Naar inhoud
Juristi.nl

Hoge Raad verwerpt cassatie Clear Channel in aanbestedingsgeschil met gemeente Utrecht — HR:2025:1803

aanbestedingsrecht / wezenlijke wijziging concessieovereenkomst / vervanging onderaannemer

Eiser / verzoeker

Clear Channel Nederland B.V.

VS

Verweerder / gedaagde

Gemeente Utrecht

De Hoge Raad verwierp het cassatieberoep van Clear Channel en veroordeelde haar in de proceskosten van € 3.073,00.

  • De Hoge Raad oordeelt dat de rechter in aanbestedingszaken niet verplicht is ambtshalve te toetsen of een wijziging van een overheidsopdracht wezenlijk is in de zin van art. 2.163g Aanbestedingswet 2012.
  • Clear Channel mocht niet profiteren van haar stelling dat zij zelfstandig zou hebben ingeschreven als tussentijdse vervanging van een onderaannemer was toegestaan, omdat zij deze stelling pas bij de mondelinge behandeling in hoger beroep voor het eerst innam, in strijd met de tweeconclusieregel.
  • Het hof was niet innerlijk tegenstrijdig door te overwegen dat een andere regel over onderaannemers mogelijk meer inschrijvers had aangetrokken, maar deze overweging vervolgens buiten beschouwing te laten wegens het te late tijdstip waarop Clear Channel die stelling innam.
  • Het voorwaardelijke incidentele cassatieberoep van gemeente Utrecht bleef buiten behandeling omdat het principale beroep werd verworpen.
  • De Hoge Raad zag geen aanleiding om prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie van de EU te stellen over de plicht tot ambtshalve toetsing aan het transparantiebeginsel.

Samenvatting

Reclamebureau Clear Channel Nederland verloor een juridische strijd bij de Hoge Raad over een aanbestedingsconcessie in Utrecht. De kern van het conflict: de gemeente Utrecht wilde haar contractpartner RBL toestaan om Clear Channel als onderaannemer te vervangen door concurrent JCDecaux, zonder daarvoor een nieuwe aanbestedingsprocedure te doorlopen.

De aanleiding voor dit conflict ligt al in 2018, toen de gemeente Utrecht een Europese aanbesteding uitschreef voor een concessie van vijftien jaar voor het plaatsen en exploiteren van bushaltevoorzieningen, reclamevitrines en billboards. De aanbestedingsstukken schreven voor dat een hoofdaannemer bij gunning verplicht was de door hem opgegeven onderaannemers ook daadwerkelijk in te zetten. RBL won de aanbesteding en had Clear Channel opgegeven als onderaannemer voor de exploitatie van de reclameruimte.

AI-zoekassistent

Beschrijf uw zaak. Wij vinden de juiste advocaat.

In één of twee zinnen matcht onze AI uw situatie direct met gespecialiseerde advocaten, desgewenst in uw regio.

Match uit 19.638 advocatenGratis en vrijblijvendResultaat in seconden

Nadat JCDecaux in een bodemprocedure had aangetoond dat de inschrijving van RBL op meerdere punten niet aan de eisen voldeed, troffen JCDecaux, de gemeente en RBL een schikking. Onderdeel van die schikking was dat JCDecaux voortaan de reclame-exploitatie zou overnemen van Clear Channel, en dat de gemeente de verlengingsoptie van vijf jaar meteen zou inroepen. De gemeente publiceerde haar voornemen om RBL toestemming te geven voor deze onderaannemerswisseling.

Clear Channel stapte naar de rechter en eiste dat de gemeente dit voornemen niet mocht uitvoeren zonder nieuwe aanbestedingsprocedure. De voorzieningenrechter wees het gevorderde verbod aanvankelijk toe, maar het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden draaide die beslissing terug. Het hof oordeelde dat de vervanging van een onderaannemer geen wezenlijke wijziging van de aanbestedingsopdracht opleverde die een nieuwe procedure zou vereisen.

Bij de Hoge Raad voerde Clear Channel aan dat het hof zijn eigen redenering had tegengesproken. Clear Channel betoogde dat het hof in zijn arrest had overwogen dat een andere regel over het vervangen van onderaannemers mogelijk meer inschrijvers had aangetrokken, maar daarna toch had nagelaten te concluderen dat er sprake was van een verboden wezenlijke wijziging. Deze tegenstrijdigheid zou het arrest onbegrijpelijk maken.

De Hoge Raad volgde dit betoog niet. Het hof had die overweging over een bredere kring van mogelijke inschrijvers juist buiten beschouwing gelaten, omdat Clear Channel de bijbehorende stelling pas voor het eerst had ingenomen tijdens de mondelinge behandeling in hoger beroep. Dat is te laat: de zogenoemde tweeconclusieregel schrijft voor dat partijen hun standpunten tijdig naar voren brengen, zodat de wederpartij er nog op kan reageren. Clear Channel had in cassatie bovendien niet bestreden dat zij die stelling inderdaad te laat had ingenomen.

Vervoglens stelde Clear Channel dat de rechter in aanbestedingszaken verplicht is om zelfstandig, dus zonder dat partijen erop wijzen, te onderzoeken of een wijziging van een opdracht wezenlijk is. De Hoge Raad verwierp ook dit standpunt. Noch uit de Europese aanbestedingsrichtlijnen noch uit de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie blijkt een verplichting voor de nationale rechter om dit ambtshalve te toetsen. De Hoge Raad zag geen reden om hierover prejudiciële vragen te stellen aan het Europese Hof.

De Hoge Raad verwierp het cassatieberoep van Clear Channel. Het voorwaardelijke incidentele beroep van de gemeente Utrecht bleef buiten behandeling, omdat de voorwaarde daarvoor niet was vervuld. Clear Channel werd veroordeeld in de proceskosten van het geding in cassatie: € 873,00 aan verschotten en € 2.200,00 aan salaris, te vermeerderen met de wettelijke rente als dit bedrag niet binnen veertien dagen wordt voldaan.

Betrokken advocaten

mr. Chr.F. Kroes

eiser

Baker & McKenzie Amsterdam, AMSTERDAM

5 uitspraken

Betrokken rechters

Gerelateerde uitspraken

Gegevens

Datum uitspraak

Instantie

Hoge Raad

Zaaknummer

24/03215

Procedure

Cassatie

Bron: officiële uitspraak op rechtspraak.nl

Op de hoogte blijven

Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.

Nieuwe uitspraken van deze rechters

  • mw. mr. H.M. Wattendorff
  • dhr. prof.mr. M.J. Kroeze
  • dhr. mr. B.J. Drijber
  • mw. mr.drs. A.E.B. ter Heide
  • mw. mr. C. Mak
  • dhr. prof.mr. S.J. Schaafsma
  • dhr. mr. G.C. Makkink
  • dhr. mr. F.J.P. Lock
  • dhr. mr. J. Schaaf
Adv.Ynvest Fund
6%

vast rendement

  • Vastgoed als zekerheid
  • Kwartaalbetalingen
  • Vanaf €30.000
Meer informatie

Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.

Recente uitspraken

Hoge Raad vernietigt arrest in Connexxion-Valys aanbestedingszaak en verwijst naar hof Amsterdam

Een jarenlang aanbestedingsgeschil over het zogeheten Valys-vervoer, speciaal taxivervoer voor mensen met een mobiliteitsbeperking, heeft een nieuwe wending gekregen. De Hoge Raad heeft het arrest van het gerechtshof Den Haag vernietigd en de zaak doorverwezen naar het gerechtshof Amsterdam. De uitspraak draait om de vraag of Connexxion Taxi Services recht heeft op schadevergoeding van de Staat, omdat het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) in 2013 een aanbestedingsopdracht ongerechtmatig aan een concurrent gunde. De aanbesteding dateert uit 2012. VWS schreef een Europese procedure uit voor bovenregionaal sociaalrecreatief vervoer, een contract met een waarde van circa € 60 miljoen per jaar. De opdracht ging naar een combinatie van drie taxibedrijven (Transvision, RMC en ZCN), niet naar Connexxion, dat als tweede eindigde. Kort daarna kwamen boetebeschikkingen van de Nederlandse Mededingingsautoriteit aan het licht: RMC en ZCN hadden in de regio Rotterdam kartelafspraken gemaakt en kregen boetes opgelegd van in totaal miljoenen euro's. Connexxion stelde dat de Combinatie daarmee een ernstige beroepsfout had begaan en op grond van de aanbestedingsvoorwaarden automatisch uitgesloten moest worden. VWS weigerde echter de Combinatie uit te sluiten. Het ministerie voerde aan dat uitsluiting niet proportioneel zou zijn en voerde een evenredigheidstoets uit, waarna de opdracht aan de Combinatie werd gegund. In de aanbestedingsvoorwaarden stond echter uitdrukkelijk dat een inschrijver bij wie een uitsluitingsgrond van toepassing is, zonder meer terzijde wordt gelegd, zonder verdere beoordeling. Die spanning leidde tot een reeks procedures die het Nederlandse en Europese recht tot op de bodem onderzochten: de Hoge Raad stelde in 2015 prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie van de EU, dat in 2016 oordeelde dat de aanbestedingsregels van VWS zich verzetten tegen gunning aan een inschrijver die een ernstige beroepsfout had begaan. In 2018 vernietigde de Hoge Raad vervolgens de eerdere uitspraak van het hof en bevestigde dat VWS in strijd met het gelijkheidsbeginsel en de transparantieverplichting had gehandeld. Daarna startte Connexxion een schadeprocedure en vorderde € 89.170.000 aan gederfde winst. De rechtbank Den Haag wees deze vordering af: VWS zou in een onmogelijke positie hebben gezeten, omdat het nationale recht hen verplicht wél een evenredigheidstoets toe te passen, terwijl de eigen aanbestedingsvoorwaarden die toets juist uitsloten. Die onverenigbaarheid zou hoe dan ook tot een nieuwe aanbesteding hebben geleid, zonder schade voor Connexxion. Het gerechtshof Den Haag dacht daar in januari 2024 anders over en vernietigde het rechtbankvonnis. Volgens het hof was er geen sprake van een klempositie: als VWS de Combinatie gewoon automatisch had uitgesloten, was de procedure transparant geweest en had Connexxion de opdracht gekregen. De Hoge Raad oordeelt nu dat het hof hiermee een fout heeft gemaakt. Het Nederlandse recht dwong VWS dwingendrechtelijk om bij een ernstige beroepsfout altijd een evenredigheidstoets toe te passen. Tegelijkertijd verbood het Europese recht VWS om die toets uit te voeren zonder dat dit in de aanbestedingsvoorwaarden was aangekondigd. Daarmee bevond VWS zich dus wél in de klempositie die de rechtbank eerder beschreef: het nationale recht verplichtte de evenredigheidstoets, terwijl de eigen aanbestedingsregels automatische uitsluiting voorschreven. Het hof had deze spanning moeten erkennen en bij de beoordeling van de schadevordering moeten betrekken. De Hoge Raad vernietigt het arrest van het gerechtshof Den Haag en verwijst de zaak naar het gerechtshof Amsterdam voor verdere behandeling. Connexxion wordt veroordeeld in de proceskosten van de cassatieprocedure, begroot op ruim € 3.600.

Hoge Raad·
Civiel Recht; Aanbestedingsrecht
HR:2021:792
Hoge Raad·
Civiel Recht; Aanbestedingsrecht
HR:2021:791
Hoge Raad·
Civiel Recht; Aanbestedingsrecht
HR:2020:802
Hoge Raad·
Civiel Recht; Aanbestedingsrecht
HR:2019:1843
Hoge Raad·
Civiel Recht; Aanbestedingsrecht