Naar inhoud
Juristi.nl

Procureur-Generaal adviseert Hoge Raad: artikel 21-besluit blijft geldige opnametitel totdat rechterlijke machtiging is verleend — PHR:2026:739

schadevergoeding wegens opname zonder geldige titel onder de Wet zorg en dwang (Wzd)

Eiser / verzoeker

betrokkene (verzoeker tot cassatie)

VS

Verweerder / gedaagde

Stichting Sensire

De Procureur-Generaal concludeert tot verwerping van het cassatieberoep; het artikel 21-besluit vormt een geldige verblijfstitel totdat de rechterlijke machtiging is verleend, zodat Sensire alleen voor 18 maart 2024 schadevergoeding van € 100 verschuldigd is.

  • Een artikel 21-besluit (CIZ-besluit voor opname bij 'geen bereidheid, geen verzet') vervalt op grond van artikel 22 lid 10 Wzd pas op het moment dat een rechterlijke machtiging wordt verleend, zodat het besluit ook bij later optredend verzet als geldige verblijfstitel doorloopt.
  • Niet bij de allereerste tekenen van verzet hoeft onmiddellijk een procedure voor een rechterlijke machtiging te worden gestart; verzet bij mensen met dementie kan momentgebonden en wisselend zijn.
  • Een beschikking tot inbewaringstelling door de burgemeester is in de omzettingsperiode niet nodig en ook niet aangewezen, omdat het artikel 21-besluit de verblijfstitel al dekt en inbewaringstelling voor spoedsituaties is bedoeld.
  • De Procureur-Generaal erkent dat de wetsgeschiedenis op dit punt niet eenduidig is, maar leidt uit de systematiek van de wet en een concept-evaluatiewet af dat de voortdurende geldigheid van het artikel 21-besluit de bedoeling van de wetgever is.
  • Schadevergoeding op grond van artikel 44 lid 2 Wzd is alleen toewijsbaar voor 18 maart 2024, de dag waarop de opname plaatsvond zonder enige geldige titel.

Samenvatting

Een man werd op 18 maart 2024 opgenomen in een zorginstelling van Sensire, zonder dat hij instemde maar ook zonder dat hij zich verzette. De dag erna gaf het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) een zogenoemd artikel 21-besluit af: een besluit voor opname van mensen die niet bereid zijn maar zich ook niet verzetten. Dat besluit was geldig voor vijf jaar.

Vanaf 20 maart begon de man echter verzet te tonen. Sensire zette op 22 maart de procedure in gang voor een rechterlijke machtiging, liet de man op 27 maart beoordelen door een onafhankelijke arts en stuurde de aanvraag op 28 maart naar het CIZ. Het CIZ diende het verzoek op 3 april in bij de rechtbank, die op 22 april een rechterlijke machtiging verleende.

AI-zoekassistent

Beschrijf uw zaak. Wij vinden de juiste advocaat.

In één of twee zinnen matcht onze AI uw situatie direct met gespecialiseerde advocaten, desgewenst in uw regio.

Match uit 19.638 advocatenGratis en vrijblijvendResultaat in seconden

De man vroeg vervolgens schadevergoeding op grond van de Wet zorg en dwang (Wzd), omdat hij stelde dat hij gedurende achttien dagen zonder geldige titel in de instelling had verbleven. De rechtbank wees dat verzoek volledig af. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden vernietigde die beschikking gedeeltelijk: het hof kende wel schadevergoeding toe voor 18 maart 2024, de dag waarop de opname plaatsvond zonder dat er al een artikel 21-besluit was. Voor de periode daarna, van 19 maart tot en met 22 april 2024, oordeelde het hof dat het artikel 21-besluit een geldige verblijfstitel bleef totdat de rechterlijke machtiging werd verleend.

De man ging in cassatie bij de Hoge Raad. De kern van zijn betoog is dat het artikel 21-besluit geen geldige titel meer kan zijn zodra sprake is van verzet, en dat voor elke dag van onvrijwillig verblijf zonder rechterlijke machtiging schadevergoeding verschuldigd is.

Procureur-Generaal Coenraad adviseert de Hoge Raad om het cassatieberoep te verwerpen. Uit artikel 22 lid 10 van de Wzd volgt dat een artikel 21-besluit pas vervalt op het moment dat een rechterlijke machtiging wordt verleend of de burgemeester een last tot inbewaringstelling afgeeft. Dat betekent dat het besluit een geldige verblijfstitel blijft zolang de procedure voor de rechterlijke machtiging loopt, ook als de betrokkene inmiddels verzet toont.

De Procureur-Generaal erkent dat de wet hierover niet met zoveel woorden duidelijkheid verschaft en dat er een passage in de wetsgeschiedenis is die de andere kant op wijst. Maar die passage zegt niets over de verhouding tot de vervalregeling in de wet zelf. Bovendien sluit een concept-wetsvoorstel voor een evaluatiewet aan bij de lezing dat het CIZ-besluit doorloopt totdat de rechter een machtiging verleent. Dat bevestigt volgens de Procureur-Generaal dat het systeem van de wet die continuïteit van de verblijfstitel beoogt.

Daarnaast geldt dat verzet bij mensen met dementie of een verstandelijke beperking momentgebonden en wisselend kan zijn. De wetgever heeft uitdrukkelijk erkend dat niet bij de allereerste tekenen van verzet onmiddellijk een procedure voor een rechterlijke machtiging hoeft te worden gestart. Sensire heeft in dit geval voortvarend gehandeld door de procedure al op 22 maart in gang te zetten.

Ten slotte wijst de Procureur-Generaal erop dat een beschikking tot inbewaringstelling door de burgemeester in dit geval geen meerwaarde heeft. Zo'n maatregel is bedoeld voor spoedgevallen waarbij een rechterlijke machtiging niet kan worden afgewacht, en die situatie deed zich hier niet voor. Bovendien blijft het artikel 21-besluit toch al als geldige titel gelden.

De conclusie strekt tot verwerping van het cassatieberoep. De man heeft naar het oordeel van de Procureur-Generaal alleen recht op schadevergoeding voor 18 maart 2024, de dag dat hij zonder enige titel werd opgenomen. Het hof kende daarvoor € 100 toe.

Betrokken advocaten

mr. M.E. Bruning

eiser

Lawyers' Specialist mr. M.E. Bruning Cassatie-advocatuur, 'S-GRAVENHAGE

229 uitspraken
mr. T. van Malssen

verweerder

Dirkzwager, ARNHEM

129 uitspraken

Gerelateerde uitspraken

Op de hoogte blijven

Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.

Adv.Ynvest Fund
6%

vast rendement

  • Vastgoed als zekerheid
  • Kwartaalbetalingen
  • Vanaf €30.000
Meer informatie

Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.

Recente uitspraken

PHR:2026:1098
Parket bij de Hoge Raad·
Civiel Recht; Personen- En Familierecht
PHR:2026:1051
Parket bij de Hoge Raad·
Civiel Recht; Personen- En Familierecht
PHR:2026:1053
Parket bij de Hoge Raad·
Civiel Recht; Personen- En Familierecht
A-G adviseert vernietiging: hof motiveerde verjaring van € 232.000 vergoedingsrecht samenleefster onvoldoende

Een stel dat twintig jaar samenwoonde, kwam na de breuk in 2020 in een slepend vermogensgeschil terecht over hun gezamenlijke woning. Partijen hadden in 2006 samen een huis gekocht met een hypotheek van € 475.000 en legden hun afspraken vast in een notariële samenlevingsovereenkomst. Daarin staat dat de partij die uit eigen middelen meer dan zijn aandeel in de koopsom en de kosten betaalt, voor het meerdere een vordering heeft op de ander. Die vordering is opeisbaar bij vervreemding van de woning, bij beëindiging van de overeenkomst of op een ander overeengekomen tijdstip. De man loste in 2011 de volledige openstaande hypotheek van ruim € 463.000 af met geld uit zijn eenmanszaak. In 2014 sloopten partijen de woning en bouwden ze op dezelfde plek een nieuwe, waarin de man opnieuw geld stak. Na het einde van de relatie vorderde hij vergoeding: € 231.783 voor de aflossing en € 221.000 voor de bouwkosten. De procedure daarover begon met een dagvaarding in mei 2022. De rechtbank Noord-Holland wees de eerste vordering af en kende van de tweede € 28.900 toe. Het gerechtshof Amsterdam wees in zijn arrest van 22 juli 2025 de eerste vordering volledig toe en de tweede tot € 206.000. De vrouw ging in cassatie. In cassatie gaat het nog maar om één punt: het verjaringsverweer. De vrouw betoogde dat de vorderingen waren verjaard, omdat de man niet binnen vijf jaar na de aflossing van 2011 om betaling had gevraagd. Ze voerde ook aan dat de sloop van de oude woning in 2014 gelijkstaat aan vervreemding van de woning in de zin van de samenlevingsovereenkomst. De verjaringstermijn van vijf jaar zou dan in 2014 zijn gaan lopen en in 2019 zijn afgelopen. Het hof verwierp dat verweer. Het overwoog dat de verjaringstermijn is gaan lopen vanaf een van de in de overeenkomst genoemde momenten van opeisbaarheid, en dat de man zijn vorderingen daarvoor had ingesteld. Uit een ander deel van het arrest blijkt dat het hof daarbij het einde van de samenleving voor ogen had. De advocaat-generaal bij de Hoge Raad vindt dat oordeel onvoldoende gemotiveerd. Het hof had de overeenkomst in een eerdere overweging ruim uitgelegd: het zelf laten bouwen van een huis viel voor het hof onder het 'verkrijgen' van een woning. Bij de verjaring heeft het hof echter niet onderzocht of de sloop van de oude woning ook als 'vervreemding' kan gelden. Waarom het hof koos voor het einde van de samenleving en niet voor de sloop als aanvangsmoment, blijkt volgens de A-G nergens uit. Dat is geen detail. Telt de beëindiging van de samenleving in juni 2020, dan zijn de vorderingen niet verjaard, want de man stelde ze in juli 2022 in. Telt de sloop in 2014, dan zijn ze in 2019 verjaard. De A-G concludeert daarom tot vernietiging van het arrest van het hof Amsterdam en verwijzing van de zaak. De Hoge Raad is hieraan niet gebonden en beslist later. Over de tweede klacht, dat het hof de overeenkomst bij de verjaring niet volgens de Haviltex-maatstaf zou hebben uitgelegd, oordeelt de A-G niet apart. Zijn conclusie rust op het motiveringsgebrek.

Parket bij de Hoge Raad·
Civiel Recht; Personen- En Familierecht
A-G: rechter mag bij uithuisplaatsing netwerkplaatsing bij oma toewijzen, hof zag dat ten onrechte als onmogelijk

Een meisje van tien jaar staat sinds 2023 onder toezicht van Stichting Jeugdbescherming Gelderland. In juni 2025 vroeg die instelling de kinderrechter om het kind uit huis te mogen plaatsen. De instelling wilde haar onderbrengen in 'een accommodatie van een jeugdhulpaanbieder (gezinshuis)'. De moeder begreep dat haar dochter op dat moment niet thuis kon wonen, maar vond dat de oma het kind tijdelijk kon opvangen, zoals die dat eerder in de weekenden deed. De kinderrechter verleende eerst een spoedmachtiging voor vier weken en daarna een machtiging voor een half jaar. Het bezwaar van de moeder tegen plaatsing in een gezinshuis wees hij op inhoudelijke gronden af. De rechter vond een voltijds verblijf bij de oma op dat moment onverantwoord. De moeder ging in hoger beroep bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden. Het hof kwam niet aan haar grieven toe en bekrachtigde de beschikking van de kinderrechter. Het gaf twee redenen. De moeder kon niet worden ontvangen in haar verzoek om een machtiging voor plaatsing bij de oma, omdat alleen de jeugdbeschermingsinstelling, de Raad voor de Kinderbescherming of het Openbaar Ministerie zo'n machtiging kan vragen. Bovendien zou de rechter gebonden zijn aan de categorie die de instelling verzoekt. Een netwerkplaatsing bij de oma is volgens het hof een andere categorie dan een accommodatie van een jeugdhulpaanbieder. De moeder stelde cassatie in tegen die beschikking van 20 november 2025. In zijn conclusie, voor de Hoge Raad geschreven, adviseert de advocaat-generaal (A-G) het cassatiemiddel gegrond te verklaren. Op beide punten volgt hij het hof niet. Over de ontvankelijkheid is de A-G kort. De moeder deed volgens hem geen eigen verzoek om een machtiging. Zij voerde verweer tegen het verzoek van de instelling en vond dat de uithuisplaatsing bij de oma moest plaatsvinden. Dat is geen zelfstandig verzoek, ook al klinken de bewoordingen in haar beroepschrift soms zo. Het hof heeft haar stellingen daarom onjuist of onbegrijpelijk uitgelegd. De kern van de conclusie gaat over de vraag hoe ver de rechter mag sturen op de plek van uithuisplaatsing. De A-G loopt daarvoor de wetsgeschiedenis door sinds 1995, de rechtspraak van de hoven en de literatuur. De feitenrechtspraak blijkt verdeeld. Sommige hoven wijzen binnen of zelfs buiten de verzochte categorie een netwerkplaatsing aan. Andere rechters achten de plaatsing een zaak van de instelling zelf of voelen zich strikt gebonden aan de verzochte categorie. De A-G neemt een middenpositie in. De door de instelling verzochte categorie blijft in beginsel leidend, maar hij relativeert het belang ervan. De categorieën staan niet in de wet. Ze komen uit een lijst in het procesreglement en worden door rechters en instellingen soms willekeurig toegepast. Zo wordt een gezinshuis in de praktijk geplaatst onder 'accommodatie jeugdhulpaanbieder', terwijl het reglement dat als aparte categorie noemt. Volgens de A-G vormt de verzochte categorie een buitengrens. De rechter mag geen plaats bepalen die zwaarder ingrijpt in het gezinsleven dan het verzoek. Hij mag wel een lichtere plaats kiezen, zoals een netwerkgezin. Dat volgt volgens de A-G uit artikel 8 EVRM, het recht op gezinsleven. Een uithuisplaatsing is een inmenging die noodzakelijk moet zijn, en dat vergt een toets op subsidiariteit. Als er een lichtere maatregel is, moet die worden gekozen. Plaatsing in het eigen netwerk grijpt doorgaans minder in dan plaatsing in een onbekend pleeggezin, gezinshuis of instelling. Het bevordert ook de kans op hereniging van kind en ouders. Daarnaast wijst hij op artikel 3 en artikel 20 van het Kinderrechtenverdrag en op de Jeugdwet, die plaatsing in een gezinsomgeving voorop stelt. Komt de mogelijkheid van een netwerkplaatsing tijdens de procedure ter sprake, dan heeft de kinderrechter volgens de A-G niet alleen de ruimte maar ook de plicht die te onderzoeken en erover te beslissen. Dat geldt in elk geval als de instelling plaatsing in een pleeggezin of gezinshuis verzoekt, omdat de Jeugdwet die twee gelijkstelt als 'inhuisplaatsing'. De A-G erkent dat instellingen weinig voelen voor een rechter die de uitvoering stuurt. Hij pleit daarom voor terughoudendheid om af te wijken van wat de instelling voor ogen heeft. Daarmee slagen volgens de A-G de onderdelen 1 tot en met 3 van het middel. Onderdeel 4, dat voortbouwt op de eerste drie, slaagt mee. Het hof had de grieven van de moeder inhoudelijk moeten behandelen, inclusief de vraag of een netwerkplaatsing bij de oma mogelijk was. De Procureur-Generaal bij de Hoge Raad concludeert tot vernietiging van de beschikking en verwijzing.

Parket bij de Hoge Raad·
Civiel Recht; Personen- En Familierecht