Hoge Raad vernietigt hofoordeel over rechtsmacht en WAMCA in dieselgate-zaak, verwijst naar Den Haag — HR:2026:1552
internationale rechtsmacht en overgangsrecht WAMCA in collectieve actie over dieseluitstoot
Eiser / verzoeker
Stichting Diesel Emissions Justice (SDEJ)
Verweerder / gedaagde
Stellantis c.s. en de autodealers
De Hoge Raad vernietigt de arresten van het hof Amsterdam en verwijst de zaak naar het hof Den Haag, omdat de voorzienbaarheidseis onterecht als zelfstandig vereiste is toegepast en de vorderingen ten onrechte niet zijn gesplitst tussen het oude collectieve-actierecht en de WAMCA.
- Voorzienbaarheid voor een medeverweerder om in Nederland te worden gedagvaard is geen zelfstandig vereiste voor rechtsmacht op grond van samenhangende vorderingen, maar slechts een algemeen uitgangspunt
- Een collectieve vordering die op gebeurtenissen van voor en na 15 november 2016 is gebaseerd, moet worden gesplitst tussen het oude collectieve-actierecht en de WAMCA
- Het hof had de WAMCA ten onrechte in zijn geheel toegepast op alle Euro 6-vorderingen zonder deze splitsing te maken
- Zaak wordt na cassatie verwezen naar het gerechtshof Den Haag voor hernieuwde beoordeling per vordering en per gedaagde
- Stellantis c.s. worden veroordeeld in de proceskosten van het principale cassatieberoep, SDEJ in die van het incidentele cassatieberoep
Samenvatting
Stichting Diesel Emissions Justice (SDEJ) voert een collectieve actie tegen de producenten van Fiat-, Jeep- en Alfa Romeo-dieselauto's, de Nederlandse importeur FCA Netherlands en tientallen autodealers, wegens een vermoede verboden manipulatie van de uitstoot van dieselmotoren die niet zouden voldoen aan de Europese emissienormen Euro 5 en Euro 6. Zowel SDEJ als de aangesproken bedrijven stelden cassatieberoep in tegen twee arresten van het gerechtshof Amsterdam.
Het gerechtshof had eerder geoordeeld dat de Nederlandse rechter geen rechtsmacht heeft over de vorderingen tegen de autofabrikanten voor zover SDEJ optreedt namens gedupeerden die hun auto buiten Nederland, elders in de Europese Unie, hebben gekocht of geleased. Het hof nam daarbij aan dat voorzienbaarheid voor de fabrikanten om in Nederland te worden gedagvaard een zelfstandige voorwaarde is voor rechtsmacht op grond van de nauwe samenhang tussen vorderingen tegen meerdere verweerders. Ook oordeelde het hof dat de nieuwe Wet afwikkeling massaschade in een collectieve actie (WAMCA) in zijn geheel van toepassing is op de vorderingen over Euro 6-voertuigen, omdat de daaraan ten grondslag liggende gebeurtenissen mede na 15 november 2016 hebben plaatsgevonden, zonder dat de vordering nog moest worden gesplitst tussen gebeurtenissen van voor en van na die datum. Op basis van die oordelen vernietigde het hof het vonnis van de rechtbank Amsterdam en verwees het de zaak terug voor verdere behandeling, met verlof om cassatie in te stellen.
Deze uitspraak van de Hoge Raad volgt op de conclusie van de advocaat-generaal bij het parket van de Hoge Raad van 6 maart 2026, die in het principale cassatieberoep adviseerde tot vernietiging en in het incidentele cassatieberoep tot vernietiging en verwijzing.
De Hoge Raad oordeelt dat het hof de voorzienbaarheidseis ten onrechte als zelfstandig vereiste heeft toegepast. Onder verwijzing naar een recente uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie overweegt de Hoge Raad dat voorzienbaarheid weliswaar een algemeen uitgangspunt is bij de vraag of vorderingen tegen verschillende verweerders zo nauw samenhangen dat zij gezamenlijk moeten worden behandeld, maar geen apart te toetsen voorwaarde vormt. Deze klacht van SDEJ slaagt, waardoor ook het (voorwaardelijke) incidentele cassatieberoep van de autofabrikanten en de importeur aan de orde komt; ook hun klacht dat de kring van gedupeerden voor de vorderingen tegen de fabrikanten identiek moet zijn aan die voor de vorderingen tegen de importeur, wordt verworpen.
Ook de klacht over het overgangsrecht van de WAMCA slaagt, maar dan in het voordeel van de autofabrikanten, de importeur en de dealers. Volgens de Hoge Raad moet een vordering die zowel op gebeurtenissen van voor als van na 15 november 2016 is gebaseerd, worden gesplitst: voor het deel dat op oudere gebeurtenissen berust blijft het oude collectieve-actierecht gelden en voor het deel dat op latere gebeurtenissen berust de WAMCA. Het hof had dit onderscheid niet gemaakt en de WAMCA in zijn geheel van toepassing verklaard zodra ook maar een deel van de gebeurtenissen na de peildatum lag. Na verwijzing moet daarom voor iedere vordering tegen iedere gedaagde opnieuw worden vastgesteld op welke gebeurtenissen deze is gebaseerd en welk regime daarop van toepassing is.
De Hoge Raad vernietigt de arresten van het gerechtshof Amsterdam van 13 augustus 2024 en 22 oktober 2024, zoals herstelde bij arrest van 26 november 2024, en verwijst de zaak voor verdere behandeling naar het gerechtshof Den Haag. Stellantis c.s. worden veroordeeld in de kosten van het principale cassatiegeding aan de zijde van SDEJ, begroot op € 985,37 aan verschotten en € 2.600 voor salaris; SDEJ wordt veroordeeld in de kosten van het incidentele cassatiegeding aan de zijde van Stellantis c.s., begroot op € 2.600 voor salaris.
Betrokken advocaten
Gerelateerde uitspraken
ECLI:NL:RBAMS:2024:3928, Rechtbank Amsterdam, 03-07-2024, C/13/705132 / HA ZA 21-687
Rechtbank Amsterdam · Civiel Recht
ECLI:NL:RBAMS:2023:7549, Rechtbank Amsterdam, 29-11-2023, C/13/705132 / HA ZA 21-687
Rechtbank Amsterdam · Civiel Recht
ECLI:NL:RBAMS:2023:5252, Rechtbank Amsterdam, 16-08-2023, C/13/705132 / HA ZA 21-687, C/13/712754 / HA ZA 22-71 en C/13/712812 / HA ZA 22-72
Rechtbank Amsterdam · Civiel Recht
ECLI:NL:HR:2021:538, Hoge Raad, 09-04-2021, 19/05704
Hoge Raad · Civiel Recht
Gegevens
Datum uitspraak
Instantie
Hoge RaadRechtsgebied
Civiel Recht; Internationaal PrivaatrechtZaaknummer
24/04589
Procedure
Cassatie
Formele relaties
Op de hoogte blijven
Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.
vast rendement
- Vastgoed als zekerheid
- Kwartaalbetalingen
- Vanaf €30.000
Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.
Recente uitspraken
Stichting Emission Claim (SEC) voert een collectieve actie tegen Mercedes-Benz, de Nederlandse importeur en tientallen dealers en servicepartners, wegens een vermoede verboden manipulatie van de uitstoot van dieselmotoren die niet zouden voldoen aan de Europese emissienormen Euro 5 en Euro 6. Mercedes-Benz en de andere aangesproken partijen stelden cassatieberoep in tegen de arresten van het gerechtshof Amsterdam in deze zaak; SEC verscheen niet in de cassatieprocedure en tegen haar werd verstek verleend. Het gerechtshof had eerder geoordeeld dat de Nederlandse rechter rechtsmacht heeft over de vorderingen tegen Mercedes, dat de rechtbank Amsterdam relatief bevoegd is voor de vorderingen tegen de importeur en de meeste dealers en servicepartners, dat het oude collectieve-actierecht geldt voor vorderingen over Euro 5-voertuigen en de Wet afwikkeling massaschade in een collectieve actie (WAMCA) voor vorderingen over Euro 6-voertuigen, en dat de rechtbank SEC ten onrechte niet-ontvankelijk had verklaard omdat de verlenging van de dagvaardingstermijn die aan een andere belangenorganisatie was toegekend, ook voor SEC zou gelden. Op basis daarvan vernietigde het hof het vonnis van de rechtbank en verwees het de zaak terug voor verdere behandeling, met verlof om cassatie in te stellen. Deze uitspraak van de Hoge Raad volgt op de conclusie van de advocaat-generaal bij het parket van de Hoge Raad van 6 maart 2026, die adviseerde tot vernietiging en verwijzing. De Hoge Raad verwerpt de klachten over de internationale bevoegdheid: onder verwijzing naar een uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie oordeelt de Hoge Raad dat voorzienbaarheid voor een medeverweerder om in Nederland te worden gedagvaard geen zelfstandig vereiste is, en dat bij de beoordeling van de nauwe band tussen vorderingen geen rekening hoeft te worden gehouden met de toewijsbaarheid van de vordering tegen de ankergedaagde. Op dit punt blijft het oordeel van het hof dus in stand. Wel slaagt de klacht over het overgangsrecht van de WAMCA: net als in een vergelijkbare zaak oordeelt de Hoge Raad dat een collectieve vordering die zowel op gebeurtenissen van voor als van na 15 november 2016 is gebaseerd, moet worden gesplitst tussen het oude collectieve-actierecht en de WAMCA, in plaats van in zijn geheel onder een van beide regimes te worden gebracht. Ook de klacht over de ontvankelijkheid van SEC slaagt: een verlenging van de wettelijke dagvaardingstermijn die de rechtbank op verzoek van een andere belangenorganisatie had toegekend, geldt volgens de Hoge Raad uitsluitend voor die organisatie zelf en niet automatisch ook voor SEC. De klacht over de relatieve bevoegdheid van de rechtbank Amsterdam wordt daarentegen niet-ontvankelijk verklaard, omdat de wet tegen een dergelijke beslissing geen hogere voorziening toelaat. De Hoge Raad vernietigt de arresten van het gerechtshof Amsterdam van 13 augustus 2024, zoals hersteld bij arrest van 26 november 2024, en van 22 oktober 2024, en verwijst de zaak voor verdere behandeling naar het gerechtshof Den Haag. SEC wordt veroordeeld in de kosten van het cassatiegeding aan de zijde van Mercedes c.s., begroot op € 1.049,47 aan verschotten en € 2.600 voor salaris.
Een Iraanse vrouw die in Nederland woont, eiste betaling van achthonderd gouden munten als onderdeel van de bruidsgave die bij haar huwelijk in Iran was overeengekomen. De man weigerde te betalen en beriep zich op het Iraanse recht: omdat de vrouw zelf om de echtscheiding had verzocht op een grond die niet in de wet of de huwelijksakte stond, had zij volgens dat recht haar aanspraak op de bruidsgave verloren. Het paar was in december 2006 in de Iraanse stad Esfahan getrouwd. In de huwelijksakte was een uitgebreide bruidsgave vastgelegd, waaronder achthonderd gouden munten. De akte bevatte ook een lijst van omstandigheden op grond waarvan de vrouw zelfstandig echtscheiding kon aanvragen, zoals het niet betalen van onderhoudsgeld of het verlaten van het gezin zonder geldige reden. De man kwam in 2019 naar Nederland; de vrouw en hun dochter volgden in 2021. In november 2022 vroeg de vrouw in Nederland de echtscheiding aan, die in mei 2023 werd uitgesproken. Iran erkende die echtscheiding niet. De kern van het geschil draait om de mahr, de islamitisch-rechtelijke bruidsgave. Naar Iraans recht heeft een vrouw in beginsel recht op de bruidsgave, tenzij zij zelf de echtscheiding vraagt op een grond die niet als wettige echtscheidingsgrond geldt. In dat geval is sprake van een zogenoemde khul-echtscheiding: de vrouw biedt de man compensatie, doorgaans door afstand te doen van de onbetaalde bruidsgave, in ruil voor zijn instemming met de scheiding. Omdat de vrouw had gescheiden op grond van afkeer van haar man, een grond die het Iraanse recht niet erkent als zelfstandige echtscheidingsgrond, oordeelde het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden dat zij geen recht had op de munten. De vrouw stelde bij de Hoge Raad dat dit resultaat in strijd is met de Nederlandse openbare orde. Het Iraanse recht zou haar financieel straffen voor het feit dat zij de scheiding had aangevraagd, terwijl het recht om te scheiden in Nederland als fundamenteel wordt beschouwd. Het hof had dit argument verworpen: de vrouw werd niet gevangengezeten in het huwelijk, ze kon wel degelijk scheiden, alleen had dat financiële gevolgen. Ook de man zou financiële gevolgen ondervinden als hij zelf het initiatief tot scheiding had genomen. De Hoge Raad bevestigt dat de vraag of toepassing van vreemd recht in strijd is met de Nederlandse openbare orde altijd afhangt van de concrete feiten en omstandigheden, in het bijzonder hoe nauw de zaak met Nederland is verbonden. Dit volgt uit een eerdere prejudiciële uitspraak van de Hoge Raad uit 2021. De vrouw had in de feitelijke procedure echter nagelaten concrete feiten en omstandigheden aan te voeren die zouden onderbouwen waarom de toepassing van het Iraanse recht in haar specifieke geval onaanvaardbaar was. Die omissie is beslissend: de klacht sneuvelt omdat zij niet verwijst naar vindplaatsen in de processtukken waaruit zou blijken dat de vrouw dit betoog eerder had gevoerd. De Hoge Raad verwerpt het cassatieberoep. De vrouw krijgt de achthonderd gouden munten niet, en de beslissing van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden blijft in stand.
Een man en een vrouw, beiden met de Nederlandse nationaliteit, trouwden in 2011 in het Iraanse Esfahan. In hun huwelijksakte waren twee bijzondere afspraken vastgelegd: een bruidsgave van een geldbedrag in Rial en 150 gouden munten, en een bepaling die de vrouw recht gaf op de helft van het tijdens het huwelijk opgebouwde vermogen van de man, tenzij zij zelf de echtscheiding zou aanvragen. De vrouw vroeg de scheiding aan bij de Nederlandse rechter, die de echtscheiding uitsprak naar Nederlands recht. Daarna ontstond een geschil over twee financiële kwesties: had de vrouw nog recht op de helft van het vermogen van de man, en moest de man de bruidsgave alsnog betalen? De rechtbank Den Haag oordeelde dat de vrouw geen aanspraak had op de helft van het vermogen, omdat zij zelf de echtscheiding had verzocht en de huwelijkse voorwaarden dat recht in dat geval uitsloten. De rechtbank vond dat dit niet in strijd was met de Nederlandse openbare orde. Over de bruidsgave oordeelde de rechtbank dat de man deze wél moest betalen, op grond van Iraans recht, maar dat 40 van de 150 gouden munten pas hoefden te worden betaald als de man daarvoor voldoende financiële draagkracht had. In hoger beroep bevestigde het gerechtshof Den Haag deze uitkomsten. Het hof redeneerde dat de bepaling in de huwelijkse voorwaarden niet discriminerend was: het Iraanse recht kent een stelsel van algehele scheiding van vermogens, en de betreffende bepaling was juist bedoeld om de vrouw te beschermen als de man de scheiding zou initiëren. Het hof voegde daar over de bruidsgave aan toe dat Nederland geen zogenoemde khul-echtscheiding kent, een islamitische procedure waarbij de vrouw de scheiding koopt door afstand te doen van de bruidsgave. Omdat het Nederlandse recht die figuur niet kent, kon de vrouw volgens het hof geen afstand hebben gedaan van haar bruidsgave door de scheiding aan te vragen. Bij de Hoge Raad klaagde de man dat het hof ten onrechte voorbijging aan de regels van het Iraanse recht over de khul-echtscheiding bij de beoordeling van de bruidsgave. De Hoge Raad geeft de man op dit punt gelijk. Het hof had zelf vastgesteld dat Iraans recht van toepassing is op de bruidsgave. Dan moet de aanspraak van de vrouw ook volledig worden beoordeeld naar dat Iraanse recht, inclusief de vraag wat het naar Iraans recht betekent dat de vrouw in Nederland de echtscheiding heeft gevraagd en dat het Nederlandse recht geen khul-procedure kent. Het hof kon daarbij niet volstaan met de enkele constatering dat het Nederlandse recht die figuur niet kent. De vrouw klaagde op haar beurt dat het hof bij het oordeel over de huwelijkse voorwaarden had nagelaten te onderzoeken in hoeverre Nederland bij dit geval betrokken was. Dat onderzoek is volgens de Hoge Raad verplicht op grond van eerdere rechtspraak uit 2021: of een bepaling in huwelijkse voorwaarden in strijd is met de Nederlandse openbare orde, hangt mede af van de mate van betrokkenheid van Nederland bij de concrete zaak. Het hof had weliswaar benoemd dat dit het juiste moment was om te toetsen, maar had vervolgens in zijn oordeel niet kenbaar onderzocht hoe groot die betrokkenheid in dit geval was. De Hoge Raad vernietigt de beschikking van het gerechtshof Den Haag op beide punten en verwijst de zaak naar het gerechtshof Amsterdam voor een nieuwe behandeling.