Biologische geitenhouderij krijgt faunaschade vergoed, maar niet voor stro — RVS:2026:3332
Tegemoetkoming faunaschade wilde zwijnen; bijproduct-uitsluiting stro bij biologische akkerbouw
Eiser / verzoeker
Biologische geitenhouderij (appellante) in Heeze
Verweerder / gedaagde
College van gedeputeerde staten van Noord-Brabant
Hoger beroep gegrond; rechtbankuitspraak deels vernietigd; beroep tegen nieuwe besluiten ongegrond verklaard; tegemoetkomingen van €28.869,72, €6.952,67 en €3.401,15 inclusief wettelijke rente toegekend, maar geen vergoeding voor stro als bijproduct.
- Het college mocht geen risicoaanvaarding tegenwerpen aan de geitenhouderij; na uitspraak van de Raad van State in vergelijkbare zaak zijn de tegemoetkomingen alsnog toegekend.
- Stro wordt objectief aangemerkt als bijproduct van rogge en wordt op grond van de beleidsregel uitgesloten van tegemoetkoming bij faunaschade.
- De biologische bedrijfsvoering en het gebruik van stro als volwaardig productiemiddel vormen geen grond voor afwijking van de beleidsregel; de classificatie is objectief en niet bedrijfsspecifiek.
- Verhoogde wilddruk in de regio en hogere kosten van biologisch stro zijn geen bijzondere omstandigheden die afwijking van de beleidsregel rechtvaardigen.
- De redelijke termijn is overschreden; schadevergoeding daarvoor is toegekend in de samenhangende parallelle zaak.
Samenvatting
Een biologische geitenhouderij in Heeze kreeg jarenlang te maken met schade door wilde zwijnen aan haar gewassen. De boerin teelt onder meer rogge als voer en stro voor haar geiten. Ze diende drie aanvragen in voor een tegemoetkoming in de faunaschade, maar het college van gedeputeerde staten van Noord-Brabant wees die alle drie af. De reden: het college meende dat de geitenhouderij het risico op schade actief had aanvaard.
De rechtbank Oost-Brabant vernietigde de afwijzingsbesluiten in 2025, maar liet de rechtsgevolgen ervan in stand. Volgens de rechtbank had het college de risicoaanvaarding weliswaar mogen tegenwerpen, maar dit onvoldoende gemotiveerd. De geitenhouderij ging in hoger beroep bij de Raad van State.
Tijdens de hoger beroepsprocedure deed de Raad van State in oktober 2025 uitspraak in een vergelijkbare zaak, waarbij werd geoordeeld dat het college de risicoaanvaarding in dit soort gevallen helemaal niet mocht tegenwerpen. Naar aanleiding daarvan keerde het college om: in november 2025 werden de bezwaren alsnog gegrond verklaard en werden tegemoetkomingen toegekend van respectievelijk ruim €28.000, bijna €7.000 en ruim €3.400, inclusief wettelijke rente en na aftrek van het verplichte eigen risico van vijf procent.
In de hoger beroepsprocedure bij de Raad van State bleef nog één punt over: de geitenhouderij betwistte dat het college voor de roggeteelt alleen de korrels maar niet het stro had vergoed. Zij betoogde dat stro voor haar bedrijf geen bijproduct is, maar een volwaardig productiemiddel. Als biologisch-dynamisch bedrijf is zij afhankelijk van eigen biologisch stro als bedding voor de geiten, en dat stro is duurder dan regulier stro.
De Raad van State volgde dit standpunt niet. Volgens de beleidsregel worden bijproducten — producten die voortkomen uit het hoofdproduct — niet vergoed bij faunaschade. Stro is een bijproduct van rogge, zo staat ook in het Handboek van Wageningen University and Research. De wijze waarop een individueel bedrijf het stro gebruikt, verandert die objectieve classificatie niet. Bovendien krijgen alle akkerbouwers, biologisch of niet, geen vergoeding voor schade aan stro — ongeacht wat zij ermee doen. Ook de verhoogde wilddruk in de regio en de hogere kosten van biologisch stro zijn geen bijzondere omstandigheden die afwijking van de beleidsregel rechtvaardigen, want alle akkerbouwers in de omgeving ondervinden die wilddruk.
De Raad van State verklaarde het hoger beroep gegrond en vernietigde de uitspraak van de rechtbank voor zover die de rechtsgevolgen van de afwijzingsbesluiten in stand had gelaten. Het beroep tegen de nieuwe besluiten van november 2025 werd echter ongegrond verklaard: de geitenhouderij krijgt de toegekende tegemoetkomingen voor de schade aan grasland en roggekorrels, maar niet voor het stro. Het college moet de proceskosten van het hoger beroep vergoeden (€1.930,65) en het betaalde griffierecht (€579,00) terugbetalen.
Betrokken advocaten
mr. J.C.M. Damming
appellante
Gerelateerde uitspraken
ECLI:NL:RBMNE:2025:6843, Rechtbank Midden-Nederland, 18-12-2025, UTR 25/4232-T en UTR 25/5857-T
Rechtbank Midden-Nederland · Bestuursrecht; Omgevingsrecht
ECLI:NL:CBB:2025:655, College van Beroep voor het bedrijfsleven, 20-11-2025, 24/692
College van Beroep voor het bedrijfsleven · Bestuursrecht
ECLI:NL:RBMNE:2025:5612, Rechtbank Midden-Nederland, 16-10-2025, UTR 24/6682
Rechtbank Midden-Nederland · Bestuursrecht; Omgevingsrecht
ECLI:NL:RBMNE:2025:5611, Rechtbank Midden-Nederland, 16-10-2025, UTR 24/3233
Rechtbank Midden-Nederland · Bestuursrecht; Omgevingsrecht
Gegevens
Datum uitspraak
Instantie
Raad van StateRechtsgebied
BestuursrechtZaaknummer
202502322/1/A2
Procedure
Hoger beroep
Op de hoogte blijven
Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.
vast rendement
- Vastgoed als zekerheid
- Kwartaalbetalingen
- Vanaf €30.000
Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.
Recente uitspraken
Sinds de zomer van 1967 staat een stacaravan op een bospercel aan de Rijnweg in het buitengebied van Hengelo (Gelderland). De familie van de eigenaar gebruikt hem sindsdien ononderbroken voor recreatie. Dat gebruik was in strijd met de bestemming 'Bos', die het perceel kreeg in het bestemmingsplan uit 2017. De gemeenteraad van Bronckhorst wilde de situatie regelen in een zogeheten veegplan, een plan waarin allerlei kleine ruimtelijke kwesties in één keer worden afgehandeld. Hij koos voor persoonsgebonden overgangsrecht: de caravan mocht blijven staan zolang de huidige eigenaren en hun kinderen leven. Daarna moest hij worden verwijderd. De eigenaar vond dat niet genoeg. Hij wilde een bestemming waarmee het recreatieve gebruik voor onbepaalde tijd mogelijk blijft, en ging in beroep. De zaak ligt bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, die in eerste en tevens enige instantie oordeelt over beroepen tegen bestemmingsplannen. Het veegplan is op 20 april 2023 vastgesteld. Omdat het ontwerp vóór 1 januari 2024 ter inzage lag, is nog het oude recht van toepassing en niet de Omgevingswet. De eigenaar voerde eerst aan dat een gemeenteambtenaar in een e-mail van 10 mei 2022 had toegezegd dat de caravan positief zou worden bestemd. Dat ging niet op. De ambtenaar handelde namens het college van burgemeester en wethouders, maar de raad stelt een bestemmingsplan vast. Gedragingen van het college of ambtenaren kunnen de raad alleen binden als de raad ermee instemt, en dat was niet gebleken. Het vertrouwensbeginsel hielp de eigenaar dus niet. Ook zijn stelling dat in 1967 een bouwvergunning was verleend, haalde het niet. Hij kon geen vergunning overleggen en ook de gemeente vond er geen in het archief. De stukken die hij liet zien, namelijk besluitenlijsten van collegevergaderingen uit juni 1967 en een overzicht van poststukken uit juli 1967, lieten niet zien of de gemeente toen een vergunning, een weigering of een verzoek om meer informatie verstuurde. De raad mocht ervan uitgaan dat er geen bouwvergunning was. Op een ander punt kreeg de eigenaar wel gelijk. Het gebruik van de caravan voor recreatie valt onder het overgangsrecht van het bestemmingsplan 'Buitengebied 1984'. Dat plan liet gebruik dat al plaatsvond toen het van kracht werd toe, zolang de aard van het gebruik niet veranderde. Dat de caravan sinds 1967 ononderbroken wordt gebruikt, is niet in geschil. Het gebruik is dus legaal bestaand gebruik, en dat had de raad niet onderkend. Het bouwovergangsrecht helpt de eigenaar niet verder: dat legaliseert niet en vervangt geen vergunning. Wel had de raad moeten onderzoeken of de caravan vergunningvrij mocht worden geplaatst, en dat had hij niet gedaan. Daarmee ging ook de keuze voor persoonsgebonden overgangsrecht onderuit. Zo'n regeling is niet altijd ongeoorloofd, maar vraagt redenen die zijn toegespitst op de omstandigheden van het geval. Die ontbraken hier. De raad had bovendien niet afgewogen wat de beperking voor de eigenaar betekent. Op de zitting bleek dat hij niet had bekeken of een uitsterfregeling, die minder nadelig is voor de eigenaar, mogelijk was. De Afdeling verklaart het beroep gegrond en vernietigt het besluit voor het plandeel met de enkelbestemming 'Bos' en de aanduiding 'specifieke vorm van wonen - persoonsgebonden overgangsrecht' op het perceel. Voor dat perceel herleeft het bestemmingsplan 'Landelijk gebied Bronckhorst' uit 2017. Het recreatieve gebruik van de caravan blijft legaal, omdat het sinds 1984 wordt beschermd door het algemene gebruiksovergangsrecht. De raad moet dat bij een toekomstige wijziging van het omgevingsplan in acht nemen. De raad moet binnen vier weken zorgen dat de vernietiging in het elektronische plan wordt verwerkt, de proceskosten van € 1.941,45 vergoeden en het griffierecht van € 184,00 terugbetalen.
Een man uit Noord-Brabant wilde informatie van de deken van de orde van advocaten in Oost-Brabant. Op 17 november 2022 deed hij een verzoek op grond van de Wet open overheid (Woo), de wet die burgers het recht geeft overheidsinformatie op te vragen. Het verzoek ging over zijn eigen hoger beroep in een eerdere zaak. Zijn eerste advocaat zou daarin zijn gevraagd de bezwaren tegen een vonnis uit te werken, en de tweede advocaat zou zijn verdediging terzijde hebben gelegd ten gunste van een eigen aanpak. Daardoor zou hij zonder raadsman hebben moeten verdedigen. De man vroeg om openbaarmaking van informatie over het vervangen van de op toevoeging (gesubsidieerde rechtsbijstand) werkende raadsman. De deken vond het verzoek onduidelijk. Op 22 november 2022 vroeg hij de man zijn verzoek te preciseren, en de man reageerde daarop op 28 november 2022. Dat bleek niet genoeg. Een telefoontje om het verzoek te verduidelijken lukte niet, waarna de deken de man vroeg zelf te bellen. Hij reageerde op 13 december 2022 per brief. Bij besluit van 16 december 2022 nam de deken het verzoek niet in behandeling, omdat de man zijn verzoek onvoldoende had gepreciseerd. Het bezwaar daartegen verklaarde de deken op 30 januari 2023 ongegrond. De rechtbank Oost-Brabant verklaarde het beroep van de man op 21 juni 2024 ongegrond. Volgens de rechtbank was het verzoek te algemeen en te onduidelijk geformuleerd. De man had meerdere keren de kans gekregen het te verduidelijken, maar had dat niet gedaan en had geweigerd te bellen. De deken had hem volgens de rechtbank voldoende geholpen en hoefde het verzoek dus niet te behandelen. In hoger beroep betoogde de man dat zijn verzoek wel duidelijk genoeg was en de deken het in behandeling had moeten nemen. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State kwam daar niet aan toe. Zij oordeelde ambtshalve, dus zonder dat een partij daarom had gevraagd, dat de man misbruik maakt van het recht om hoger beroep in te stellen. De Afdeling verwees naar haar uitspraak van dezelfde dag in een andere zaak van de man. Daarin had zij zijn hoger beroep al niet-ontvankelijk verklaard, omdat hij herhaaldelijk dezelfde verzoeken doet, veel kansloze klachten indient en evenzoveel procedures voert, onduidelijke processtukken indient en niet meewerkt. Het procesgedrag in deze zaak past volgens de Afdeling in dat patroon. De man wordt geacht te weten dat dit hoger beroep evident geen kans van slagen heeft. De Afdeling verklaarde het hoger beroep daarom niet-ontvankelijk. De inhoud van het Woo-verzoek is niet beoordeeld, dus de uitspraak van de rechtbank blijft staan. De deken hoeft de proceskosten van de man niet te vergoeden.
Een man die meerdere toevoegingen had gekregen voor rechtsbijstand, was ontevreden over de manier waarop zijn advocaten zijn zaken behandelden. Op 14 november, 15 november en 30 november 2023 vroeg hij de Raad voor rechtsbijstand om die advocaten aan te spreken op grond van artikel 24, vierde lid, van de Wet op rechtsbijstand. De advocaten die aan hem waren toegevoegd, hadden hun kantoor in verschillende regio's van het land. De raad antwoordde bij brief van 14 december 2023 dat hij zich niet bemoeit met de manier waarop een advocaat een zaak behandelt en met de werkzaamheden die daarvoor nodig zijn. De man maakte bezwaar tegen die brief. De raad verklaarde dat bezwaar bij besluit van 25 juni 2024 niet-ontvankelijk, omdat de brief geen besluit is in de zin van de Algemene wet bestuursrecht. Een besluit moet gericht zijn op rechtsgevolg, en dat was bij deze brief niet het geval. De man stelde beroep in bij de rechtbank Overijssel. Die vond zichzelf bevoegd, omdat hij in haar rechtsgebied woont. De rechtbank oordeelde bovendien dat de raad het bezwaar terecht niet-ontvankelijk had verklaard. Ook volgens de rechtbank bevatte de brief van 14 december 2023 geen beslissing die gericht was op rechtsgevolg. Daarna ging de man in hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, tegen de uitspraak van de rechtbank Overijssel van 5 december 2025. Hij voerde maar één punt aan: de rechtbank Overijssel zou niet bevoegd zijn geweest om zijn beroep te behandelen. Tegen het oordeel dat de brief geen besluit is, bracht hij niets in. De Afdeling liet de vraag naar de bevoegdheid van de rechtbank in het midden. Met het oog op een effectieve geschillenbeslechting beschouwde zij de uitspraak als gedaan door de bevoegde rechter, op grond van artikel 8:117 van de Awb. Omdat de man geen andere gronden had aangevoerd, bleef het oordeel van de rechtbank overeind. De Afdeling verklaarde het hoger beroep ongegrond en bevestigde de uitspraak van de rechtbank. De Raad voor rechtsbijstand hoeft de proceskosten niet te vergoeden.
Zes kinderen jonger dan zestien jaar bezorgden in oktober 2022 pizza's voor een franchisenemer, zonder toezicht, onder tijdsdruk en op een elektrische fiets. Bij het afrekenen aan de deur droegen ze contant geld bij zich, waardoor ze het risico liepen te worden overvallen. Sommigen werkten ook nog na 21:00 uur. De Arbeidsinspectie stelde in de periode van 29 september tot en met 26 oktober 2022 op 59 momenten kinderarbeid vast. De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid legde de ondernemer daarvoor bij besluit van 29 augustus 2023 een boete op. Per overtreding gold een basisbedrag van € 2.000. Dat werd vermenigvuldigd met 0,75 vanwege de bedrijfsgrootte en met 1,5 vanwege de ernst van de overtreding. Bij 59 overtredingen kwam het totaal uit op € 132.750. Het bezwaar van de ondernemer werd bij besluit van 7 maart 2024 ongegrond verklaard. De zaak lag nu bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, in hoger beroep tegen de uitspraak van de rechtbank Rotterdam van 23 april 2025. Die rechtbank had het beroep ongegrond verklaard. De ondernemer voerde aan dat de boete had moeten worden gematigd met 50 of 75 procent wegens verminderde verwijtbaarheid. Hij was een beginnend ondernemer en werd tijdelijk wegens ziekte vervangen door zijn broer. Volgens hem was het totaalbedrag door de optelling van 59 boetes te hoog, zeker nu hij een betalingsregeling had moeten treffen. Ook vond hij een waarschuwing passender en vond hij de verhoging met factor 1,5 onterecht. De Afdeling wees die argumenten af. De gronden waren grotendeels een herhaling van wat de rechtbank al gemotiveerd had beoordeeld. Een situatie waarin een kind met contant geld over straat moet, is gevaarlijk, en dat maakt de overtreding ernstig. De minister mocht daarom direct een boete opleggen zonder eerst te waarschuwen, en de boete terecht met 1,5 verhogen. Over de vraag of het boetestelsel past bij de eisen die de rechtspraak stelt aan boetes op grond van de Wet arbeid vreemdelingen, hoefde de Afdeling niet te oordelen. Zij zou in deze zaak toch bij de hoogste verwijtbaarheidscategorie uitkomen. Dat de ondernemer startend was en tijdelijk werd vervangen, maakte zijn verwijtbaarheid volgens de Afdeling niet minder. Hij had niet aannemelijk gemaakt dat dit zo was. De rechtbank zag ook terecht geen reden om het totaalbedrag onevenredig te vinden. De wet staat toe dat voor elke overtreding een boete wordt opgelegd en stelt geen maximum aan de optelling. Ook de maatregelen die de ondernemer naar eigen zeggen nam, brachten geen verandering. Hij ontsloeg de koeriers onder de zestien de dag na de controle, maar het werknemersreglement dat hij overlegde bevatte alleen afspraken over beschikbaarheid in een app. Daaruit bleek niet dat hij uit eigen beweging en zo snel mogelijk een systeem invoerde dat voorkomt dat jongeren onder de zestien worden ingeroosterd voor koeriersdiensten. De Afdeling verklaarde het hoger beroep ongegrond en bevestigde de uitspraak van de rechtbank. De boete van € 132.750 blijft daarmee in stand. De minister hoeft geen proceskosten te vergoeden.
Omwonenden van het Wilhelminapark in Utrecht willen de parkeerstrook aan de parkzijde van de straat behouden. Het college van burgemeester en wethouders besloot op 5 april 2024 die strook aan de openbaarheid te onttrekken, waarmee de parkeerplaatsen verdwijnen. Eén bewoner stelde daartegen beroep in bij de rechtbank. Daarna verhuisde hij. Daardoor viel zijn belang bij de zaak weg, en daarmee ging ook de inhoudelijke beoordeling niet door. De zaak heeft een voorgeschiedenis. In 2021 deed de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State al uitspraak over dezelfde parkeerstrook. Het college nam naar aanleiding daarvan een nieuw besluit, dat nu aan de orde was. De rechtbank Midden-Nederland verklaarde het beroep van de bewoner op 27 juni 2025 niet-ontvankelijk. Omdat hij tijdens de procedure was verhuisd, had hij geen procesbelang meer. Tegen die uitspraak gingen een aantal andere omwonenden in hoger beroep. Zij waren bij de rechtbank als derde-belanghebbenden aangemerkt. Zij voerden aan dat de bewoner het beroep ook namens hen en een groot deel van de buurt had ingesteld, via een initiatiefgroep. Eén persoon voerde volgens hen de procedure om het rechtssysteem niet onnodig te belasten, terwijl alle omwonenden nog steeds belang hadden bij de uitkomst. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State volgde die redenering niet. Het beroepschrift was ingediend en ondertekend door de bewoner zelf. Daaruit bleek niet dat hij ook namens anderen optrad, en er was geen machtiging overgelegd. De rechtbank had de omwonenden bovendien in een brief van 10 februari 2025 laten weten dat zij als derde-belanghebbenden bij de procedure waren betrokken. Ook in hun eigen stukken noemden zij zich zo, en in het hogerberoepschrift stond zelfs nadrukkelijk dat zij geen beroep hadden ingesteld. De Afdeling wees er verder op dat de omwonenden geen belang hadden dat tegengesteld was aan dat van de bewoner. Zij kwamen net als hij op voor het behoud van de parkeerstrook. Volgens de wet kan geen hoger beroep worden ingesteld door een belanghebbende aan wie redelijkerwijs kan worden verweten dat hij niet zelf in beroep is gegaan bij de rechtbank. Dat verwijt trof hier de omwonenden. Dat het beroep van de bewoner wegens het ontbreken van procesbelang niet-ontvankelijk was verklaard, maakte dat niet anders. De Afdeling bestuursrechtspraak verklaarde het hoger beroep van de omwonenden daarom niet-ontvankelijk. Het college hoeft geen proceskosten te vergoeden. De inhoud van het besluit om de parkeerstrook aan de openbaarheid te onttrekken is niet beoordeeld.