Rechtbank wijkt af van Raad van State over dwangsom Dienst Toeslagen — RBGEL:2026:6703
beroep tegen het niet tijdig beslissen op een toeslagenherstelaanvraag
Eiser / verzoeker
eiser
Verweerder / gedaagde
Dienst Toeslagen
Beroep gegrond verklaard; Dienst Toeslagen moet uiterlijk 24 augustus 2027 beslissen op straffe van een dwangsom van € 50 per dag (maximum € 15.000), plus een al verschuldigde dwangsom van € 1.442.
- Rechtbank verklaart het beroep tegen het niet tijdig beslissen op een aanvraag voor aanvullende schadevergoeding in de kinderopvangtoeslagaffaire gegrond
- Rechtbank wijkt af van de lijn van de Raad van State, die een dwangsom van nihil voorschrijft, en sluit aan bij de rechtbank Midden-Nederland
- Nieuwe lijn: een nadere beslistermijn van 66 weken na de wettelijke termijn van 52 weken, in plaats van twee weken
- Dwangsom vastgesteld op € 50 per dag met een maximum van € 15.000, lager dan het landelijke beleid van € 100 per dag
- Dienst Toeslagen moet bovendien de al verschuldigde bestuurlijke dwangsom van € 1.442 betalen, plus griffierecht en proceskosten
Samenvatting
De rechtbank Gelderland heeft in een beroep over de kinderopvangtoeslagaffaire een nieuwe lijn bepaald voor de termijn waarbinnen de Dienst Toeslagen alsnog moet beslissen op aanvragen voor aanvullende schadevergoeding, en voor de hoogte van de dwangsom die daarbij hoort. Daarmee wijkt de rechtbank af van de koers van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
De zaak ging om een eiser die op 19 mei 2025 bij de Commissie Werkelijke Schade een verzoek had ingediend om aanvullende schadevergoeding in het kader van de herstelregeling kinderopvangtoeslag. De Dienst Toeslagen had, ook na een verlenging van de beslistermijn met zes maanden, uiterlijk 19 mei 2026 moeten beslissen, maar deed dat niet. Nadat de eiser de dienst in gebreke had gesteld en nog altijd geen besluit volgde, stelde hij beroep in tegen het niet tijdig beslissen. De rechtbank stelde vast dat dit beroep ontvankelijk en gegrond was, wat tussen partijen ook niet in geschil was.
De discussie ging vervolgens over de vraag welke termijn de rechtbank aan de dienst moet opleggen om alsnog te beslissen, en welke dwangsom daarbij hoort als de dienst deze termijn niet haalt. De Afdeling had in juni 2026 geoordeeld dat voor dit type zaken geen realistische termijn is vast te stellen, en dat daarom moet worden teruggevallen op de wettelijke termijn van twee weken, gecombineerd met een dwangsom van nihil, omdat een langere termijn met dwangsom volgens de Afdeling niet goed te motiveren zou zijn. De dienst had de rechtbank gevraagd deze lijn te volgen.
De rechtbank Gelderland deed dat niet. Zij sloot zich aan bij eerdere uitspraken van de rechtbank Midden-Nederland, die de lijn van de Afdeling om een aantal redenen niet volgt. Een termijn van twee weken zonder dwangsom biedt volgens de rechtbank geen enkel reëel perspectief dat de dienst ook daadwerkelijk beslist, en maakt het opleggen van een termijn in feite zinledig. Bovendien leidt dit ertoe dat mensen kort na de uitspraak opnieuw een beroep tegen het niet tijdig beslissen moeten instellen, wat volgens de rechtbank tot verdere overbelasting van zowel de dienst als de rechtbanken leidt. Ook vond de rechtbank het niet uit te leggen dat de Afdeling deze aparte lijn alleen toepast in deze specifieke categorie zaken, en niet in andere zaken over te trage besluitvorming.
In plaats daarvan legt de rechtbank, net als de rechtbank Midden-Nederland, een nadere beslistermijn op van 66 weken na het verstrijken van de wettelijke beslistermijn van 52 weken. Dit sluit aan bij de gemiddelde doorlooptijd van dit soort aanvragen van ongeveer 118 weken in 2025, en biedt aanvragers volgens de rechtbank enig reëel uitzicht op een besluit. Voor deze eiser betekent dit dat de dienst uiterlijk op 24 augustus 2027 een besluit moet nemen.
Aan die termijn koppelt de rechtbank een dwangsom van € 50 per dag, met een maximum van € 15.000. Dat is lager dan de € 100 per dag die landelijk beleid voorschrijft. De rechtbank motiveert dit met de constatering dat de dienst door het grote aantal aanvragen sowieso moeite zal hebben om binnen de termijn te beslissen, en dat het onwenselijk is dat de dienst bij herhaling hoge dwangsombedragen aan dezelfde aanvrager verbeurt. Door de dwangsom te verlagen wordt het bedrag pas na 300 in plaats van 150 dagen bereikt, wat het risico op herhaalde vervolgberoepen vermindert zonder de prikkel voor de dienst helemaal weg te nemen.
Naast deze nieuwe lijn stelde de rechtbank ook vast dat de dienst al een bestuurlijke dwangsom van € 1.442 verschuldigd is wegens het te laat beslissen na de ingebrekestelling. De rechtbank verklaarde het beroep gegrond, droeg de dienst op uiterlijk op 24 augustus 2027 alsnog te beslissen op straffe van de vastgestelde dwangsom, en veroordeelde de dienst tot vergoeding van het griffierecht van € 54 en € 467 aan proceskosten.
Betrokken rechters
Gerelateerde uitspraken
ECLI:NL:RBGEL:2026:3509, Rechtbank Gelderland, 04-05-2026, 26/1444
Rechtbank Gelderland · Bestuursrecht; Bestuursprocesrecht
ECLI:NL:RBGEL:2026:1072, Rechtbank Gelderland, 12-02-2026, 25_4123
Rechtbank Gelderland · Bestuursrecht; Bestuursprocesrecht
ECLI:NL:RBDHA:2024:3017, Rechtbank Den Haag, 04-03-2024, NL24.6087 en NL24.6220
Rechtbank Den Haag · Bestuursrecht; Vreemdelingenrecht
ECLI:NL:RBGEL:2023:975, Rechtbank Gelderland, 27-02-2023, C/05/413805 KG RK 23/33
Rechtbank Gelderland · Strafrecht
Gegevens
Datum uitspraak
Instantie
Rechtbank GelderlandRechtsgebied
BestuursrechtZaaknummer
ARN 26/3333
Procedure
Eerste aanleg - meervoudig
Op de hoogte blijven
Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.
Nieuwe uitspraken van deze rechters
- dhr. mr. W.P.C.G. Derksen
- mw. mr. J.M.C. Schuurman-Kleijberg
vast rendement
- Vastgoed als zekerheid
- Kwartaalbetalingen
- Vanaf €30.000
Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.
Recente uitspraken
Timing Uitzendbureau uit Apeldoorn kreeg van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid te horen dat de uitgezonden werknemers van het bedrijf niet meetelden als werkenden in de eigen arbeidsorganisatie. Daardoor liet de minister de projectkosten voor activiteiten ten behoeve van die uitgezonden werknemers buiten beschouwing. Het uitzendbureau stelde op 21 augustus 2025 beroep in tegen de beslissing op bezwaar, die dateert van 16 juli 2025. De rechtbank Gelderland behandelde het beroep op 28 mei 2026 op zitting en deed op 17 juli 2026 een tussenuitspraak. Daarin oordeelde de rechtbank dat de minister ten onrechte van mening was dat de uitgezonden werknemers geen werkenden in de arbeidsorganisatie van het uitzendbureau zijn. De minister kreeg de kans dit gebrek te herstellen, en dat deed hij op 6 augustus 2026 met een nieuwe beslissing op bezwaar. Het uitzendbureau trok daarop het beroep in. Bij die intrekking vroeg het uitzendbureau de rechtbank de minister te veroordelen in de proceskosten. Dat kan in het bestuursrecht als een beroep wordt ingetrokken omdat het bestuursorgaan geheel of gedeeltelijk is tegemoetgekomen aan degene die beroep instelde. De minister liet de rechtbank weten dat hij bereid was de proceskosten te vergoeden. De rechtbank oordeelde dat hij met de nieuwe beslissing inderdaad aan het beroep was tegemoetgekomen en deed zonder zitting uitspraak op het verzoek. De rechtbank stelde de vergoeding vast op basis van het Besluit proceskosten bestuursrecht. Voor de rechtsbijstand van de gemachtigde telde de rechtbank twee punten: één voor het indienen van het beroepschrift en één voor het verschijnen ter zitting. Een punt is € 934 waard bij wegingsfactor 1, wat neerkomt op € 1.868. Andere kosten die voor vergoeding in aanmerking komen, waren er niet. Het griffierecht van € 385 maakt geen deel uit van de veroordeling. De rechtbank wees erop dat de minister dit bedrag moet vergoeden en dat het uitzendbureau zich daarvoor rechtstreeks tot hem moet wenden. Partijen kunnen binnen zes weken na verzending van de uitspraak verzet instellen bij de rechtbank. De rechtbank veroordeelt de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid tot betaling van € 1.868 aan proceskosten aan Timing Uitzendbureau.
Een man die jarenlang met zijn partner samenleefde, krijgt geen compensatie voor de schade die het gezin leed door de toeslagenaffaire. De Dienst Toeslagen wees zijn aanvraag voor de ex-toeslagpartnerregeling af, en de rechtbank vindt dat terecht. De man meldde zich op 4 december 2024 bij de Dienst Toeslagen voor compensatie op grond van de ex-toeslagpartnerregeling. Die regeling is bedoeld voor mensen die ooit toeslagpartner waren van een erkende gedupeerde van de kinderopvangtoeslag en zelf geen aanspraak hebben op herstel. Met een besluit van 8 september 2025 liet de Dienst Toeslagen weten dat hij niet in aanmerking komt. Zijn bezwaar werd bij besluit van 11 mei 2026 ongegrond verklaard. Daarna stapte hij naar de rechtbank, die het beroep op 1 oktober 2026 behandelde. De man was bij de zitting aanwezig met een tolk. Om onder de regeling te vallen moet iemand onder meer toeslagpartner zijn geweest op een moment in een jaar waarvoor de aanvrager recht heeft op een herstelmaatregel, of op het moment van de beschikking waarmee de aanvrager werd gedupeerd. In deze zaak ging het om het jaar 2007 en om de beschikking van 4 november 2011. De man was op beide momenten geen toeslagpartner. Pas vanaf 1 januari 2012 tot 1 april 2022 was hij formeel de toeslagpartner van zijn toenmalige partner. De man voerde aan dat hij en zijn partner al vóór november 2011, vanaf oktober van dat jaar, feitelijk samenwoonden en een gezamenlijk gezin vormden. Een grens van enkele weken, na een relatie van ruim tien jaar waarin alle financiële gevolgen gezamenlijk werden gedragen, vond hij in strijd met het evenredigheidsbeginsel. Ook vond hij dat de Dienst Toeslagen onvoldoende zorgvuldig en gemotiveerd had besloten. De rechtbank volgt hem daarin niet. Feitelijk samenwonen maakt iemand nog geen toeslagpartner in de zin van de wet. Dat is alleen het geval bij een gezamenlijke huishouding van meer dan zes maanden die op hetzelfde adres staat ingeschreven. Tussen partijen was ook niet in geschil dat de man niet aan de voorwaarden voldeed. Voor afwijking van die voorwaarden is volgens de rechtbank geen ruimte: de wetgever heeft er bewust voor gekozen de hardheidsclausule niet van toepassing te laten zijn op deze regeling. Over het evenredigheidsbeginsel wijst de rechtbank erop dat de Wet hersteloperatie toeslagen een wet in formele zin is. Op grond van artikel 120 van de Grondwet beoordeelt een rechter niet of zo'n wet grondwettig is. Alleen bij bijzondere omstandigheden die de wetgever niet heeft meegewogen kan de uitkomst anders zijn. Uit de toelichting op de wet blijkt dat de wetgever uitdrukkelijk heeft gekozen om de aanspraak af te laten hangen van het zijn van toeslagpartner op de peildatum, met het toenmalige toeslagpartnerbegrip. Voor de man is dat het begrip uit de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen van 2011. Ook de klachten over zorgvuldigheid en motivering slagen niet, omdat de Dienst Toeslagen duidelijk heeft opgeschreven waarom hij niet in aanmerking komt. De rechtbank verklaart het beroep ongegrond. De man krijgt geen compensatie, geen terugbetaling van het griffierecht en geen vergoeding van zijn proceskosten.
Op een stuk grond van de gemeente Overbetuwe ligt zand in een sloot. Daardoor is een doorgang ontstaan van de openbare weg naar het perceel, waarschijnlijk om bouwwerkzaamheden mogelijk te maken. Een vergunning voor deze uitweg is nooit verleend. De buurman, eigenaar van een aangrenzend perceel, wil een groenstrook inplanten en voelt zich onveilig omdat voertuigen langs zijn perceel racen. Op 22 april 2024 vroeg hij de gemeente om handhavend op te treden. Het college van burgemeester en wethouders wees dat verzoek op 28 augustus 2024 af. Het erkende dat een uitweg als deze vergunningplichtig is en dat die vergunning er niet was. Een verkeersdeskundige had echter beoordeeld dat vergunningverlening niet mogelijk of wenselijk was. De sloot herstellen is de taak van het waterschap, maar dat liet op zich wachten. Daarom maakte de gemeente de uitweg zelf provisorisch onbruikbaar: zij groef een greppel en legde een verhoging van zand aan. Volgens het college was er daardoor geen overtreding meer, en dus niets om tegen te handhaven. Op 30 januari 2025 liet het college die afwijzing in bezwaar in stand, in lijn met het advies van de bezwaarschriftencommissie. De buurman ging in beroep bij de rechtbank Gelderland, zittingsplaats Arnhem. Hij voerde aan dat de greppel slechts een tijdelijke maatregel is en dat er pas geen uitweg meer is als de sloot is hersteld. Ook vond hij dat het lange bestaan van de situatie geen reden is om niet te handhaven, en dat legalisatie van de uitweg niet mogelijk is. Verder stelde hij dat de greppel is gegraven op grond die van hem is. Op de zitting van 15 oktober 2026 waren hij en zijn gemachtigde met kennisgeving afwezig; alleen de gemachtigde van het college was aanwezig. De rechter gaf het college gelijk. Handhaving kan alleen verplicht zijn als er een overtreding is. Volgens de gemeentelijke regels is een uitweg een voorziening waardoor het mogelijk is van en naar de weg te gaan. Door de greppel en de zandophoging was dat niet meer mogelijk. Dat blijkt ook uit een inspectierapport waarin de toezichthouder vermeldt dat de uitweg niet meer gebruikt kan worden, en de buurman heeft dat niet weersproken. Dat de maatregelen tijdelijk zouden zijn, verandert daar niets aan: ook een tijdelijke maatregel heeft de uitweg onbruikbaar gemaakt. Ter zitting toonde het college bovendien een foto van 12 oktober 2026 waarop de greppel nog steeds te zien is. De buurman legde geen informatie over waaruit anders blijkt. Omdat er geen overtreding was, kwam de rechter niet toe aan de vraag of de lange duur van de situatie of de kans op legalisatie handhaving in de weg zouden staan. Ook het betoog over de eigendom van de grond hoefde niet te worden besproken; de overgelegde kadastrale gegevens en foto's onderbouwden dat overigens niet. De rechtbank verklaarde het beroep op 3 november 2026 ongegrond. De afwijzing van het handhavingsverzoek blijft daarmee in stand. De buurman krijgt zijn griffierecht niet terug en ook geen vergoeding van zijn proceskosten.