Procureur-Generaal adviseert Hoge Raad cassatieberoep tegen zorgmachtiging te verwerpen — PHR:2026:724
Wvggz-zorgmachtiging: verlening en wijziging bij chronische paranoïde schizofrenie
Eiser / verzoeker
Betrokkene (man met zorgmachtiging)
Verweerder / gedaagde
Officier van Justitie arrondissementsparket Zeeland-West-Brabant
De Procureur-Generaal concludeert tot verwerping van het cassatieberoep: alle vier de klachten tegen de drie beschikkingen van de rechtbank over de zorgmachtiging falen.
- Een psychiater mag in dienst zijn van de zorgaanbieder en op diens adres werken zonder daarmee haar onafhankelijkheid te verliezen, mits de zorgaanbieder geen aanwijzingen geeft.
- Het zorgplan kan dienen als voorstel voor de zorgmachtiging als het alle wettelijk vereiste onderdelen bevat, waaronder de maximale duur per afzonderlijke zorgvorm, en als bijlage bij het voorstel van de geneesheer-directeur is gevoegd.
- Een klacht over de ondertekening van medische verklaringen die al bij het indienen van de eerste procesinleiding beschikbaar waren, is buiten de cassatietermijn ingediend en komt niet voor behandeling in aanmerking.
- Van nieuwe omstandigheden die een noodsituatie rechtvaardigen was sprake toen ambulante medicatieomschakeling mislukte en het behandelteam de veiligheidsrisico's te hoog achtte voor ambulante behandeling.
- De verlenging van aanvullende zorgvormen tot het einde van de machtiging is voldoende gemotiveerd door het door de verpleegkundig specialist geschetste tijdspad voor klinische instelling op nieuwe antipsychotica.
Samenvatting
Een man met chronische paranoïde schizofrenie vecht in cassatie drie rechtbankbeslissingen aan die betrekking hebben op zijn verplichte psychiatrische zorg. De rechtbank Zeeland-West-Brabant verleende hem in november 2025 een zorgmachtiging voor twaalf maanden, waarna de machtiging in februari 2026 twee keer werd gewijzigd om ook opname in een psychiatrische instelling en beperking van zijn bewegingsvrijheid mogelijk te maken.
De man kampt al lange tijd met ernstige wanen en hallucinaties. Hij voelt zich constant bedreigd door zijn stiefvader, spendeert zijn dagen aan het beveiligen van zijn woning en raakt geregeld in conflict met zijn omgeving. De antipsychotische depotmedicatie die hij gebruikte bleek niet effectief, maar zijn behandelaren slaagden er niet in hem ambulant op andere medicatie in te stellen omdat hij zich daar hevig tegen verzette. In februari 2026 werd de situatie als een noodsituatie beoordeeld: de man vertoonde zodanig geladen gedrag dat veilige behandeling in de thuissituatie niet meer mogelijk was, en hij werd opgenomen in Stichting Emergis.
In cassatie voert zijn advocaat vier klachten aan. De eerste klacht luidt dat de stukken niet vermelden hoe lang elke afzonderlijke zorgvorm maximaal mag duren. De Procureur-Generaal verwerpt dit betoog: het zorgplan van 23 oktober 2025 bevat per zorgvorm een toelichting op de verwachte duur, en de geneesheer-directeur mocht daarnaar verwijzen in zijn voorstel. Bovendien had de advocaat dit punt tijdens de zittingen niet aangekaart.
De tweede klacht betreft de onafhankelijkheid van de psychiater die de medische verklaring opstelde. Omdat zij hetzelfde werkadres heeft als de zorgaanbieder, zou zij niet als onafhankelijk kunnen gelden. De Procureur-Generaal wijst erop dat de wet en de rechtspraak van de Hoge Raad uitdrukkelijk toestaan dat een psychiater in dienst is van de zorgaanbieder, zolang die zorgaanbieder zich onthoudt van het geven van aanwijzingen. Dat de psychiater werkt op het adres van de instelling is daarbij volstrekt logisch. Concrete aanwijzingen dat de onafhankelijkheid in het geding was, ontbreken.
De derde klacht gaat over de handtekening onder de medische verklaringen. De advocaat stelt dat geen echte handtekening is gezet maar slechts een digitale afbeelding daarvan, wat onvoldoende waarborg zou bieden. De Procureur-Generaal stelt vast dat dit punt deels te laat is aangevoerd: de klacht over de verklaring van oktober 2025 valt buiten de cassatietermijn, omdat de medische verklaring al beschikbaar was toen de eerste procesinleiding werd ingediend. Voor de verklaringen die ten grondslag liggen aan de februaribeschikkingen geldt dat dit punt door of namens de man niet in eerste aanleg is opgeworpen, zodat de rechtbank er ook niet ambtshalve op hoefde in te gaan.
De vierde klacht richt zich op de wijziging van de zorgmachtiging in februari 2026. De advocaat betoogt dat er geen nieuwe omstandigheden waren ten opzichte van november 2025 en dat de rechter dus eigenlijk een eerder besluit overdeed. De Procureur-Generaal trekt een andere conclusie uit de stukken: in februari 2026 bleek de lopende medicatie niet te werken, stelde het behandelteam dat overschakeling op andere antipsychotica noodzakelijk was, en was de veiligheid van het behandelteam in het geding door het agressieve gedrag van de man. Dat zijn nieuw opgekomen omstandigheden die een noodsituatie rechtvaardigden. Ook het verlengen van de aanvullende zorgvormen tot het einde van de machtiging acht de Procureur-Generaal begrijpelijk, gelet op het door de verpleegkundig specialist geschetste tijdspad van zes weken instelling op orale medicatie gevolgd door eventuele overgang op een depot.
De Procureur-Generaal concludeert dat alle vier de cassatieklachten falen en adviseert de Hoge Raad het cassatieberoep te verwerpen.
Betrokken advocaten
Gerelateerde uitspraken
ECLI:NL:HR:2025:1899, Hoge Raad, 12-12-2025, 24/03927
Hoge Raad · Civiel Recht; Burgerlijk Procesrecht
ECLI:NL:HR:2025:1133, Hoge Raad, 11-07-2025, 24/02603
Hoge Raad · Civiel Recht; Verbintenissenrecht
ECLI:NL:HR:2025:727, Hoge Raad, 09-05-2025, 24/01793
Hoge Raad · Civiel Recht; Verbintenissenrecht
ECLI:NL:HR:2024:1420, Hoge Raad, 11-10-2024, 23/04237
Hoge Raad · Civiel Recht; Ondernemingsrecht
Gegevens
Datum uitspraak
Instantie
Parket bij de Hoge RaadRechtsgebied
Civiel Recht; Personen- En FamilierechtZaaknummer
26/00643
Formele relaties
Op de hoogte blijven
Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.
vast rendement
- Vastgoed als zekerheid
- Kwartaalbetalingen
- Vanaf €30.000
Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.
Recente uitspraken
Een stel dat twintig jaar samenwoonde, kwam na de breuk in 2020 in een slepend vermogensgeschil terecht over hun gezamenlijke woning. Partijen hadden in 2006 samen een huis gekocht met een hypotheek van € 475.000 en legden hun afspraken vast in een notariële samenlevingsovereenkomst. Daarin staat dat de partij die uit eigen middelen meer dan zijn aandeel in de koopsom en de kosten betaalt, voor het meerdere een vordering heeft op de ander. Die vordering is opeisbaar bij vervreemding van de woning, bij beëindiging van de overeenkomst of op een ander overeengekomen tijdstip. De man loste in 2011 de volledige openstaande hypotheek van ruim € 463.000 af met geld uit zijn eenmanszaak. In 2014 sloopten partijen de woning en bouwden ze op dezelfde plek een nieuwe, waarin de man opnieuw geld stak. Na het einde van de relatie vorderde hij vergoeding: € 231.783 voor de aflossing en € 221.000 voor de bouwkosten. De procedure daarover begon met een dagvaarding in mei 2022. De rechtbank Noord-Holland wees de eerste vordering af en kende van de tweede € 28.900 toe. Het gerechtshof Amsterdam wees in zijn arrest van 22 juli 2025 de eerste vordering volledig toe en de tweede tot € 206.000. De vrouw ging in cassatie. In cassatie gaat het nog maar om één punt: het verjaringsverweer. De vrouw betoogde dat de vorderingen waren verjaard, omdat de man niet binnen vijf jaar na de aflossing van 2011 om betaling had gevraagd. Ze voerde ook aan dat de sloop van de oude woning in 2014 gelijkstaat aan vervreemding van de woning in de zin van de samenlevingsovereenkomst. De verjaringstermijn van vijf jaar zou dan in 2014 zijn gaan lopen en in 2019 zijn afgelopen. Het hof verwierp dat verweer. Het overwoog dat de verjaringstermijn is gaan lopen vanaf een van de in de overeenkomst genoemde momenten van opeisbaarheid, en dat de man zijn vorderingen daarvoor had ingesteld. Uit een ander deel van het arrest blijkt dat het hof daarbij het einde van de samenleving voor ogen had. De advocaat-generaal bij de Hoge Raad vindt dat oordeel onvoldoende gemotiveerd. Het hof had de overeenkomst in een eerdere overweging ruim uitgelegd: het zelf laten bouwen van een huis viel voor het hof onder het 'verkrijgen' van een woning. Bij de verjaring heeft het hof echter niet onderzocht of de sloop van de oude woning ook als 'vervreemding' kan gelden. Waarom het hof koos voor het einde van de samenleving en niet voor de sloop als aanvangsmoment, blijkt volgens de A-G nergens uit. Dat is geen detail. Telt de beëindiging van de samenleving in juni 2020, dan zijn de vorderingen niet verjaard, want de man stelde ze in juli 2022 in. Telt de sloop in 2014, dan zijn ze in 2019 verjaard. De A-G concludeert daarom tot vernietiging van het arrest van het hof Amsterdam en verwijzing van de zaak. De Hoge Raad is hieraan niet gebonden en beslist later. Over de tweede klacht, dat het hof de overeenkomst bij de verjaring niet volgens de Haviltex-maatstaf zou hebben uitgelegd, oordeelt de A-G niet apart. Zijn conclusie rust op het motiveringsgebrek.
Een meisje van tien jaar staat sinds 2023 onder toezicht van Stichting Jeugdbescherming Gelderland. In juni 2025 vroeg die instelling de kinderrechter om het kind uit huis te mogen plaatsen. De instelling wilde haar onderbrengen in 'een accommodatie van een jeugdhulpaanbieder (gezinshuis)'. De moeder begreep dat haar dochter op dat moment niet thuis kon wonen, maar vond dat de oma het kind tijdelijk kon opvangen, zoals die dat eerder in de weekenden deed. De kinderrechter verleende eerst een spoedmachtiging voor vier weken en daarna een machtiging voor een half jaar. Het bezwaar van de moeder tegen plaatsing in een gezinshuis wees hij op inhoudelijke gronden af. De rechter vond een voltijds verblijf bij de oma op dat moment onverantwoord. De moeder ging in hoger beroep bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden. Het hof kwam niet aan haar grieven toe en bekrachtigde de beschikking van de kinderrechter. Het gaf twee redenen. De moeder kon niet worden ontvangen in haar verzoek om een machtiging voor plaatsing bij de oma, omdat alleen de jeugdbeschermingsinstelling, de Raad voor de Kinderbescherming of het Openbaar Ministerie zo'n machtiging kan vragen. Bovendien zou de rechter gebonden zijn aan de categorie die de instelling verzoekt. Een netwerkplaatsing bij de oma is volgens het hof een andere categorie dan een accommodatie van een jeugdhulpaanbieder. De moeder stelde cassatie in tegen die beschikking van 20 november 2025. In zijn conclusie, voor de Hoge Raad geschreven, adviseert de advocaat-generaal (A-G) het cassatiemiddel gegrond te verklaren. Op beide punten volgt hij het hof niet. Over de ontvankelijkheid is de A-G kort. De moeder deed volgens hem geen eigen verzoek om een machtiging. Zij voerde verweer tegen het verzoek van de instelling en vond dat de uithuisplaatsing bij de oma moest plaatsvinden. Dat is geen zelfstandig verzoek, ook al klinken de bewoordingen in haar beroepschrift soms zo. Het hof heeft haar stellingen daarom onjuist of onbegrijpelijk uitgelegd. De kern van de conclusie gaat over de vraag hoe ver de rechter mag sturen op de plek van uithuisplaatsing. De A-G loopt daarvoor de wetsgeschiedenis door sinds 1995, de rechtspraak van de hoven en de literatuur. De feitenrechtspraak blijkt verdeeld. Sommige hoven wijzen binnen of zelfs buiten de verzochte categorie een netwerkplaatsing aan. Andere rechters achten de plaatsing een zaak van de instelling zelf of voelen zich strikt gebonden aan de verzochte categorie. De A-G neemt een middenpositie in. De door de instelling verzochte categorie blijft in beginsel leidend, maar hij relativeert het belang ervan. De categorieën staan niet in de wet. Ze komen uit een lijst in het procesreglement en worden door rechters en instellingen soms willekeurig toegepast. Zo wordt een gezinshuis in de praktijk geplaatst onder 'accommodatie jeugdhulpaanbieder', terwijl het reglement dat als aparte categorie noemt. Volgens de A-G vormt de verzochte categorie een buitengrens. De rechter mag geen plaats bepalen die zwaarder ingrijpt in het gezinsleven dan het verzoek. Hij mag wel een lichtere plaats kiezen, zoals een netwerkgezin. Dat volgt volgens de A-G uit artikel 8 EVRM, het recht op gezinsleven. Een uithuisplaatsing is een inmenging die noodzakelijk moet zijn, en dat vergt een toets op subsidiariteit. Als er een lichtere maatregel is, moet die worden gekozen. Plaatsing in het eigen netwerk grijpt doorgaans minder in dan plaatsing in een onbekend pleeggezin, gezinshuis of instelling. Het bevordert ook de kans op hereniging van kind en ouders. Daarnaast wijst hij op artikel 3 en artikel 20 van het Kinderrechtenverdrag en op de Jeugdwet, die plaatsing in een gezinsomgeving voorop stelt. Komt de mogelijkheid van een netwerkplaatsing tijdens de procedure ter sprake, dan heeft de kinderrechter volgens de A-G niet alleen de ruimte maar ook de plicht die te onderzoeken en erover te beslissen. Dat geldt in elk geval als de instelling plaatsing in een pleeggezin of gezinshuis verzoekt, omdat de Jeugdwet die twee gelijkstelt als 'inhuisplaatsing'. De A-G erkent dat instellingen weinig voelen voor een rechter die de uitvoering stuurt. Hij pleit daarom voor terughoudendheid om af te wijken van wat de instelling voor ogen heeft. Daarmee slagen volgens de A-G de onderdelen 1 tot en met 3 van het middel. Onderdeel 4, dat voortbouwt op de eerste drie, slaagt mee. Het hof had de grieven van de moeder inhoudelijk moeten behandelen, inclusief de vraag of een netwerkplaatsing bij de oma mogelijk was. De Procureur-Generaal bij de Hoge Raad concludeert tot vernietiging van de beschikking en verwijzing.
Een vader nam zijn dochter in de zomer van 2023 mee op vakantie naar India en bracht haar niet terug. Ze moesten uiterlijk 19 augustus 2023 terug zijn in Nederland. De Nederlandse rechtbank Den Haag gelastte op 9 november 2023 de terugkeer van het meisje, maar de vader voerde die beslissing niet uit. Toen een Indiase rechter hem op 8 januari 2024 opdroeg het kind aan de moeder toe te vertrouwen, nam hij haar mee naar een andere deelstaat. Pas nadat de politie hem had opgespoord en aangehouden, kreeg de moeder haar dochter terug. De Bombay High Court gaf de moeder op 7 februari 2024 toestemming om met het kind naar Nederland terug te keren. Tegelijk bepaalde die rechter dat de vader contact moest houden met zijn dochter, onder meer via video- of telefoonverbinding op vrijdag, zaterdag en zondag. De moeder keerde op 8 februari 2024 terug naar Nederland. De vader bleef in India. De Indiase Supreme Court benadrukte op 15 april 2024 dat de moeder zich aan de voorwaarden van de Bombay High Court moest houden en een kopie van haar uitspraak bij de Nederlandse rechter moest overleggen. In Nederland vroeg de moeder de rechtbank Oost-Brabant het gezamenlijk gezag om te zetten in eenhoofdig gezag voor haar, en de omgang van de vader te ontzeggen of te schorsen. De rechtbank gaf haar op 18 november 2024 het alleengezag. Het gerechtshof 's-Hertogenbosch bekrachtigde dat op 9 oktober 2025 en ontzegde de vader bovendien de fysieke omgang. Hij mag nu eens per twee weken een half uur begeleid videobellen. Het hof stelde contra-indicaties vast voor fysiek contact. De vader ging in cassatie. Hij voert drie punten aan. Ten eerste zou de moeder de waarheidsplicht van artikel 21 Rv hebben geschonden, omdat zij de uitspraak van de Indiase Supreme Court niet in het geding heeft gebracht. Ten tweede zou zij misbruik van recht maken en in strijd handelen met het beginsel van comity of courts, de hoffelijke erkenning van uitspraken van buitenlandse rechters. Ten derde zou het hof het verbod van révision au fond hebben geschonden door de Indiase uitspraak te wijzigen. De advocaat-generaal gaat daar niet in mee. Over artikel 21 Rv merkt zij op dat de feitenrechter veel vrijheid heeft en dat zijn oordeel in cassatie nauwelijks toetsbaar is. De vader had dezelfde uitspraak zelf als bijlage bij zijn verweerschrift in eerste aanleg overgelegd, zodat de rechtbank er kennis van had. Waarom de moeder haar nogmaals moest overleggen, ziet zij niet in. Dat de vader de uitspraak in hoger beroep niet meer overlegde, is volgens haar niet onbegrijpelijk als schending van artikel 21 Rv gezien. Het hof heeft daar bovendien geen nadelig gevolg aan verbonden: het weigeren van fysiek contact berust op zelfstandige gronden. Over de gewijzigde omstandigheden is de advocaat-generaal duidelijk. Voor het gezag zijn de omstandigheden gewijzigd omdat de vader zijn dochter langdurig aan het gezag van de moeder heeft onttrokken en nog steeds in India woont. De Indiase uitspraken gaan alleen over omgang en niet over gezag. Voor de omgang geldt dat de eerdere regeling uitging van een vader die in Nederland woont, terwijl hij in India verblijft. De regeling voor contact op afstand werkt in de praktijk ook niet goed. Dat rechtvaardigt een nieuwe beoordeling. Dat de moeder daarbij mogelijk toezeggingen aan de Indiase rechter niet nakomt, hoefde het hof niet te beoordelen, omdat een gezags- of omgangsregeling bij gewijzigde omstandigheden altijd herzien kan worden. Het beginsel van comity of courts maakt volgens haar geen deel uit van het Nederlandse recht. Het komt voor in landen met een common law-traditie. Een buitenlandse uitspraak krijgt in Nederland rechtskracht als zij voor erkenning in aanmerking komt, bijvoorbeeld op grond van artikel 431 Rv. Ook een erkende omgangsregeling blijft naar haar aard wijzigbaar. Dat het hof in het dictum 'voor zover nodig' de beslissing van de Bombay High Court wijzigt, is op zichzelf onjuist, want de Nederlandse rechter kan een buitenlandse uitspraak niet als zodanig wijzigen. Volgens de advocaat-generaal bedoelde het hof echter de omgangsregeling te wijzigen, en daartoe was het wel bevoegd. De vader is dus niet in zijn belangen geschaad. Het verbod van révision au fond is niet aan de orde, omdat het hof de Indiase regeling erkende zonder de inhoud te toetsen. De advocaat-generaal concludeert tot verwerping van het cassatieberoep. De Hoge Raad moet nog beslissen.