Naar inhoud
Juristi.nl

Advocaat-generaal adviseert Hoge Raad cassatieberoep graszodenteler te verwerpen — PHR:2020:448

Mededingingsrecht: verkoop overheidseigendom en risico op economische machtspositie

Eiser / verzoeker

Graszodenteler (eiseres 1 Gbr. en eiser 2)

VS

Verweerder / gedaagde

Bureau Beheer Landbouwgronden en Provincie Limburg

De advocaat-generaal concludeert tot verwerping van het cassatieberoep van de graszodenteler.

  • Het openbare-ordekarakter van artikel 102 VWEU ontslaat een partij niet van de verplichting om een gestelde mededingingsrechtelijke inbreuk feitelijk te onderbouwen met een zorgvuldige marktafbakening.
  • Het hof heeft artikel 102 VWEU wel degelijk toegepast; de klacht over het achterwege laten van ambtshalve toetsing berust op een onjuiste lezing van het arrest.
  • De bewijsaanbiedingen van de graszodenteler waren te algemeen geformuleerd en hadden geen betrekking op de specifieke tekortkomingen die het hof signaleerde in de product- en geografische marktafbakening.
  • Het KPMG-rapport was tegenstrijdig over de substitueerbaarheid van hybride en kunstgras voor natuurgras, waardoor de productmarktafbakening onvoldoende was onderbouwd.
  • Alle vier cassatieonderdelen falen, waardoor de advocaat-generaal concludeert tot verwerping van het cassatieberoep.

Samenvatting

Een teler van graszoden voor grote voetbalclubs, actief in onder meer Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, verzet zich al jaren tegen de voorgenomen verkoop van een landgoed in Limburg. Het gaat om een landgoed van 380 hectare, waarvan de graszodenteler ruim 112 hectare pacht voor de teelt van zijn product. De Provincie Limburg en het Bureau Beheer Landbouwgronden willen het landgoed als één geheel verkopen via een openbare biedprocedure.

De teler vreest dat een concurrent, die eveneens graszoden kweekt voor sportstadions, het landgoed zal kopen en daarna een dominante positie op de markt zal innemen. Volgens de teler zou de verkoop in zijn geheel in strijd zijn met het Europese mededingingsrecht: meer specifiek met het verbod op misbruik van een economische machtspositie uit artikel 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. Hij stelt dat de Provincie door deze verkoop een reëel risico schept dat zijn concurrent die machtspositie zal verwerven en vervolgens misbruik zal maken.

AI-zoekassistent

Beschrijf uw zaak. Wij vinden de juiste advocaat.

In één of twee zinnen matcht onze AI uw situatie direct met gespecialiseerde advocaten, desgewenst in uw regio.

Match uit 19.638 advocatenGratis en vrijblijvendResultaat in seconden

De Provincie vroeg de rechtbank vast te stellen dat zij het landgoed via een openbare procedure in zijn geheel mocht verkopen. Zowel de rechtbank als het gerechtshof Den Bosch wezen die verklaring voor recht toe. Het hof oordeelde dat de graszodenteler zijn mededingingsrechtelijke bezwaren onvoldoende feitelijk had onderbouwd. Hij had geen deugdelijke marktafbakening gepresenteerd: niet duidelijk was welke producten tot de relevante markt behoren en welk geografisch gebied daartoe gerekend moest worden. Het door de teler overgelegde rapport van KPMG gaf tegenstrijdige signalen over de vraag of hybride gras en kunstgras substituten zijn voor natuurgras, en de gehanteerde geografische markt (Nederland en Duitsland) werd niet overtuigend onderbouwd.

In cassatie voert de graszodenteler vier klachten aan. Hij betoogt onder meer dat het hof artikel 102 VWEU ambtshalve had moeten toepassen en dat het hof een te zware bewijsstandaard heeft gehanteerd. Ook klaagt hij dat het hof ten onrechte zijn bewijsaanbod heeft gepasseerd, onder meer het aanbod om het KPMG-rapport te actualiseren.

Advocaat-generaal De Bock concludeert dat alle klachten falen. Zij stelt vast dat het hof artikel 102 VWEU wel degelijk heeft toegepast: het hof heeft uitdrukkelijk aan die bepaling getoetst. Het punt is niet dat het hof weigerde de bepaling te gebruiken, maar dat de teler zijn stellingen onvoldoende feitelijk heeft onderbouwd. Die onderbouwingsplicht geldt ongeacht het openbare-ordekarakter van de mededingingsregels: ook als een rechter ambtshalve toetst, is hij afhankelijk van de feiten die partijen aanvoeren.

Het bewijsaanbod is volgens de advocaat-generaal terecht gepasseerd. De bewijsaanbiedingen waren grotendeels te vaag geformuleerd en hadden geen betrekking op de specifieke tekortkomingen die het hof had gesignaleerd, zoals de substitueerbaarheid aan de vraagzijde van de markt en de precieze geografische afbakening. Het aanbod om het KPMG-rapport te actualiseren was evenmin relevant, omdat het rapport niet verouderd was maar inhoudelijk onvoldoende duidelijk.

De advocaat-generaal adviseert de Hoge Raad het cassatieberoep te verwerpen.

Betrokken advocaten

mr. J.F. de Groot

eiser

mr. J.W.H. van Wijk

verweerder

Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn, 'S-GRAVENHAGE

507 uitspraken

mr. M.E.M.G. Peletier

verweerder

Gerelateerde uitspraken

Gegevens

Datum uitspraak

Zaaknummer

19/02128

Bron: officiële uitspraak op rechtspraak.nl

Op de hoogte blijven

Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.

Adv.Ynvest Fund
6%

vast rendement

  • Vastgoed als zekerheid
  • Kwartaalbetalingen
  • Vanaf €30.000
Meer informatie

Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.

Recente uitspraken

PHR:2026:939
Parket bij de Hoge Raad·
Civiel Recht; Mededingingsrecht
Bencis Capital Partners kan kartelboete niet verhalen op voormalige dochter Meneba

Een investeringsmaatschappij die een boete kreeg van de mededingingsautoriteit wegens karteldeelname van haar voormalige dochteronderneming, kan die boete niet op die dochter verhalen. Dat is de kern van de conclusie die procureur-generaal Drijber bij de Hoge Raad heeft genomen in de zaak van Bencis Capital Partners tegen Dossche Mills, de huidige eigenaar van meelproducent Meneba. Meneba nam tussen 2001 en 2007 deel aan een kartel van Nederlandse en buitenlandse meelfabrikanten. De Nederlandse Mededingingsautoriteit (later opgegaan in de ACM) legde Meneba in 2010 een boete op van € 9 miljoen. Bencis hield in die periode via investeringsfondsen een belang van ten minste 92 procent in Meneba. Pas in 2014 legde de ACM ook aan Bencis een boete op van ruim € 1,27 miljoen, omdat Bencis en Meneba in mededingingsrechtelijke zin één onderneming vormden en de kartelinbreuk dus ook aan Bencis moest worden toegerekend. Tegen die tijd had Bencis haar aandelen in Meneba al verkocht; de meelproducent was in 2018 overgenomen door het Belgische Dossche Mills. Bencis kon de boete niet meer verdisconteren in de verkoopprijs en startte een civiele procedure. Zij vorderde van Dossche vergoeding van de door haar betaalde boete, op grond van onrechtmatige daad, regres en ongerechtvaardigde verrijking. De rechtbank Rotterdam wees de vorderingen af, het gerechtshof Den Haag bekrachtigde dat oordeel in augustus 2024. Bencis stelde vervolgens cassatieberoep in bij de Hoge Raad. De procureur-generaal adviseert de Hoge Raad het cassatieberoep te verwerpen. Zijn redenering is meerledig. Ten eerste: de inbreuk op het kartelverbod werd gepleegd door een economische eenheid waarvan zowel Bencis als Meneba deel uitmaakten. Omdat Bencis geacht wordt de inbreuk mede zelf te hebben gepleegd, kan die inbreuk niet tegelijkertijd een onrechtmatige daad van Meneba jegens Bencis zijn. Het mededingingsrecht baseert de aansprakelijkheid van een moedermaatschappij op haar beslissende invloed op het commerciële beleid van de dochter. Die invloed rechtvaardigt juist dat de boete aan haar wordt toegerekend. Het argument van Bencis dat zij niet op de hoogte was van de kartelinbreuk, due diligence had uitgevoerd en jaarlijks bij Meneba navraag deed, maakt dit niet anders. Bencis was in de relevante periode de uiteindelijk beleidsbepalende rechtspersoon. Zij verschilt in dat opzicht niet wezenlijk van Meneba zelf. Bovendien wijst de procureur-generaal erop dat Bencis al in 2010 van de boete aan Meneba op de hoogte moet zijn geweest, toen de ACM een persbericht uitbracht en het eerste sanctiebesluit bekendmaakte. Ook de regresvorderingen slagen niet. Bencis en Meneba zijn afzonderlijk beboet, niet hoofdelijk. Dat maakt artikel 6:10 van het Burgerlijk Wetboek, de bepaling over regres bij hoofdelijke aansprakelijkheid, niet van toepassing. Het hof had weliswaar aangegeven dat onderlinge verhaalsmogelijkheden in een dergelijk geval niet volledig zijn uitgesloten, maar dat is een theoretische opening die in dit concrete geval niet leidt tot een vordering, aldus de procureur-generaal. Tot slot wijst de conclusie de vordering uit ongerechtvaardigde verrijking af. Meneba en Bencis hebben ieder naar draagkracht bijgedragen aan de totale boete: beide boetes waren begrensd op het wettelijk maximum van 10 procent van de eigen omzet. Er is dan geen sprake van een verrijking van Meneba ten koste van Bencis. De procureur-generaal voegt daaraan toe dat het in strijd zou zijn met het beginsel dat niemand mag profiteren van zijn eigen onrechtmatig handelen als Bencis, als mede-inbreukpleger, via de rechter haar boete zou kunnen afwentelen op Meneba. De procureur-generaal concludeert dat het principaal cassatieberoep van Bencis moet worden verworpen. Het voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep van Dossche hoeft dan niet te worden behandeld, omdat de voorwaarde waaronder het is ingesteld niet is vervuld.

Parket bij de Hoge Raad·
Civiel Recht; Mededingingsrecht
Procureur-generaal adviseert Hoge Raad het hofarrest over Buma/Stemra en achtergrondmuziek te vernietigen

Buma/Stemra, de collectieve beheersorganisatie die auteursrechten op muziek beheert, staat tegenover een groep bedrijven die achtergrondmuziek leveren aan horecagelegenheden en winkels. Die bedrijven, verenigd in ABMD, stellen dat Buma/Stemra misbruik maakt van haar machtspositie door hen veel hogere tarieven te rekenen dan streamingdiensten als Spotify, terwijl Spotify-abonnees hun abonnement in de praktijk ook bedrijfsmatig gebruiken. Daartegen treedt Buma/Stemra bovendien niet handhavend op. Het gerechtshof Amsterdam gaf de ABMD-leden grotendeels gelijk. Het hof oordeelde dat Buma/Stemra een machtspositie heeft op de markt voor auteursrechtlicenties voor bedrijfsmatig afspelen van muziek, en dat streamingdiensten en de ABMD-leden feitelijk elkaars concurrenten zijn omdat ondernemers steeds vaker een goedkoop privé-Spotify-abonnement gebruiken in plaats van een duur zakelijk muziekabonnement. Omdat Buma/Stemra van streamingdiensten geen extra vergoeding vraagt voor dat zakelijke gebruik, maar van de ABMD-leden wel, zou er sprake zijn van verboden ongelijke behandeling van handelspartners. Het hof veroordeelde Buma/Stemra tot schadevergoeding aan de ABMD-leden. Buma/Stemra stelde cassatieberoep in. Procureur-generaal Drijber heeft nu zijn conclusie uitgebracht, waarin hij de Hoge Raad adviseert het hofarrest te vernietigen. De kern van zijn kritiek is dat het hof op twee cruciale punten juridisch de mist ingaat. Ten eerste is het foutief dat het hof streamingdiensten aanmerkt als concurrenten van de ABMD-leden op de zakelijke muziekmarkt. Spotify biedt zijn dienst uitdrukkelijk alleen aan voor privégebruik. Dat sommige ondernemers hun privé-abonnement in strijd met de voorwaarden bedrijfsmatig gebruiken, maakt Spotify zelf nog geen aanbieder op de zakelijke markt. Zonder die gelijkstelling van streamingdiensten en ABMD-leden als concurrenten vervalt de grondslag voor de vergelijking van hun tarieven. Ten tweede heeft het hof onvoldoende onderzocht of er daadwerkelijk sprake is van nadeel bij de mededinging in de zin van artikel 102 van het EU-Verdrag. Uit het Europese MEO-arrest volgt dat daarvoor een analyse van alle relevante omstandigheden vereist is. Het hof heeft dat nagelaten en volstond met de redenering dat het 'voor de hand ligt' dat ABMD-leden nadeel ondervinden. Ook liet het hof een concreet verweer van Buma/Stemra onbehandeld: zelfs als de ABMD-leden helemaal geen licentievergoeding zouden betalen, zijn hun diensten nog steeds vier tot acht keer zo duur als een Spotify-abonnement, zodat het tariefverschil niet de oorzaak kan zijn van het gestelde concurrentienadeel. De procureur-generaal concludeert dat het eindarrest van het gerechtshof Amsterdam vernietigd moet worden en de zaak verwezen naar een ander hof voor hernieuwde behandeling. Het tussenarrest van het hof kan wel in stand blijven.

Parket bij de Hoge Raad·
Civiel Recht; Mededingingsrecht
A-G adviseert Hoge Raad cassatieberoep Kamer van Koophandel tegen Easystart te verwerpen

De Kamer van Koophandel Nederland (KvKN) bood jarenlang producten aan waarmee startende ondernemers een ondernemingsplan konden opstellen, eerst op cd-rom en later als gratis online module. Twee commerciële aanbieders van vergelijkbare software, Easystart B.V. en Visionplanner B.V., stapten naar de rechter. Zij stelden dat de Kamers van Koophandel daarmee onrechtmatig concurreerden en eisten schadevergoeding. De zaak draaide om twee wetsartikelen uit de Wet op de Kamers van Koophandel en Fabrieken. Artikel 23 verplicht de Kamers om desgevraagd inlichtingen van algemene aard te geven aan (startende) ondernemers, de zogeheten loketfunctie. Artikel 30 verbiedt de Kamers om bij facultatieve activiteiten te concurreren met het bedrijfsleven op een manier die de goede marktwerking verstoort. KvKN verdedigde zich met de stelling dat de ondernemingsplanproducten vielen onder de verplichte loketfunctie van artikel 23, zodat het mededingingsverbod van artikel 30 helemaal niet van toepassing was. Zowel de rechtbank Den Haag als het hof Den Haag verwierpen dat verweer. Een ondernemingsplan bevat een financieel hoofdstuk met onder meer een investeringsbegroting, openingsbalans en liquiditeitsprognose. Dat is sterk op de individuele ondernemer toegesneden informatie, oordeelde het hof, en valt daarmee buiten het verstrekken van inlichtingen van algemene aard. Omdat het product dus als facultatieve activiteit moest worden aangemerkt, was artikel 30 WKvK wél van toepassing. Vervolgens beoordeelde het hof of de Kamers van Koophandel daadwerkelijk in strijd met dat mededingingsverbod handelden. De maatstaf uit de parlementaire geschiedenis luidt dat de goede marktwerking in het geding komt zodra de Kamers een dienst aanbieden die het bedrijfsleven in voldoende mate zelf al aanbiedt. Het hof stelde vast dat de producten van Easystart c.s. en de Kamers gelijkwaardig waren, dat die producten via internet gemakkelijk te downloaden waren voor de gehele Nederlandse markt, en dat het online product van de Kamers grote aantrekkingskracht had. Op basis van die drie feitelijke vaststellingen concludeerde het hof dat de Kamers in strijd met artikel 30 WKvK handelden. KvKN stelde cassatieberoep in bij de Hoge Raad en voerde aan dat het hof de beleidsvrijheid van de Kamers had miskend en ten onrechte had nagelaten te onderzoeken wat de structuur van de relevante markt was en of er sprake was van merkbare invloed op die markt. Advocaat-Generaal Wuisman, die de Hoge Raad van advies voorziet, vindt die klachten ongegrond. Voor de vraag of sprake is van ongewenste mededinging in de zin van artikel 30 WKvK is nader marktstructuuronderzoek niet vereist: zodra vaststaat dat het bedrijfsleven op gelijkwaardige wijze in dezelfde behoefte kan voorzien, is de grens overschreden. De A-G adviseert de Hoge Raad het cassatieberoep van KvKN te verwerpen, zodat het oordeel van het hof in stand blijft en Easystart c.s. hun recht op schadevergoeding kunnen laten vaststellen in een schadestaatprocedure.

Parket bij de Hoge Raad·
Civiel Recht; Mededingingsrecht
PHR:2013:1108
Parket bij de Hoge Raad·
Civiel Recht; Mededingingsrecht