Dienst Toeslagen terecht ex-partner als fiscaal partner aangemerkt — RBOBR:2026:1922

Een man die al sinds 2020 feitelijk gescheiden leefde van zijn toenmalige echtgenote, had geen recht op zorgtoeslag en een beperkt kindgebonden budget over 2022. Dat oordeelde de Rechtbank Oost-Brabant. De kern van het geschil draaide om de vraag of de vrouw terecht als zijn toeslagpartner was aangemerkt — wat grote gevolgen had voor de hoogte van de toeslagen.

De man verzocht de Dienst Toeslagen om zorgtoeslag en kindgebonden budget over 2022 alsnog uit te keren. Zijn vrouw woonde naar eigen zeggen al vanaf juli 2020 niet meer bij hem in, en de Sociale Verzekeringsbank kende hem al vanaf augustus 2020 een AOW-uitkering toe op basis van de 'ongehuwdennorm' — met andere woorden: de SVB behandelde hem al als duurzaam gescheiden. De echtscheiding zelf werd echter pas op 30 maart 2023 officieel uitgesproken, en in 2022 stond de vrouw nog ingeschreven op hetzelfde adres in de Basisregistratie Personen.

De Dienst Toeslagen stelde de zorgtoeslag over 2022 definitief vast op nul euro, omdat het gezamenlijk toetsingsinkomen van man en vrouw te hoog was. Het kindgebonden budget werd vastgesteld op slechts 124 euro. De man maakte bezwaar en beroep, en stelde dat de feitelijke woonsituatie bepalend moest zijn.

De rechtbank gaat daarin niet mee. Volgens de wet geldt een echtgenoot automatisch als toeslagpartner, tenzij er sprake is van scheiding van tafel en bed of een ingediend echtscheidingsverzoek, gecombineerd met een ander inschrijvingsadres in de BRP. Aan geen van die voorwaarden was in 2022 voldaan. Het feit dat de SVB de man als duurzaam gescheiden beschouwde, maakt geen verschil: de Algemene wet inzake rijksbelastingen kent het begrip 'duurzaam gescheiden leven' simpelweg niet, en het gaat om een andere wet met een eigen beoordelingskader.

De man voerde ook aan dat de strikte wettelijke regel buiten toepassing moest blijven vanwege zijn bijzondere situatie — het mediationtraject had lang geduurd waardoor het echtscheidingsverzoek pas in 2023 kon worden ingediend. De rechtbank wijst dit af. Artikel 5a van de Algemene wet inzake rijksbelastingen is een dwingende bepaling in een formele wet en kan niet worden getoetst aan het evenredigheidsbeginsel. Bovendien heeft de wetgever bewust gekozen voor een objectief partnerbegrip, juist om eenduidige uitvoering mogelijk te maken. De situatie van de man is daarmee precies het type geval dat de wetgever voor ogen had — geen omstandigheid die de wetgever over het hoofd heeft gezien.

Ook de klacht dat de man ten onrechte niet was gehoord in de bezwaarprocedure, slaagt niet. De Dienst Toeslagen had de gemachtigde tweemaal per e-mail uitgenodigd om mondeling zijn standpunt toe te lichten, maar de gemachtigde reageerde niet op de vraag of hij daarvan gebruik wilde maken. De Dienst Toeslagen mocht er daardoor vanuit gaan dat de man afzag van het hoorrecht.

Het beroep tegen het eerste besluit op bezwaar werd niet-ontvankelijk verklaard, omdat dat besluit inmiddels was vervangen door een herzien besluit. Het beroep tegen dat herziene besluit werd ongegrond verklaard: de zorgtoeslag blijft vastgesteld op nul euro en het kindgebonden budget op 124 euro. Omdat de Dienst Toeslagen tijdens de beroepsprocedure alsnog de aanvragen inhoudelijk heeft behandeld, moet de dienst wel het griffierecht van 51 euro terugbetalen en een proceskostenvergoeding van 1.868 euro betalen aan de man.