Hoge Raad: geen stapeling van dwangsommen bij trage belastingbezwaren — HR:2026:733
dwangsom bij niet-tijdig beslissen / stapeling van dwangsommen in belastingzaken
Eiser / verzoeker
Belanghebbende (belastingplichtige)
Verweerder / gedaagde
Staatssecretaris van Financiën
Hoge Raad verklaart het beroep in cassatie ongegrond; de belastingplichtige krijgt geen dwangsom voor het te laat beslissen op zijn bezwaar tegen een dwangsombesluit.
- Een bestuursorgaan kan geen dwangsom verbeuren voor het te laat vaststellen van een beschikking over de verschuldigdheid en hoogte van een eerder verbeurde dwangsom.
- Dezelfde uitzondering geldt voor het te laat beslissen op een bezwaar tegen een dwangsombesluit, om stapeling van dwangsommen te voorkomen.
- Hoewel een uitspraak op bezwaar formeel een 'beschikking op aanvraag' is, rechtvaardigt de systematiek van de Awb een uitzondering op de dwangsomregeling in dit geval.
- De Hoge Raad sluit aan bij vaste rechtspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak en de Centrale Raad van Beroep over het verbod op dwangsomstapeling.
- Het beroep in cassatie wordt ongegrond verklaard zonder proceskostenveroordeling.
Samenvatting
Een belastingplichtige heeft geprobeerd via de rechter een dwangsom af te dwingen omdat de Belastingdienst te laat reageerde op zijn bezwaar tegen een eerder dwangsombesluit. De Hoge Raad heeft die poging definitief afgewezen en daarmee een principieel oordeel geveld over de grenzen van de dwangsomregeling in het bestuursrecht.
De zaak begon met een verzoek om ambtshalve vermindering van de inkomstenbelasting over 2020. Omdat de Inspecteur niet op tijd reageerde, stelde de belastingplichtige hem in gebreke en vroeg hij de verbeurde dwangsom vast te laten stellen. De Inspecteur besloot echter dat er geen dwangsom was verbeurd — het zogenoemde eerste dwangsombesluit. De belastingplichtige ging daartegen in bezwaar.
Toen de Inspecteur ook op dat bezwaar niet tijdig reageerde, stelde de belastingplichtige hem opnieuw in gebreke. Uiteindelijk deed de Inspecteur uitspraak op het bezwaar: hij verklaarde het gegrond en stelde alsnog een dwangsom vast voor het te laat beslissen op het oorspronkelijke verzoek. Maar tegelijkertijd weigerde hij een tweede dwangsom toe te kennen voor het te laat beslissen op het bezwaar zelf. Dat weigeringsbesluit werd door de belastingplichtige aangevochten bij de Rechtbank Zeeland-West-Brabant, die hem in het ongelijk stelde.
In cassatie bij de Hoge Raad draaide de discussie om de vraag of een bestuursorgaan ook een dwangsom kan verbeuren als het te laat beslist op een bezwaar dat gericht is tegen een dwangsombesluit. De belastingplichtige betoogde dat een uitspraak op bezwaar juridisch gezien een 'beschikking op aanvraag' is, en dat de dwangsomregeling uit de Algemene wet bestuursrecht (Awb) daarop gewoon van toepassing is.
De Hoge Raad erkent dat dit technisch-juridisch gezien klopt: een uitspraak op bezwaar ís inderdaad een beschikking op aanvraag. Maar het rechtscollege maakt een uitzondering op de hoofdregel. In de dwangsomregeling van de Awb ligt volgens de Hoge Raad besloten dat een bestuursorgaan geen dwangsom kan verbeuren voor het te laat vaststellen van een beschikking over de verschuldigdheid en hoogte van een eerder verbeurde dwangsom. De wetgever heeft daarmee bewust het zogenoemde 'stapelen' van dwangsommen willen voorkomen: dwangsom op dwangsom op dwangsom.
Diezelfde logica geldt, aldus de Hoge Raad, voor het bezwaar tegen zo'n dwangsombesluit. Als er al geen dwangsom verbeurd kan worden bij het te laat beslissen op een dwangsombeschikking zelf, dan evenmin bij het te laat beslissen op het bezwaar daartegen. Anders zou het systeem eenvoudig omzeild kunnen worden door via de bezwaarroute toch een stapeling te bewerkstelligen. Dit oordeel sluit aan bij vaste rechtspraak van zowel de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State als de Centrale Raad van Beroep.
De Hoge Raad verklaart het beroep in cassatie ongegrond. Er wordt geen proceskostenveroordeling uitgesproken.
Betrokken advocaten
T.G. van Laarhoven
eiser
Gerelateerde uitspraken
ECLI:NL:RBZWB:2025:8459, Rechtbank Zeeland-West-Brabant, 01-12-2025, BRE 24/4831
Rechtbank Zeeland-West-Brabant · Bestuursrecht; Belastingrecht
ECLI:NL:RBOBR:2025:4635, Rechtbank Oost-Brabant, 23-07-2025, 24/1697
Rechtbank Oost-Brabant · Bestuursrecht; Belastingrecht
ECLI:NL:RBZWB:2025:3525, Rechtbank Zeeland-West-Brabant, 05-06-2025, BRE 24/5349
Rechtbank Zeeland-West-Brabant · Bestuursrecht; Belastingrecht
ECLI:NL:RBZWB:2025:2927, Rechtbank Zeeland-West-Brabant, 14-05-2025, BRE 23/11716
Rechtbank Zeeland-West-Brabant · Bestuursrecht; Belastingrecht
Gegevens
Datum uitspraak
Instantie
Hoge RaadRechtsgebied
Bestuursrecht; BelastingrechtZaaknummer
24/03521
Procedure
Cassatie
Formele relaties
Op de hoogte blijven
Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.
vast rendement
- Vastgoed als zekerheid
- Kwartaalbetalingen
- Vanaf €30.000
Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.