Rechter schorst nachtjacht op zwervende damherten rond Manteling van Walcheren, verkeersrisico onbewezen — RBZWB:2026:9155
voorlopige voorziening tegen vergunningen voor afschot en nachtjacht op damherten
Eiser / verzoeker
twee stichtingen die opkomen voor dieren
Verweerder / gedaagde
college van Gedeputeerde Staten van Zeeland
Aanvullende vergunning voor avondjacht op damherten geschorst voor het beheergebied zwervende damherten; basisvergunning en avondjacht in de Manteling blijven in stand; college vergoedt € 194 griffierecht en € 1.868 proceskosten
- Na een tussenuitspraak zonder voorlopige maatregel kan de basisvergunning alleen in uitzonderlijke gevallen worden geschorst
- Schorsing van afschot ter bescherming van Natura 2000-doelen kan zelf in strijd zijn met de Habitatrichtlijn
- Avondjacht in de Manteling van Walcheren blijft mogelijk omdat afschot daar bijdraagt aan populatiebeheer en alternatieven ontbreken
- Verkeersveiligheid als grond voor afschot van zwervende damherten vereist objectieve en verifieerbare gegevens over aanrijdingen; twee ongevallen volstaan niet
Samenvatting
In Zeeland leven meer damherten dan de provincie wenselijk vindt. De faunabeheereenheid vroeg in oktober 2024 een vergunning aan om damherten met het geweer te doden, en het college van Gedeputeerde Staten van Zeeland verleende die basisvergunning op 10 juni 2025. Daarnaast kreeg de faunabeheereenheid op 7 juli 2026 een aanvullende vergunning om in en rond de Manteling van Walcheren ook 's avonds tot middernacht op damherten te jagen, van 1 juli 2026 tot en met 15 maart 2027. Twee stichtingen die opkomen voor dieren zijn het daar niet mee eens. Tegen de basisvergunning liep al een beroep, waarin de rechtbank op 14 juli 2026 een tussenuitspraak deed. Tegen de aanvullende vergunning maakten de stichtingen bezwaar. In afwachting daarvan vroegen zij de voorzieningenrechter in Middelburg om beide vergunningen met een spoedmaatregel stil te leggen.
Volgens de wet mogen damherten alleen worden gedood als er geen andere bevredigende oplossing bestaat en als dat nodig is voor een wettelijk belang, zoals de bescherming van wilde planten en dieren, de instandhouding van natuurlijke leefgebieden of de openbare veiligheid. In de tussenuitspraak had de rechtbank geoordeeld dat het college het natuurbelang onvoldoende had aangetoond en de streefaantallen voor de damhertenpopulatie niet goed had onderbouwd. Volgens de stichtingen stond daarmee vast dat de basisvergunning ondeugdelijk is en dat de jacht moest stoppen.
De voorzieningenrechter zag dat anders. De rechtbank had in de tussenuitspraak ook geoordeeld dat de gebreken kunnen worden hersteld, en het college werkt daaraan mee. Uiterlijk 14 oktober 2026 moet het een betere onderbouwing leveren, waarna rond de jaarwisseling een einduitspraak wordt verwacht. Omdat de rechtbank zelf toen geen voorlopige maatregel nam, kan dat nu alleen in uitzonderlijke gevallen. Het damhert is niet specifiek beschermd onder de Europese Habitatrichtlijn, terwijl de vergunning juist dient om andere natuur in Natura 2000-gebieden te beschermen. Schorsing zou daarom zelf in strijd met die richtlijn kunnen zijn. Bovendien is het nog nooit gelukt de aantallen terug te brengen tot de streefwaarden, en kan de populatie zich gemakkelijk herstellen als de vergunning later toch wordt vernietigd. De basisvergunning bleef daarom in stand.
Bij de aanvullende vergunning voor de avondjacht maakte de voorzieningenrechter onderscheid tussen twee gebieden. Voor het Natura 2000-gebied de Manteling van Walcheren en de voorkeurszone eromheen geldt hetzelfde natuurbelang als bij de basisvergunning, en dat was voorlopig voldoende onderbouwd. De streefaantallen worden ook daar al jaren niet gehaald. Uit de tussenuitspraak bleek bovendien dat afschot bijdraagt aan populatiebeheer, in de Manteling vooral door het afschot in het donker. De stichtingen droegen geen alternatieven aan. Dat deel bleef dus in stand.
Anders lag het in het beheergebied voor zwervende damherten daarbuiten. Daar was het enige wettelijke belang volgens het college de verkeersveiligheid. De voorzieningenrechter vond het aannemelijk dat er meer aanrijdingen komen naarmate er meer damherten zijn, maar het college had niet met objectieve en controleerbare stukken onderbouwd hoeveel aanrijdingen er in dat gebied zijn, hoe ernstig ze zijn en welke schade ze veroorzaken. De twee ongevallen die de faunabeheereenheid op de zitting van 15 september 2026 noemde, rechtvaardigen het doden van de herten volgens de rechter in elk geval niet. Ook was onduidelijk of andere manieren om aanrijdingen te voorkomen waren onderzocht. Het college zei dit in de beslissing op bezwaar te kunnen herstellen, maar de voorzieningenrechter was daar niet van overtuigd.
De voorzieningenrechter wees het verzoek tegen de basisvergunning van 10 juni 2025 af en schorste de aanvullende vergunning van 7 juli 2026 voor het beheergebied voor zwervende damherten, tot twee weken na de beslissing op bezwaar. In de Manteling van Walcheren en de voorkeurszone mag de avondjacht doorgaan. Het college moet het griffierecht van € 194 vergoeden en € 1.868 aan proceskosten betalen.
Betrokken advocaten
Gerelateerde uitspraken
Raad van State: das-ontheffing voor 15 villa's op landgoed Prinsenbosch in Voorthuizen blijft in stand
Raad van State · Bestuursrecht
Rechter: mountainbikeroutes Rijk van Nijmegen schenden natuurwet
Rechtbank Gelderland · Bestuursrecht; Bestuursprocesrecht
Rechter verlengt begunstigingstermijn Tomassen Duck-To bij stikstofdwangsom
Rechtbank Gelderland · Bestuursrecht; Omgevingsrecht
Eendenslachterij houdt vergunningen dankzij schorsing Bibob-besluit
Rechtbank Amsterdam · Bestuursrecht
Gegevens
Datum uitspraak
Instantie
Rechtbank Zeeland-West-BrabantRechtsgebied
Bestuursrecht; OmgevingsrechtZaaknummer
BRE 26/4724 en 26/4755
Procedure
Mondelinge uitspraak
Op de hoogte blijven
Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.
vast rendement
- Vastgoed als zekerheid
- Kwartaalbetalingen
- Vanaf €30.000
Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.
Recente uitspraken
Een Rotterdams bedrijf dat woningen verhuurt aan derden die er arbeidsmigranten huisvesten, kreeg van de gemeente Steenbergen twee lasten onder dwangsom opgelegd. De panden werden bewoond door meerdere, wisselende personen die niet tot één huishouden behoorden, en dat mag volgens het bestemmingsplan niet. Het bedrijf, Start Home Rentals, vroeg de voorzieningenrechter van de rechtbank Zeeland-West-Brabant om een spoedmaatregel, in afwachting van het beroep tegen die lasten. Toezichthouders van de gemeente controleerden de panden op 8 mei 2025 en op 28 oktober 2025 en stelden beide keren vast dat er meerdere, wisselende bewoners zaten. Op 17 december 2025 legde het college van burgemeester en wethouders voor elk pand een last onder dwangsom op aan het bedrijf, en twee aan de eigenaar van de panden. Wie niet voor 28 januari 2026 aan de bestemmingsplanregels voldeed, zou € 15.000 per woning verbeuren. Voor het ene pand betekende dat bewoning door één huishouden dat daar volgens de bestemming noodzakelijk is, voor het andere bewoning door één huishouden. Het bedrijf maakte bezwaar en vroeg tegelijk om legalisering van het gebruik via omgevingsvergunningen. Het college verlengde de termijn waarbinnen de overtreding beëindigd moest zijn, maar weigerde de vergunningen op 26 mei 2026. Op 14 juli 2026 verklaarde het college het bezwaar van het bedrijf tegen de lasten aan de eigenaar niet-ontvankelijk, omdat het bedrijf daarbij geen belanghebbende is. Het bezwaar tegen de eigen lasten verklaarde het ongegrond. Het bedrijf ging in beroep en vroeg om een voorlopige voorziening. Het college zegde tijdens de procedure toe de termijn te verlengen tot de dag na de uitspraak op dat verzoek. Het bedrijf voerde aan dat het spoedeisend belang had. Na afloop van de termijn zou het dwangsommen verbeuren terwijl er nog geen uitspraak in de beroepsprocedure was, en het zou zijn huurders kwijt kunnen raken. Ook kon het volgens het bedrijf niet binnen de termijn aan de lasten voldoen, omdat de huurders wettelijke huurbescherming hebben en hun overeenkomsten alleen op wettelijke gronden en via de civiele rechter beëindigd kunnen worden. De voorzieningenrechter volgde dat niet. Een spoedmaatregel is alleen mogelijk als onverwijlde spoed dat vereist. Bij een financieel geschil is dat niet snel het geval, omdat een bedrag na afloop van de bodemzaak alsnog kan worden terugbetaald. Het bedrijf verklaarde zelf op zitting dat het de verbeurde dwangsommen gewoon kan betalen, dus van acute financiële nood is geen sprake. Gederfde huurinkomsten zijn ook een financieel belang en leveren op zichzelf geen spoedeisend belang op. Ook de stelling dat het bedrijf wegens de huurbescherming niet op tijd aan de lasten kon voldoen, haalde niets uit. De termijn is al twee keer verlengd, waardoor het bedrijf sinds het primaire besluit ongeveer tien maanden de tijd had om de overtredingen te beëindigen. De voorzieningenrechter vond dat niet onredelijk kort. Het was aan het bedrijf om tijdig de nodige juridische stappen te zetten, en daarvan is niet gebleken. Het bedrijf sloot na de lasten juist nog een nieuwe huurovereenkomst voor beide panden. Dat het nu mogelijk niet op tijd kan voldoen, komt voor eigen rekening en risico. Zonder spoedeisend belang kan een voorziening alleen nog worden getroffen als het besluit evident onrechtmatig is. Dat betekent dat zonder diepgaand onderzoek zeer ernstig moet worden betwijfeld of het besluit in beroep standhoudt. Daarvan was volgens de voorzieningenrechter geen sprake. Tussen partijen was niet in geschil dat de panden in strijd met het bestemmingsplan werden bewoond, en het standpunt van het college dat er geen concreet zicht op legalisatie is, kon voorlopig standhouden. De overige gronden vragen om nader onderzoek en komen aan bod in de beroepsprocedure. De voorzieningenrechter wees het verzoek om een voorlopige voorziening af wegens het ontbreken van spoedeisend belang en veroordeelde niemand in de proceskosten. Ze sprak wel het vertrouwen uit dat het college de termijn zal verlengen tot veertien dagen na de uitspraak, zodat het bedrijf nog enige tijd heeft om maatregelen te treffen. Deze uitspraak is voorlopig en bindt de rechtbank in de beroepsprocedure niet.
Een vleeskalveren- en akkerbouwbedrijf aan de rand van Alphen-Chaam kreeg van het gemeentebestuur meerdere lasten onder dwangsom opgelegd, met maximale bedragen tot € 125.000. De voorzieningenrechter van de rechtbank Zeeland-West-Brabant schorst nu twee van die lasten, tot zes weken na de uitspraak in beroep. Volgens de rechter is niet zeker dat ze standhouden. Het bedrijf heeft sinds 2018 een omgevingsvergunning voor het houden van 878 vleeskalveren in een oude stal en 1.200 in een nieuwe, mechanisch geventileerde stal met een chemische luchtwasser. Aan die vergunning was een natuurvergunning gekoppeld. Toezichthouders van de Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant controleerden het perceel in 2023, 2024, 2025 en begin 2026. Het college van burgemeester en wethouders legde daarna zes lasten onder dwangsom op, onder meer omdat de inrichting niet volgens de vergunning zou draaien en omdat er afvalwater zou zijn geloosd. De zaak heeft al een omweg gemaakt. Omdat een van de lasten onder de Wet bodembescherming viel, stuurde de rechtbank het beroep eerst door naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Die schorste op 28 augustus 2026 de last voor de bodemverontreiniging en stuurde de rest terug naar de rechtbank. Het gemeentebestuur trok daarna de lasten 3 en 5 in omdat die overtredingen zijn beëindigd, en verlengde de begunstigingstermijn voor last 4 tot de uitspraak in beroep. Voor die last is dus geen spoedeisend belang meer. Wel voor de lasten 1 en 2. Bij last 1 wijst de voorzieningenrechter op de vaste eis dat een last zo concreet is dat de overtreder weet wat hij moet doen of laten. Het gemeentebestuur verweet het bedrijf in elk besluit iets anders: eerst het houden van dieren in een oude stal, daarna het bouwen van de nieuwe stal in afwijking van de vergunning, vervolgens een afwijkend stalsysteem, en in het verweerschrift het huisvesten van dieren in de weide. Of dat het rechtszekerheidsbeginsel schendt, moet de meervoudige kamer in de beroepsprocedure beoordelen. Los daarvan twijfelt de voorzieningenrechter of het gemeentebestuur genoeg heeft gemotiveerd dat er geen concreet zicht op legalisatie was. Het bedrijf had al in februari 2023 een vergunning aangevraagd, en de omgevingsdienst had in juni 2023 gemeld dat die snel zou worden verleend. Bij last 2 ging het om de beschuldiging dat het bedrijf runderen in de buitenlucht huisvestte, zonder de natuurvergunning die daarvoor nodig zou zijn vanwege de extra uitstoot richting een Natura 2000-gebied. Of het college of Gedeputeerde Staten bevoegd was om hier te handhaven, is eveneens een vraag voor de beroepsprocedure. De voorzieningenrechter vindt bovendien dat het gemeentebestuur de overtreding onvoldoende met objectieve bewijsstukken heeft onderbouwd. De controlerapporten noemen een voederbak en weinig gras, maar niet hoeveel dieren in de weide stonden, niet dat de inrichting langer dan 24 uur is geobserveerd en niet dat de stallen vol waren. Het laatste rapport van 29 januari 2026 meldt zelfs dat er geen dieren op de percelen rondom het bedrijf waren. Bij de belangenafweging weegt mee dat de maximale dwangsommen hoog zijn en dat het bedrijf zich de afgelopen jaren zichtbaar heeft ingezet om overtredingen te beëindigen of te legaliseren. Dat het gemeentebestuur twee lasten tijdens de zitting introk, bevestigt dat. Het belang van het bedrijf om geen dwangsommen te verbeuren weegt daarom zwaarder dan het algemene milieubelang. De voorzieningenrechter wijst het verzoek om voorlopige voorziening toe en schorst het bestreden besluit en de twee primaire besluiten voor zover het de lasten 1 en 2 betreft, tot zes weken na de uitspraak in beroep. Het gemeentebestuur moet het griffierecht van € 397 terugbetalen en € 1.868 aan proceskosten vergoeden.