie

Eiser / verzoeker

Sandoz AG

VS

Verweerder / gedaagde

Astellas Pharma Inc.

Het hof bekrachtigde het vonnis van de rechtbank, wees de vernietigingsvorderingen van Sandoz af en veroordeelde Sandoz in de proceskosten van € 150.783.

  • De Japanse prioriteitsaanvraag JP 792 openbaart impliciet maar direct en ondubbelzinnig het gebruik van mirabegron voor de behandeling van de overactieve blaas, zodat Astellas zich geldig op die prioriteit kan beroepen.
  • AU 288 geldt niet als meest nabije stand van de techniek voor de inventiviteitsbeoordeling, omdat het geen urologische aandoeningen noemt en de vakpersoon geen reëel aanknopingspunt bood om specifiek mirabegron voor OAB te onderzoeken.
  • Bij duizenden bekende bèta-3-agonisten en beperkte voorspellende waarde van selectiviteit voor werkzaamheid bij een ander orgaan ontbrak een redelijke succesverwachting voor gerichte keuze van mirabegron.
  • Het wetenschappelijk overzichtsartikel Yamaguchi 2002 bood evenmin een voldoende concreet uitgangspunt: de conclusie daarin bleef beperkt tot de hoop dat selectieve bèta-3-agonisten nuttig zouden kunnen zijn.
  • Sandoz werd veroordeeld in de proceskosten van € 150.783, inclusief een overeengekomen advocatensalaris van € 150.000 op grond van artikel 1019h Rv.

Samenvatting

Astellas Pharma, een Japans farmaceutisch bedrijf, is houder van een Europees octrooi dat het gebruik van de molecuul mirabegron als werkzame stof beschermt voor de behandeling van de overactieve blaas. Mirabegron is inmiddels op de markt als geneesmiddel. Sandoz, een Zwitserse generieke geneesmiddelenfabrikant, vorderde voor de Nederlandse rechter de vernietiging van het Nederlandse deel van dat octrooi.

Sandoz voerde twee argumenten aan. Als hoofdargument stelde zij dat Astellas geen geldig beroep kan doen op een eerder ingediende Japanse octrooiaanvraag als prioriteitsdocument, zodat een latere datum zou gelden voor de beoordeling van nieuwheid en inventiviteit. Op die latere datum zou het octrooi niet meer nieuw of inventief zijn geweest. Als tweede argument stelde Sandoz dat het octrooi ook op de eerdere Japanse prioriteitsdatum niet voldoende inventief was, gelet op de kennis die al in de wetenschappelijke literatuur beschikbaar was.

AI-zoekassistent

Beschrijf uw zaak. Wij vinden de juiste advocaat.

In één of twee zinnen matcht onze AI uw situatie direct met gespecialiseerde advocaten, desgewenst in uw regio.

Match uit 19.638 advocatenGratis en vrijblijvendResultaat in seconden

Het hof verwierp het eerste argument. De Japanse aanvraag beschrijft het gebruik van mirabegron voor de behandeling van frequentie en drangincontinentie, twee symptomen die onlosmakelijk samenhangen met de overactieve blaas. De gemiddelde specialist op dit gebied zou bij lezing van die aanvraag, in combinatie met de destijds beschikbare algemene vakkennis over hoe de blaas werkt, begrijpen dat mirabegron wordt ingezet om alle gevolgen te verhelpen van een disbalans in het tweeledig controlemechanisme van de blaasdetrusor. Dat controlemechanisme regelt het spannen en ontspannen van de blaasspier via twee verschillende zenuwpaden. Een disbalans daarin veroorzaakt precies het klachtenpatroon van de overactieve blaas, met als kernsymptoom plotselinge sterke plasdrang. Dat het Japanse document de term 'overactieve blaas' niet letterlijk gebruikt, maakt dat niet anders: die term was in november 2002 nog niet algemeen ingeburgerd in de medische praktijk.

Het tweede argument, over gebrek aan inventiviteit, werd eveneens verworpen. Sandoz betoogde dat de gemiddelde specialist op de prioriteitsdatum, vertrekkend vanuit een Australische octrooipublicatie over mirabegron als middel bij diabetes, in combinatie met wetenschappelijke literatuur over de overactieve blaas, vanzelfsprekend bij mirabegron zou zijn uitgekomen als behandeling voor die blaasstoornis. Het hof deelde die redenering niet. De Australische publicatie noemt geen enkele urologische aandoening, laat staan de overactieve blaas, en geeft de gemiddelde vakpersoon dus geen reëel aanknopingspunt om specifiek mirabegron te onderzoeken. Bovendien waren er op dat moment duizenden andere bèta-3-adrenoreceptoragonisten bekend, en was een positieve werking van een dergelijke stof op het ene orgaan weinig voorspellend voor de werking op een ander orgaan. Sandoz kon niet overtuigend uitleggen waarom een specialist juist mirabegron zou hebben uitgekozen.

Ook de aanval vanuit een wetenschappelijk overzichtsartikel van Yamaguchi uit 2002, gecombineerd met de Australische publicatie, hielp Sandoz niet verder. Dat artikel besprak weliswaar de mogelijke therapeutische rol van bèta-3-agonisten bij de overactieve blaas, maar de conclusie daarin bleef voorzichtig: de resultaten 'wekken de hoop' dat zulke stoffen nuttig kunnen zijn. Dat is onvoldoende om van een reëel onderzoeksuitgangspunt te spreken voor juist mirabegron, temeer omdat het artikel een heel andere verbinding als voorbeeld gebruikte.

Het hof bekrachtigde het vonnis van de rechtbank Den Haag en veroordeelde Sandoz in de proceskosten van het hoger beroep: € 783 aan griffierecht en € 150.000 aan advocaatkosten, een bedrag waarover partijen zelf overeenstemming hadden bereikt.

Betrokken advocaten

mr. O.P. Swens

eiser

Vondst Advocaten, AMSTERDAM

35 uitspraken
mr. F.W.E. Eijsvogels

verweerder

HOYNG ROKH MONEGIER, AMSTERDAM

43 uitspraken

Betrokken rechters

Gerelateerde uitspraken

Gegevens

Datum uitspraak

Zaaknummer

200.325.249/01

Procedure

Hoger beroep

Bron: officiële uitspraak op rechtspraak.nl

Op de hoogte blijven

Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.

Nieuwe uitspraken van deze rechters

  • dhr. mr. H.M.H. Speyart van Woerden
  • dhr. mr. M.Y. Bonneur
  • mw. mr. F.M. Bus
Adv.Ynvest Fund
6%

vast rendement

  • Vastgoed als zekerheid
  • Kwartaalbetalingen
  • Vanaf €30.000
Meer informatie

Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.

Recente uitspraken

GHDHA:2026:3024
Gerechtshof Den Haag·
Civiel Recht; Intellectueel-eigendomsrecht
GHDHA:2026:2738
Gerechtshof Den Haag·
Civiel Recht; Intellectueel-eigendomsrecht
GHDHA:2026:2736
Gerechtshof Den Haag·
Civiel Recht; Intellectueel-eigendomsrecht
Hof bekrachtigt vonnis en verklaart ook nieuwe merken van DNACC nietig

DNACC ging in hoger beroep tegen het vonnis van de rechtbank Den Haag van 27 maart 2024, waarin haar merken bouwbakkie, bakkie en rolbakkie nietig waren verklaard omdat ze beschrijvend zijn voor een containerbak en dus geen onderscheidend vermogen hebben. Die rechtbank wees om die reden alle vorderingen van DNACC tegen de exploitant van Opslagbakkie.nl af, wees de tegenvordering tot nietigverklaring van de oude merken toe en veroordeelde DNACC in de proceskosten. In hoger beroep wilde DNACC dat het hof alsnog haar vorderingen zou toewijzen, terwijl de wederpartij op zijn beurt ook nietigverklaring vroeg van de nieuwe merken die DNACC in 2023 had laten inschrijven. Het gerechtshof Den Haag onderschrijft het oordeel van de rechtbank volledig. De woorden bak, bouwbak en rolbak zijn onbetwist beschrijvend voor een container, en volgens het hof verandert de verkleinvorm bakkie daar niets aan. Het hof wijst erop dat de uitgang kie een vorm van populair taalgebruik is die ongeacht de grootte van een voorwerp wordt gebruikt, zoals ook een aanhangwagen wel een bakkie wordt genoemd. Er is dan ook een direct verband tussen de merken en de containerverhuur waarvoor ze zijn ingeschreven, waardoor het publiek ze meteen als beschrijving opvat in plaats van als herkomstaanduiding van één bepaald bedrijf. DNACC probeerde het hof ervan te overtuigen dat de merken door jarenlang en intensief gebruik alsnog zijn ingeburgerd bij het publiek. Ze wees op reclame op vrachtwagens en honderden billboards, een reclamebudget van meer dan twee miljoen euro tussen 2018 en 2022 en een omzet van bijna € 46 miljoen in diezelfde periode. Het hof vindt dit onvoldoende bewijs. Omzet- en reclamecijfers zeggen volgens het hof niets over het marktaandeel van DNACC of over het percentage klanten dat de merken daadwerkelijk aan haar bedrijf koppelt, en marktonderzoek daarnaar ontbreekt. Bovendien is DNACC alleen in Nederland actief, terwijl voor een Beneluxmerk inburgering in de hele Benelux nodig is, inclusief het Nederlandstalige deel van België. Om die reden verklaart het hof niet alleen de oude merken, maar op vordering van de wederpartij ook de in 2023 aangevraagde nieuwe merken bouwbakkie, bakkie en rolbakkie alsnog nietig, voor zover ze zien op de verhuur van containers. Ook het beroep van DNACC op handelsnaamrecht wijst het hof van de hand. Zelfs als DNACC de namen bakkie, bouwbakkie en rolbakkie als handelsnaam zou hebben gevoerd, zijn ook die beschrijvend, en is niet aangetoond dat het publiek ze specifiek met DNACC associeert. Het woord opslagbakkie wijkt bovendien voldoende af in klank en beeld, zodat geen verwarring bij het publiek te duchten is. Omdat de merken en handelsnamen van DNACC dus geen bescherming bieden, blijft er voor haar geen grondslag over om tegen het gebruik van opslagbakkie.nl op te treden. Het hof bekrachtigt daarom het vonnis van de rechtbank Den Haag volledig en verklaart daarnaast ook de nieuwe merken van DNACC uit 2023 nietig, voor zover ze betrekking hebben op de verhuur van containers. DNACC wordt, als de in het ongelijk gestelde partij, veroordeeld in de proceskosten van het hoger beroep, begroot op € 21.723,90.

Gerechtshof Den Haag·
Civiel Recht; Intellectueel-eigendomsrecht
Hof vernietigt Bayer-octrooi op rivaroxaban-doseringsregime na beroep Sandoz

Sandoz, een generieke geneesmiddelenfabrikant, vocht het Nederlandse deel van een octrooi van Bayer aan op het doseringsregime van rivaroxaban, het werkzame bestanddeel van het bloedverdunnende middel Xarelto. Het octrooi beschermde niet de stof zelf, maar het gebruik ervan in een tablet met snelle afgifte die eenmaal per dag wordt ingenomen voor de behandeling van trombo-embolische aandoeningen. Sandoz wilde na het aflopen van Bayers stofbescherming op 1 april 2024 een generiek middel op de markt brengen, maar stond dat octrooi op het doseringsregime in de weg. De rechtbank Den Haag had Sandoz in eerste aanleg in het ongelijk gesteld. Zij oordeelde dat het octrooi voldoende uitvindingshoogte had, omdat de vakpersoon op basis van de destijds bekende halfwaardetijd van rivaroxaban van vier tot zes uur niet vanzelfsprekend zou uitkomen op een eenmaal-daagse dosering. De inbreukvorderingen van Bayer werden toegewezen en Sandoz werd veroordeeld tot betaling van € 200.000 aan proceskosten. In hoger beroep bracht Sandoz een nieuw argument in: een patiënteninformatieformulier inclusief bijbehorend boekje dat was verstrekt aan deelnemers aan de zogeheten Einstein-DVT-studie, een door Bayer gesponsord fase II-onderzoek naar rivaroxaban bij diepe veneuze trombose. Sandoz had dit formulier verkregen via een verzoek op grond van de Wet open overheid. Op de eerste bladzijde stond de kernzin dat het middel BAY 59-7939 beschikbaar is in tabletvorm, eenmaal per dag wordt ingenomen en snel werkt. Centraal stond de vraag of dit formulier vóór de prioriteitsdatum van het octrooi, 31 januari 2005, openbaar toegankelijk was. Bayer erkende dat het document vóór die datum aan tien patiënten was verstrekt, maar betwistte dat dit een openbaarmaking opleverde. Zij voerde aan dat de patiënten door hun bijzondere relatie met de onderzoekers en de sponsor impliciet aan geheimhouding waren gebonden. Het hof verwierp dit standpunt. Aan de twee Nederlandse patiënten was geen expliciete en ook geen impliciete geheimhoudingsverplichting opgelegd, zo bleek onder meer uit schriftelijke verklaringen van de betrokken Nederlandse onderzoekers. Het formulier was zelfs in tweevoud verstrekt, waarbij één exemplaar voor de patiënt was bestemd. Daarmee stond het die patiënten vrij het document verder te verspreiden, en was het deel geworden van de stand van de techniek. Vervolgens beoordeelde het hof of het formulier alle wezenlijke kenmerken van het octrooi openbaarde. Het hof concludeerde van wel. De vermelding dat de tablet 'snel werkt' openbaarde volgens het hof een tablet met snelle afgifte, omdat een middel pas kan werken nadat het uit de tablet is vrijgekomen. Uit de passages over de te onderzoeken doseringen van twintig, dertig en veertig milligram eenmaal daags, de vermelding van eerdere studies bij gezonde vrijwilligers en heupoperatiepatiënten, en de omschrijving van mogelijke effectiviteit leidde het hof af dat de vakpersoon zou begrijpen dat de onderzoekers al op wetenschappelijke gronden de overtuiging hadden verkregen dat de eenmaal-daagse dosering werkzaam was. Ook de veiligheid was voldoende geopenbaard: het formulier meldde dat er geen bijwerkingen bekend waren en beschreef het bloedingsrisico als vergelijkbaar met dat van de gebruikelijke behandelingen. De enige aanvullende stap die de vakpersoon nog moest zetten, was het identificeren van BAY 59-7939 als rivaroxaban. Daarvoor volstond een routinematige zoekopdracht op internet, die zou hebben geleid naar een wetenschappelijk artikel van Perzborn waarin de chemische benaming en structuurformule van de stof stonden vermeld. Het octrooi miste daarmee uitvindingshoogte. Het hof vernietigde het vonnis van de rechtbank en het Nederlandse deel van het Bayer-octrooi. De inbreukvorderingen van Bayer werden alsnog afgewezen. Bayer werd veroordeeld in de proceskosten van beide instanties, in totaal € 400.000, en moet aan Sandoz terugbetalen wat Sandoz op grond van het eerste vonnis aan Bayer had voldaan.

Gerechtshof Den Haag·
Civiel Recht; Intellectueel-eigendomsrecht