Rechtbank twijfelt aan ammoniakgaranties luchtwasser varkenshouderij — RBOBR:2026:2724
Natuurvergunning agrarisch bedrijf / ammoniakemissie luchtwassysteem / Natura 2000
Eiser / verzoeker
Omwonenden/eisers (namen geanonimiseerd)
Verweerder / gedaagde
College van gedeputeerde staten van de provincie Noord-Brabant
Tussenuitspraak: de rechtbank constateert een gebrek in het bestreden besluit en stelt het college in de gelegenheid dit binnen twaalf weken na het StAB-advies te herstellen; iedere verdere beslissing wordt aangehouden.
- Voorschriftenpakket gebaseerd op WUR-rapport 2021 biedt onvoldoende zekerheid dat het luchtwassysteem 85% ammoniakverwijdering haalt, conform uitspraak Afdeling bestuursrechtspraak van 4 september 2024.
- Vergunning biedt de houder keuze tussen meetmethoden, terwijl de betrouwbaarheid van die alternatieven niet vaststaat — dit is in strijd met de vereisten voor mitigerende maatregelen in een passende beoordeling.
- Onzekerheid over referentiesituatie maakt het onmogelijk met zekerheid vast te stellen dat de nieuwe situatie minder stikstofdepositie veroorzaakt op Natura 2000-gebieden.
- Rechtbank schakelt StAB in om beschikbare meet- en monitoringssystemen voor dit type luchtwasser te beoordelen, parallel aan drie andere vergelijkbare zaken.
- College krijgt twaalf weken na StAB-advies de gelegenheid een herstelbesluit te nemen; alle verdere beslissingen worden aangehouden.
Samenvatting
Een varkenshouderij in Noord-Brabant wil twee stallen verbouwen en aansluiten op een gecombineerd luchtwassysteem dat de ammoniakuitstoot met 85 procent moet verminderen. De provincie verleende daarvoor een natuurvergunning, maar omwonenden of milieuorganisaties tekenden beroep aan omdat zij betwijfelen of het systeem in de praktijk ook echt die reductie haalt.
Het luchtwassysteem staat al jaren in de Regeling ammoniak en veehouderij (Rav) als erkende methode. Om te zorgen dat het systeem ook daadwerkelijk goed werkt, verbond de provincie voorschriften aan de vergunning: continue metingen van ammoniak en zuurgraad (pH), registraties en meldplichten. Het college van gedeputeerde staten beschouwde die voorschriften als voldoende waarborg.
De rechtbank denkt daar anders over. In september 2024 oordeelde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State al dat een vergelijkbaar voorschriftenpakket niet genoeg zekerheid biedt. Het onderzoek waarop die voorschriften zijn gebaseerd — een rapport van Wageningen University & Research uit 2021 — is te beperkt van opzet: het gaat om slechts zes luchtwassers, metingen over een korte periode, en de meest veelbelovende maatregel (pH-regeling) is maar bij twee installaties getest. Bovendien geeft de vergunning de varkenshouderij een keuze tussen verschillende meetmethoden, terwijl de betrouwbaarheid van die alternatieven evenmin vaststaat.
De rechtbank constateert verder dat de vergunning is gebaseerd op een vergelijking met een oude referentiesituatie uit 1978, toen een heel ander soort veehouderij op het erf stond. Omdat ook die vergelijking onzeker is, kan niet worden vastgesteld dat de nieuwe situatie per saldo minder stikstof neerslaat in nabijgelegen Natura 2000-gebieden zoals Kampina & Oisterwijkse Vennen.
De rechtbank erkent dat de varkenshouderij in een moeilijke positie zit: de gemeente Best dreigt haar al via een dwangsom te verplichten het luchtwassysteem te installeren — het systeem dat juist in de omgevingsvergunning is vergund — terwijl de natuurvergunning daarvoor nog niet vaststaat. De rechtbank kan daar niets aan doen, omdat de gemeente geen partij is in deze zaak, maar adviseert de provincie om hierover in overleg te gaan met de gemeente.
Omdat dezelfde vragen over de betrouwbaarheid van ammoniakmetingen in meerdere lopende zaken spelen, schakelt de rechtbank de onafhankelijke Stichting Advisering Bestuursrechtspraak (StAB) in. De StAB moet onderzoeken welke meet- en monitoringssystemen beschikbaar zijn voor dit type luchtwasser, hoe betrouwbaar die zijn, wat ze kosten en welke andere factoren het rendement beïnvloeden. Dit gebeurt gezamenlijk met drie vergelijkbare zaken.
De uitspraak is een tussenuitspraak: de rechtbank vernietigt de vergunning nog niet definitief, maar geeft de provincie twaalf weken na het StAB-advies de tijd om een verbeterd besluit te nemen. Alle verdere beslissingen — inclusief die over proceskosten — worden aangehouden tot de einduitspraak.
Betrokken advocaten
mr. N. van Leeuwen
verweerder
Betrokken rechters
Gerelateerde uitspraken
ECLI:NL:RBOBR:2024:1211, Rechtbank Oost-Brabant, 27-03-2024, C/01/386320 / HA ZA 22-547 (voorheen C/01/342102 / HA ZA 19-34)
Rechtbank Oost-Brabant · Civiel Recht
ECLI:NL:GHSHE:2023:3979, Gerechtshof 's-Hertogenbosch, 28-11-2023, 200.279.401_01
Gerechtshof 's-Hertogenbosch · Civiel Recht
ECLI:NL:RVS:2022:1494, Raad van State, 25-05-2022, 202005901/1/R4
Raad van State · Bestuursrecht; Omgevingsrecht
ECLI:NL:CBB:2021:421, College van Beroep voor het bedrijfsleven, 20-04-2021, 19/1451
College van Beroep voor het bedrijfsleven · Bestuursrecht
Gegevens
Datum uitspraak
Instantie
Rechtbank Oost-BrabantRechtsgebied
Bestuursrecht; BestuursprocesrechtZaaknummer
24/3260 T
Procedure
Eerste aanleg - meervoudig
Op de hoogte blijven
Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.
Nieuwe uitspraken van deze rechters
- dhr. mr. M.J.H.M. Verhoeven
- mw. mr. J. Heijerman
- dhr. mr. J.H.G. van den Broek
vast rendement
- Vastgoed als zekerheid
- Kwartaalbetalingen
- Vanaf €30.000
Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.
Recente uitspraken
Een vrouw uit Limburg is ontevreden over de behandeling die zij krijgt in het Maastricht UMC+ (MUMC). Volgens haar staan er fouten in haar medisch dossier, en die zouden een goede behandeling en een verwijzing in de weg staan. Op 26 februari 2026 diende zij daarom een klacht in bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Haar verwijt: het MUMC verwerkt haar persoonsgegevens onrechtmatig en schendt de privacywet AVG. De AP moest dus beslissen of zij tegen het ziekenhuis zou optreden. De klacht bleef niet bij het begin. De vrouw deed in de maanden daarna 25 aanvullingen. Daarin schreef zij onder meer dat uit de opgevraagde logboeken van het dossier zou blijken dat derden, waaronder het UMCG in Groningen, ongeoorloofd toegang hadden. Het MUMC had al op 25 maart 2026 laten weten dat er geen UMCG-medewerkers in haar dossier waren geweest. Het ziekenhuis had wel het elektronisch patiëntendossier van het UMCG overgenomen, inclusief modellen van rapporten. In latere aanvullingen noemde de vrouw ook een onveilige configuratie van het dossiersysteem, profilering zonder toestemming voor onderzoek en een klacht tegen TNO. Samen vulden klacht en aanvullingen twee ordners. De AP stuurde op 27 mei 2026 een voortgangsbericht met de mededeling dat afhandeling langer dan drie maanden zou duren. Op 2 juni 2026 stelde de vrouw de AP in gebreke, een formele aanmaning om binnen twee weken te beslissen. Op 26 juni 2026 stelde zij beroep in bij de rechtbank Limburg omdat de AP niet op tijd beslist zou hebben. Die zaak werd doorgestuurd naar de rechtbank Oost-Brabant. De AP nam op 2 oktober 2026 alsnog een besluit: geen handhaving. Daardoor kreeg de vrouw van rechtswege ook beroep tegen dat besluit. Ook de procesgang zelf speelt een rol in de uitspraak. De vrouw wraakte de rechter op 10 september 2026, wat de wrakingskamer op 14 oktober 2026 afwees. Op de zitting van 15 oktober 2026 legde zij een usb-stick en stukken over, die de rechtbank buiten beschouwing liet wegens strijd met de goede procesorde. De rechtbank constateert dat het procesgedrag van de vrouw is ontspoord en dat zij procedures door elkaar laat lopen, onder meer door veel andere instanties in de cc van haar e-mails mee te nemen. Vragen van de rechter over wat zij wil bereiken en of zij AI heeft gebruikt voor haar processtukken, beantwoordde zij niet. Daarom gaat de rechtbank alleen in op wat bestuursrechtelijk relevant is. Over het beroep tegen het niet tijdig beslissen is de rechtbank kort. De AP moet een klager binnen drie maanden informeren over de voortgang en daarna binnen een redelijke termijn beslissen. Dat voortgangsbericht kwam er op tijd. Op 2 juni 2026 was de redelijke termijn nog niet verstreken, mede door het grote aantal aanvullingen. De ingebrekestelling was dus te vroeg, en dan is het beroep tegen het uitblijven van een besluit niet-ontvankelijk. Het besluit van 2 oktober 2026 houdt wel stand. De AP kon op basis van bureauonderzoek niet vaststellen dat er een overtreding was, en nader onderzoek, zoals informatie opvragen en medewerkers interviewen, zou veel capaciteit kosten. De AP zag daarvoor geen aanleiding, omdat de bredere maatschappelijke impact beperkt is en het onderwerp niet past binnen de aandachtspunten voor 2026: massasurveillance, betrouwbare digitale diensten en AI. De vrouw betoogde dat een handhavingsverzoek nooit mag worden afgewezen wegens capaciteitsgebrek. De rechtbank wijst dat af: de AP heeft nog niet vastgesteld dat er een concrete inbreuk is en heeft binnen zijn beleidsruimte gehandeld. E-mails van subsidieverstrekker ZonMw bewijzen volgens de rechtbank geen onrechtmatige gegevensverwerking, en die zien bovendien niet op het MUMC. Ook het argument dat het hele datasysteem niet deugt, brengt de rechtbank niet tot een ander oordeel. De rechtbank verklaart het beroep tegen het niet tijdig beslissen niet-ontvankelijk en het beroep tegen het besluit van 2 oktober 2026 ongegrond. De AP hoeft dus niet tegen het MUMC op te treden. Er is geen proceskostenvergoeding en het griffierecht wordt niet vergoed.