Raad van State bekrachtigt monumentenstatus voormalig postkantoor Heemstede — RVS:2026:1813

Een projectontwikkelaar uit Hillegom wilde het voormalige postkantoor aan de Binnenweg in Heemstede slopen om er woningen te bouwen. Het pand stond al jaren in de belangstelling van erfgoedorganisaties, maar eerdere verzoeken om het als gemeentelijk monument aan te wijzen werden in 2010 en 2018 door de gemeente afgewezen. In 2022 draaide het college van burgemeester en wethouders echter bij en wees het pand alsnog aan als gemeentelijk monument.

De eigenaar, Sportveldweg Project B.V., verzette zich daartegen. Volgens de projectontwikkelaar stond de gemeentelijke Erfgoedverordening in de weg aan deze nieuwe aanwijzing, omdat eerder al negatief was beslist. Een bepaling in die verordening verbiedt een hernieuwde aanwijzing als een pand eerder werd afgewezen wegens het ontbreken van voldoende cultuurhistorische, stedenbouwkundige of architectuurhistorische waarden.

Zowel de rechtbank Noord-Holland als nu de Raad van State gaan daar niet in mee. De kern van het oordeel is dat de gemeente in 2010 en 2018 het postkantoor niet heeft afgewezen vanwege het ontbreken van die historische waarden, maar omdat een goede omschrijving van de zeldzaamheidswaarde ontbrak. De gemeente had de historische waarden destijds simpelweg niet inhoudelijk beoordeeld. Daarmee was de juridische drempel voor een nieuwe aanwijzing nooit overschreden, en kon de gemeente later alsnog tot aanwijzing overgaan — mede op basis van een aanvullend advies van erfgoedorganisatie MOOI Noord-Holland, die het pand een hoge zeldzaamheidswaarde voor Heemstede toekende.

Sportveldweg voerde ook aan dat zij erop mocht vertrouwen dat het pand nooit monument zou worden, gezien de eerdere weigeringen en beleid van de gemeente. De rechters verwerpen dat beroep op het vertrouwensbeginsel. In gemeentelijke cultuurnota's stonden geen harde beleidsregels op grond waarvan de ontwikkelaar kon rekenen op een definitief 'nee'. Ook de verklaring van een vorige eigenaar kon niet als bindende toezegging worden beschouwd.

De projectontwikkelaar stelde verder dat de monumentenstatus een onevenredige financiële last oplegt en daarmee in strijd is met het eigendomsrecht zoals beschermd door het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. De Raad van State wijst ook dat argument van de hand. Een monumentenstatus betekent niet dat het pand onaanraakbaar is, maar slechts dat voor wijzigingen een vergunning nodig is. Dat is volgens vaste rechtspraak geen onredelijke beperking van het eigendomsrecht. Bovendien heeft de gemeente aangeboden mee te denken over herontwikkeling waarbij waardevolle elementen — een sculptuur, een glas-in-loodraam en een muurschildering — behouden blijven. Dat de aanwijzing leidt tot minder rendement op de investering is onvoldoende om aan te tonen dat alternatieve herontwikkeling financieel niet haalbaar is.

Vier andere vennootschappen die samen met Sportveldweg hadden geprobeerd beroep in te stellen, werden door de rechtbank al niet-ontvankelijk verklaard omdat zij slechts een afgeleid belang hebben bij het besluit. De Raad van State bevestigt ook dat oordeel.

De Raad van State verklaart het hoger beroep van Sportveldweg ongegrond. De uitspraak van de rechtbank blijft in stand, en daarmee ook de aanwijzing van het voormalige postkantoor in Heemstede als gemeentelijk monument.