Burgemeester Amsterdam moet Woo-zoekslag beter uitleggen — RBAMS:2026:3178
Wet open overheid (Woo) / openbaarmaking documenten / zoekslag
Eiser / verzoeker
Particulier (naam anoniem)
Verweerder / gedaagde
Burgemeester van Amsterdam
Beroep tegen oorspronkelijk besluit gegrond verklaard en vernietigd, maar rechtsgevolgen in stand gelaten; beroep tegen herstelbesluit ongegrond; burgemeester moet griffierecht van €187 vergoeden.
- Oorspronkelijk besluit van 22 augustus 2024 vernietigd wegens onvoldoende motivering van de uitgevoerde zoekslag
- Burgemeester herstelde het gebrek door e-mails over de zoekslag over te leggen en de werkwijze nader toe te lichten
- Vier eerder gemiste e-mails van eiser aan de burgemeester alsnog openbaar gemaakt in het herstelbesluit
- Eiser leverde geen concrete aanknopingspunten dat er meer documenten zouden bestaan; beroep tegen herstelbesluit ongegrond
- Burgemeester verplicht griffierecht van €187 te vergoeden; geen proceskostenvergoeding
Samenvatting
Een inwoner vroeg de burgemeester van Amsterdam via de Wet open overheid (Woo) om documenten over de slogan 'from the river to the sea'. De burgemeester weigerde aanvankelijk een deel van de documenten openbaar te maken en de manier waarop gezocht was naar relevante stukken — de zoekslag — was onvoldoende toegelicht. De rechtbank boog zich eerder al over deze zaak en concludeerde in een tussenuitspraak van augustus 2025 dat er een motiveringsgebrek was.
De rechtbank gaf de burgemeester opdracht om het gebrek te herstellen: de e-mails over hoe de zoekslag was uitgezet, inclusief de reacties van medewerkers, moesten worden overlegd en de gevolgde werkwijze moest worden uitgelegd. De burgemeester voldeed aan deze opdracht met een nieuw besluit van 17 oktober 2025.
Uit dat nieuwe besluit bleek dat de toenmalige Woo-coördinator het verzoek had uitgezet bij de directie Openbare Orde en Veiligheid, bij Bestuursmanagement en Advisering én bij het kabinet van de burgemeester. Er werd gevraagd te zoeken naar Signal-berichten, e-mails en beleidsstukken. Medewerkers leverden documenten aan, maar er ontbraken e-mails vanuit het kabinet van de burgemeester. Daardoor kon niet worden achterhaald waarom vier e-mails die de eiser zélf naar de burgemeester had gestuurd, pas opdoken nadat hij ze inbracht in de beroepsprocedure. De bezwaarschriftencommissie vermoedde dat de zoekslag bij het kabinet telefonisch had plaatsgevonden, maar kon dat niet met zekerheid vaststellen. Zekerheidshalve werd alsnog een gerichte zoekslag uitgevoerd op termen als 'from the river to the sea', 'slogan' en 'leus' in de mailboxen van de burgemeester, het kabinet en medewerkers. Die leverde geen nieuwe documenten op, behalve de vier eerder gemiste e-mails van eiser, die vervolgens alsnog openbaar werden gemaakt.
De eiser bleef van mening dat de zoekslag ook in het nieuwe besluit onvoldoende zorgvuldig en inzichtelijk was. De rechtbank volgde hem daarin niet. Concrete aanknopingspunten dat er méér documenten zouden bestaan, ontbraken. De rechtbank oordeelde dat de burgemeester het motiveringsgebrek met het tweede besluit voldoende had hersteld.
Formeel verklaarde de rechtbank het beroep tegen het oorspronkelijke besluit van augustus 2024 gegrond en vernietigde zij dat besluit — omdat de motivering destijds tekortschoot. Tegelijkertijd liet de rechtbank de rechtsgevolgen in stand, omdat het herstelbesluit de fout had gerepareerd. Het beroep tegen het nieuwe besluit van oktober 2025 werd ongegrond verklaard. De burgemeester moet wel het door eiser betaalde griffierecht van €187 terugbetalen.
Betrokken advocaten
mr. M. Kaptein-van der Dong
verweerder
Betrokken rechters
Gerelateerde uitspraken
Rechtbank schrapt € 1 verhoging van rondvaartheffing Amsterdam: tarief blijft € 1,50 per passagier
Rechtbank Amsterdam · Bestuursrecht
ECLI:NL:RBAMS:2026:9535, Rechtbank Amsterdam, 23-09-2026, AMS 22/2226
Rechtbank Amsterdam · Bestuursrecht
ECLI:NL:RBAMS:2026:9171, Rechtbank Amsterdam, 14-09-2026, AMS 26 / 604 ea
Rechtbank Amsterdam · Bestuursrecht
ECLI:NL:RBAMS:2026:8384, Rechtbank Amsterdam, 20-08-2026, AMS 26/4035
Rechtbank Amsterdam · Bestuursrecht
Gegevens
Datum uitspraak
Instantie
Rechtbank AmsterdamRechtsgebied
BestuursrechtZaaknummer
24/5845
Procedure
Eerste aanleg - enkelvoudig
Op de hoogte blijven
Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.
Nieuwe uitspraken van deze rechter
- dhr. mr. K.S. Man
vast rendement
- Vastgoed als zekerheid
- Kwartaalbetalingen
- Vanaf €30.000
Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.
Recente uitspraken
Lange rijen klanten die buiten wachten op hun bestelling, op straat eten en hun afval achterlaten: bewoners in het centrum van Amsterdam klagen al jaren over de overlast van snackbar Fabel Friet. De zaak, populair geworden door filmpjes op TikTok en vooral bezocht door toeristen, ligt in een smal, drukbezocht deel van de stad aan de Keizersgracht. Omwonenden wilden voorkomen dat de snackbar haar exploitatievergunning kreeg en stapten naar de rechter. De burgemeester van Amsterdam had op 20 september 2023 een exploitatievergunning verleend voor een alcoholvrij horecabedrijf met terras, voor drie jaar. Na bezwaar van de omwonenden paste hij die vergunning op 4 april 2024 aan. Hij nam een extra voorschrift op: zodra tien klanten buiten wachten op hun bestelling, mag de tweede kassa tijdelijk geen nieuwe bestellingen meer aannemen. Daarnaast bevat de vergunning voorschriften over de inzet van crowdmanagers, het opruimen van afval en de plek waar de wachtrijen zich moeten opstellen. Het bezwaar van de omwonenden verklaarde de burgemeester voor het overige ongegrond. Daartegen kwamen zij in beroep bij de rechtbank Amsterdam. De rechtbank oordeelde eerst dat alle eisers belanghebbenden zijn, ook de bewoners die niet in de straat van de snackbar zelf wonen. De overlast waaiert volgens de rechtbank uit naar de omliggende straten. Ook hadden de eisers nog belang bij een beoordeling, hoewel de vergunning inmiddels was verlopen. De burgemeester heeft op 13 april 2026 opnieuw een vergunning voor drie jaar verleend, met grotendeels dezelfde voorschriften, en de uitkomst van deze zaak is van belang voor toekomstige besluiten. De eisers vonden dat de burgemeester de vergunning had moeten weigeren. Volgens de plaatselijke verordening mag hij dat doen als het woon- en leefklimaat, de openbare orde of de veiligheid nadelig wordt beïnvloed. De omwonenden spraken van ondraaglijke overlast, gevaarlijke verkeerssituaties door te smalle trottoirs en onvoldoende optreden van de gemeente. De rechtbank toetste alleen de situatie op 4 april 2024, de datum van het bestreden besluit. Meldingen en foto's van na die datum liet zij buiten beschouwing, evenals de nieuwe vergunning van 2026. De burgemeester heeft bij het verlenen van een vergunning ruimte om naar eigen inzicht te beslissen, en de rechtbank toetst zijn afweging daarom terughoudend. Zij kijkt wel indringend of hij alle relevante omstandigheden heeft meegewogen. De rechtbank nam aan dat het druk is in de buurt, dat veel afval op straat ligt en dat de toeloop gevaar kan opleveren voor de verkeersveiligheid. Maar zij woog mee dat de snackbar in een deel van de stad zit dat sowieso al veel bezoekers trekt. De foto's van de eisers waren volgens de rechtbank ongedateerd en zonder tijdstip, zodat niet duidelijk werd wanneer en hoe vaak welke overlast voorkomt. Ook bleef onduidelijk of er de hele dag of alleen op bepaalde dagen overlast is. De wijkagent verklaarde bovendien dat ook andere horecazaken in de buurt veel bezoekers en wachtrijen hebben. Stichting het Koffiehuis, die sinds april 2023 meermalen per dag de omgeving schoonmaakt, liet weten dat veel afval niet van klanten van Fabel Friet afkomstig is. Daardoor was niet aannemelijk dat de overlast alleen of vooral door deze snackbar wordt veroorzaakt. De eisers hadden niet genoeg onderbouwd dat de overlast zo ernstig is dat de burgemeester de vergunning had moeten weigeren. De rechtbank begrijpt het dilemma van de burgemeester, die een balans moet vinden tussen bewoners, ondernemers en de gevolgen van het toerisme in de binnenstad. Ten overvloede wees zij erop dat tegen de nieuwe vergunning nog een bezwaarprocedure loopt. Daarin moet de burgemeester beoordelen of de aangescherpte voorschriften voldoende tegemoetkomen aan de omwonenden, of dat de overlast inmiddels zo groot is dat weigering op zijn plaats is. De rechtbank verklaarde het beroep ongegrond en veroordeelde niemand in de proceskosten. Het beroep van de snackbar zelf was op de zitting ingetrokken.
Wie in Amsterdam een rondvaart aanbiedt, betaalt de gemeente een heffing per passagier, de vermakelijkhedenretributie te water. Sinds 2020 was dat € 1,50. Met ingang van 1 januari 2024 verhoogde de gemeenteraad het tarief met € 1 naar € 2,50. Rederij Stromma Nederland vond die verhoging onrechtmatig en stapte naar de rechter. Die gaf haar gelijk. De zaak gaat over twee voldoeningen op aangifte, dat zijn bedragen die de rederij zelf aangeeft en betaalt: over het derde kwartaal van 2024 en het eerste kwartaal van 2025. Stromma maakte bezwaar, maar de heffingsambtenaar van de gemeente Amsterdam verklaarde die bezwaren op 4 december 2025 ongegrond. Daartegen kwam Stromma in beroep. De rechtbank behandelde de zaken op 6 juli 2026, samen met zaken van drie andere rederijen. De verhoging van € 1 bestond uit twee delen. Het college van burgemeester en wethouders had voorgesteld het tarief met € 0,50 te verhogen, zodat de gemeente tekorten kon dekken op het beheer van de nautische keten en de havengelden voor de pleziervaart. Bij de begrotingsbehandeling voegde de gemeenteraad via amendementen nog eens € 0,50 toe. Dat geld was bedoeld voor gratis openbaar vervoer voor kinderen, een lerarenbeurs, vergroening van de openbare ruimte en initiatieven tegen kansenongelijkheid. Volgens de rechtbank is een retributie een vergoeding voor een voorziening waarvan de betalende partij zelf profijt heeft. De gemeente mag de kosten van zo'n voorziening niet in euro's uitrekenen, maar er moet wel een concrete tegenprestatie zijn: de vermakelijkheid moet profiteren van een voorziening die de gemeente geld kost. Bij de amendementen ontbreekt dat. Kinderopenbaarvervoer, lerarenbeurzen en groene straten staan los van de rondvaart. Daarmee gebruikte de gemeenteraad de heffing voor een ander doel dan waarvoor de wet haar toestaat, wat in het bestuursrecht 'détournement de pouvoir' heet. Dat deel van de verhoging is onverbindend verklaard. De heffingsambtenaar voerde aan dat rederijen profiteren van de groeiende stroom toeristen en van voorzieningen die uit de algemene middelen worden betaald. De rechtbank vond dat te algemeen om een individuele tegenprestatie aan te nemen. Ook het argument dat de gemeentelijke kosten een veelvoud van de opbrengst zijn, paste volgens haar niet in het systeem van retributie. Bij het andere deel, de € 0,50 voor het Programma Varen, lag het anders, maar het ging evengoed mis. De rechtbank vond de enkele verwijzing naar dat programma te mager. Onder 'varen' valt veel dat niets met de beroepsvaart te maken heeft. Het aanbod van de heffingsambtenaar om het programma alsnog in het geding te brengen wees ze af, omdat hij dat pas op de zitting deed terwijl hij de stukken veel eerder had kunnen indienen. Bovendien bleek niet dat de gemeenteraad de belangen van de rederijen had meegewogen. Stromma legde uit dat ze de hogere heffing niet in zes tot acht weken kon doorberekenen, omdat ze vastzit aan prijsafspraken die soms een jaar eerder zijn gemaakt, bijvoorbeeld met reisorganisaties. De rechtbank vond dat aannemelijk. Ze liet het tarief ten aanzien van Stromma buiten toepassing voor zover het was verhoogd tot € 2,00. Het verzoek om schadevergoeding wegens te lange duur wees de rechtbank af. De redelijke termijn voor een bezwaar- en beroepsprocedure is twee jaar, en die is niet verstreken sinds de bezwaarschriften van 19 november 2024 en 12 mei 2025. De rechtbank verklaarde de beroepen gegrond en vernietigde de uitspraken op bezwaar. Het tarief van € 1,50 blijft van toepassing en de voldoeningen op aangifte worden daarop verminderd. De heffingsambtenaar moet het griffierecht van € 794 vergoeden en betaalt € 1.920 aan proceskosten.