Hoge Raad vernietigt hofbeschikking in echtscheidingsgeschil over Marokkaans vastgoed en erfenis — HR:2026:844
verdeling huwelijksgemeenschap na echtscheiding, onroerend goed Marokko en verworpen erfenis
Eiser / verzoeker
de man (verzoeker tot cassatie)
Verweerder / gedaagde
de vrouw (verweerster in cassatie)
De Hoge Raad vernietigt de beschikking van het gerechtshof Den Haag en verwijst de zaak naar het gerechtshof Amsterdam, zowel op het principale beroep van de man (onjuiste verdeling bewijslast verjaring erfenis) als op het incidentele beroep van de vrouw (onbegrijpelijke motivering over leningen Marokkaans vastgoed).
- Het hof heeft de bewijslast bij verjaring onjuist verdeeld: de vrouw die zich op verjaring beroept moet feiten stellen waaruit dat blijkt, niet de man die moet aantonen dat hij onbekend was met de verwerping.
- De omstandigheid dat de man aanwezig was bij begrafenissen en familieleden financieel steunde, is onvoldoende om zijn daadwerkelijke bekendheid met de verwerping van de nalatenschap aan te nemen.
- Het oordeel dat de moeder van de man in 2012 de gestelde lening kon verstrekken is onbegrijpelijk, omdat de man elders in dezelfde procedure had gesteld dat zijn moeder behoeftig was en hij haar al veertien jaar financieel onderhield.
- Het hof heeft de gestelde lening van de broer ten onrechte mede betrokken op de aankoop van de grond, terwijl het partijdebat uitsluitend de financiering van de bouw betrof en de grond was bekostigd uit de opbrengst van een eerder appartement.
- De man is ontvankelijk in cassatie ondanks het ontbreken van tijdige inschrijving in het rechtsmiddelenregister, omdat die inschrijving door een fout van het hof zelf niet heeft plaatsgevonden.
Samenvatting
Een man en vrouw die in 2003 trouwden en in 2019 scheidden, liggen al jaren in conflict over de verdeling van hun huwelijksgemeenschap. De voornaamste twistpunten zijn een woning in Marokko die tijdens het huwelijk is gebouwd, en een erfdeel dat de vrouw na het overlijden van haar moeder heeft verworpen ten gunste van haar zus in Bosnië-Herzegovina.
Het gerechtshof Den Haag had in mei 2024 beslist dat de woning in Marokko aan de man moest worden toebedeeld, waarbij hij leningen van zijn moeder en broer van in totaal 1.700.000 Marokkaanse Dirham voor zijn rekening zou nemen. De vrouw zou de resterende onderwaarde voor de helft dragen. Het hof erkende de geldleningsovereenkomsten als voldoende bewijs en zag geen reden te twijfelen aan hun echtheid, ook al waren ze ondertekend met een vingerafdruk.
De man had daarnaast aangevoerd dat de vrouw in 2014 haar erfdeel in de nalatenschap van haar moeder had verworpen zonder zijn toestemming. Die toestemming is volgens de wet vereist voor dit soort rechtshandelingen. Het hof verwierp dit verzoek omdat de man naar zijn oordeel al op de hoogte was van de verwerping, waardoor zijn recht om dat aan te vechten was verjaard. Het hof baseerde dit oordeel mede op de omstandigheid dat de man aanwezig was bij de begrafenissen van de ouders van de vrouw en dat het binnen het huwelijk gebruikelijk was familieleden financieel te steunen.
De Hoge Raad oordeelt nu dat het hof op twee punten fouten heeft gemaakt. Ten eerste heeft het hof de bewijslast bij de verjaring verkeerd verdeeld: het is aan de vrouw, als degene die zich op verjaring beroept, om feiten te stellen waaruit die verjaring blijkt. Het hof heeft ten onrechte van de man verlangd dat hij aantoonde dat hij níét op de hoogte was. Ten tweede zijn de door het hof genoemde omstandigheden, namelijk de aanwezigheid bij begrafenissen en het financieel steunen van familie, onvoldoende om te concluderen dat de man daadwerkelijk wist van de verwerping van de nalatenschap.
Ook de vrouw had cassatieberoep ingesteld, gericht tegen het oordeel over de leningen voor de woning in Marokko. De Hoge Raad geeft haar op twee punten gelijk. De overweging van het hof dat de moeder van de man in 2012 nog over voldoende vermogen beschikte om grote bedragen te lenen, is onbegrijpelijk: de man had in dezelfde procedure eerder gesteld dat zijn moeder behoeftig was en dat hij haar al veertien jaar financieel onderhield. Bovendien had het hof de lening van de broer ten onrechte ook in verband gebracht met de aankoop van de grond, terwijl uit de gehele processtukken blijkt dat de grond was betaald uit de opbrengst van een eerder appartement, en het partijdebat alleen ging over de financiering van de bouw.
Een procedurele kwestie speelde ook een rol: de advocaat van de man had zijn cassatieberoep tijdig aangemeld bij het hof voor inschrijving in het rechtsmiddelenregister, een verplichte stap op straffe van niet-ontvankelijkheid. Die inschrijving had echter door een fout van het hof zelf niet plaatsgevonden. De Hoge Raad accepteert dit als een rechtvaardiging om de man toch ontvankelijk te verklaren.
De Hoge Raad vernietigt de beschikking van het gerechtshof Den Haag en verwijst de zaak naar het gerechtshof Amsterdam voor een nieuwe behandeling. De proceskosten van de cassatieprocedure worden gecompenseerd: iedere partij draagt de eigen kosten.
Betrokken advocaten
Gerelateerde uitspraken
ECLI:NL:HR:2025:979, Hoge Raad, 20-06-2025, 24/03184
Hoge Raad · Civiel Recht; Personen- En Familierecht
ECLI:NL:HR:2025:55, Hoge Raad, 10-01-2025, 24/01402
Hoge Raad · Civiel Recht
ECLI:NL:HR:2024:1801, Hoge Raad, 06-12-2024, 23/04225
Hoge Raad · Civiel Recht
ECLI:NL:HR:2024:570, Hoge Raad, 12-04-2024, 23/02857
Hoge Raad · Civiel Recht; Burgerlijk Procesrecht
Gegevens
Datum uitspraak
Instantie
Hoge RaadRechtsgebied
Civiel Recht; Burgerlijk ProcesrechtZaaknummer
24/03234
Procedure
Cassatie
Formele relaties
Op de hoogte blijven
Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.
vast rendement
- Vastgoed als zekerheid
- Kwartaalbetalingen
- Vanaf €30.000
Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.
Recente uitspraken
Moet een moederbedrijf dat maar een deel van de kartelperiode bij de kartelonderneming hoorde, toch opdraaien voor de schade over de hele periode? Die vraag legt de Hoge Raad voor aan het Hof van Justitie van de Europese Unie. Aanleiding is het spanstaalkartel, waarin staalproducenten van 1984 tot 2002 prijzen, volumes en klanten onderling verdeelden. Spanstaal is gekrulde staaldraad die in beton wordt verwerkt, onder meer in spoorbielzen. De Europese Commissie stelde de inbreuk in 2010 bij onherroepelijk besluit vast. De Duitse spoorwegmaatschappij Deutsche Bahn en een aantal dochterondernemingen eisten schadevergoeding van de karteldeelnemers, waaronder Nedri Spanstaal, ArcelorMittal, DWK Drahtwerk Köln en hun moederbedrijven. Deutsche Bahn kocht spanstaal voor spoorbielzen en andere bouwwerken bij het Duitse spoorwegennet, deels via leveranciers die hun vorderingen aan haar hebben overgedragen. De rechtbank Limburg wees de vorderingen af wegens verjaring. Het gerechtshof 's-Hertogenbosch oordeelde anders: in een eindarrest van 30 januari 2024 verklaarde het de karteldeelnemers hoofdelijk aansprakelijk en verwees het de zaak naar de schadestaatprocedure, waarin de hoogte van de schade nog moet worden vastgesteld. Daartegen zijn drie cassatieberoepen ingesteld, met incidenteel beroep van Deutsche Bahn. Voor het eerdere verloop wijst de Hoge Raad ook op de tussenarresten van het hof van 28 januari 2020 en 27 juli 2021. De karteldeelnemers voerden onder meer aan dat het hof op ontoelaatbare wijze van koers was veranderd. In het tussenarrest van 27 juli 2021 had het hof gevraagd om concrete transactiegegevens en leek het de schade zelf te willen begroten. In het eindarrest oordeelde het hof dat naar Duits recht voor aansprakelijkheid volstaat dat de eiser producten kocht die onder de inbreuk vallen. Volgens de Hoge Raad had het hof in het tussenarrest niet zonder voorbehoud beslist dat individuele transacties al in de hoofdprocedure moesten worden aangetoond. Het partijdebat over het Duitse recht en de verwijzing naar de schadestaatprocedure was op de zitting aan de orde geweest, dus van een verrassingsbeslissing was geen sprake. Ook de klacht dat het hof de zaak niet mocht verwijzen, strandt: de uitleg van het Duitse recht kan in cassatie niet worden getoetst, en op basis daarvan stond de grondslag van aansprakelijkheid vast en was de mogelijkheid van schade aannemelijk. Het dictum moet zo worden gelezen dat de leverancier Norddeutsche Logistik und Baustoff mede onder 'Durtrack' valt. De kern van de uitspraak is de aansprakelijkheid van de moederbedrijven. Het kartelbesluit noemt per onderneming de periode waarin elk concernonderdeel meedeed. Hit Groep, de moeder van Nedri, hoorde bijvoorbeeld van 1998 tot begin 2002 bij de kartelonderneming, terwijl het kartel in 1984 begon. ArcelorMittal SA zat er pas vanaf 1999, voor een deel van de onderneming zelfs pas vanaf 2002. De moederbedrijven stellen dat zij alleen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de periode waarin zij tot de onderneming behoorden. Uit eerdere arresten van het Europese Hof (Skanska en Sumal) zou ook het tegendeel kunnen volgen: dat iedere entiteit die ooit deel uitmaakte van de onderneming, voor alle schade veroorzaakt door die onderneming opdraait. De Hoge Raad vindt het antwoord niet zo duidelijk dat het zelf kan beslissen. De Hoge Raad is daarom voornemens aan het Hof van Justitie te vragen of het Unierecht, in het bijzonder het begrip 'onderneming' in artikel 101 VWEU, meebrengt dat de hoofdelijke aansprakelijkheid van zo'n entiteit zich uitstrekt tot de gehele inbreukperiode, of dat die aansprakelijkheid op enigerlei wijze beperkt is. Voor DWK en Saarstahl is die vraag niet relevant: zij hebben exact dezelfde periode aan het kartel deelgenomen, zodat hun klacht bij gebrek aan belang niet slaagt. De incidentele klacht van Deutsche Bahn, dat de schadestaatrechter moet uitgaan van één enkele kartelschadevordering in plaats van een vordering per transactie, leidt eveneens niet tot cassatie. Het hof heeft nog niet bindend bepaald hoe de schade in de schadestaatprocedure wordt begroot. Die begroting moet wel plaatsvinden met inachtneming van het Europese doeltreffendheidsbeginsel, dat voorkomt dat nationale regels een schadeclaim praktisch onmogelijk of uiterst moeilijk maken. De Hoge Raad heeft nog niet definitief beslist. Hij verwijst de zaken naar de rolzitting van 18 december 2026, zodat partijen zich kunnen uitlaten over het voornemen om de prejudiciële vraag te stellen en over de geformuleerde vraag. De overige klachten in de principale beroepen verwerpt hij zonder nadere motivering.
De Stichting Polishouders Conservatrix wilde in een cassatieprocedure bij de Hoge Raad worden toegelaten als belanghebbende partij. Die cassatieprocedure gaat over een poging van Conservatrix Groep om een rechterlijke beschikking uit 2017 te herroepen. In die beschikking werd een overdrachtsplan goedgekeurd waarbij alle aandelen in de verzekeraar Conservatrix voor één euro overgingen op Trier Holding. Conservatrix Groep stelt dat De Nederlandsche Bank destijds bedrog heeft gepleegd. De rechtbank Amsterdam oordeelde eerder, in februari 2026, dat er inderdaad sprake was van bedrog door DNB, maar dat de aard van de beschikking zich toch verzet tegen herroeping. Conservatrix Groep werd daarom niet-ontvankelijk verklaard. DNB ging daartegen in cassatie. De Stichting Polishouders Conservatrix, opgericht in 2022 om de belangen van polishouders te behartigen, verzocht de Hoge Raad haar in deze cassatieprocedure toe te laten als belanghebbende. Wie niet in een eerdere instantie heeft meegedaan, mag in cassatie in beginsel niet alsnog meedoen. Een uitzondering geldt als iemand buiten zijn schuld ontbrak in de vorige procedure, bijvoorbeeld doordat hij niet was opgeroepen. De Hoge Raad oordeelt echter dat de Stichting die uitzondering niet toekomt. Als belanghebbende bij een herroepingsprocedure kan alleen worden aangemerkt wie al partij of belanghebbende was in de oorspronkelijke procedure die leidde tot de te herroepen beschikking. De beschikking waarvan herroeping wordt gevraagd dateert van 15 mei 2017. De Stichting bestond toen niet: zij werd pas op 13 maart 2022 opgericht. Al om die reden kan zij geen belanghebbende zijn in de herroepingsprocedure bij de rechtbank, en daarmee ook niet in de cassatieprocedure. De Hoge Raad wijst het verzoek van de Stichting af en veroordeelt haar in de proceskosten: € 800 voor salaris aan de kant van DNB en € 800 aan de kant van Conservatrix Groep. De hoofdzaak, het cassatieberoep van DNB, wordt voortgezet en verwezen naar 23 oktober 2026 voor het bepalen van de datum voor schriftelijke toelichtingen.
Een investeerder probeerde via een cassatieprocedure bij de Hoge Raad een eerder arrest van het gerechtshof Den Haag aan te vechten. Die zaak draaide om een geschil met Stichting WaardeVastgoed Holland V., de commanditaire vennootschap WaardeVastgoed Holland V C.V. en Orabel B.V. De rechtbank Den Haag had de zaak in 2023 in twee vonnissen behandeld. Daarna tekende de investeerder hoger beroep aan bij het gerechtshof Den Haag, dat op 1 april 2025 arrest wees. Omdat de investeerder het ook met dat arrest niet eens was, diende hij een cassatieberoep in bij de Hoge Raad. Alleen de stichting liet zich daarin verweren; de C.V. en Orabel verschenen niet in deze procedure. De Hoge Raad beoordeelde de klachten die de investeerder tegen het arrest van het hof indiende. Dat deed de Raad op een beperkte manier: wanneer de klachten geen vragen opwerpen die van belang zijn voor de eenheid of de ontwikkeling van het recht, hoeft de Hoge Raad zijn oordeel niet toe te lichten. Dat is hier het geval. De Hoge Raad stelde vast dat de klachten hoe dan ook niet tot vernietiging van het arrest kunnen leiden, maar werkte dat inhoudelijk niet verder uit. De Hoge Raad verwierp het cassatieberoep en veroordeelde de investeerder in de proceskosten. Die kosten worden aan de kant van de stichting begroot op € 905,-- aan verschotten en € 2.200,-- voor salaris, te vermeerderen met wettelijke rente als niet binnen veertien dagen wordt betaald.