Erasmus MC moet opnieuw beslissen over openbaarheid apenproeven, vrees voor activisme onvoldoende onderbouwd Een man wil weten wat er bij het Erasmus MC in Rotterdam met proefapen gebeurt. Op 15 februari 2021 diende hij twee verzoeken in op grond van de Wet openbaarheid van bestuur. Het eerste ging over onderzoeksvoorstellen, protocollen en verslagen van experimenten met apen sinds 1 januari 2011, inclusief eventuele aanvragen. Het tweede ging over de dossiers die het ziekenhuis per aap moet bijhouden, ook wel levensloopdossiers genoemd.
Het Erasmus MC maakte op 19 augustus 2021 een deel van de stukken openbaar. Voor de periode van 2011 tot mei 2016 verwees het naar eerdere besluiten uit februari 2020 op vergelijkbare verzoeken van de inmiddels overleden partner van de man. Namen van medewerkers, de precieze plekken waar de apen verblijven en gegevens over zakelijke relaties maakte het ziekenhuis onleesbaar, met een beroep op privacy en het risico van dierenrechtenactivisme. Onderzoeksresultaten en klinische scores vielen volgens het ziekenhuis buiten de wet, omdat ze alleen voor de wetenschap zijn. Het bezwaar van de man werd op 4 februari 2022 ongegrond verklaard, en de rechtbank Den Haag verklaarde zijn beroep op 13 juni 2023 ongegrond.
In hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State kreeg de man op belangrijke punten gelijk. Het Erasmus MC had zijn eerste verzoek te beperkt gelezen. De man vroeg uitdrukkelijk ook om aanvragen, dus het aanvraagformulier voor de vergunning voor de dierproeven en de veiligheidsbijlage bij het werkprotocol hadden bij de beslissing moeten worden betrokken. Twee bijlagen over proeven met knaagdieren, konijnen, fretten, muizen en kippen vielen wel terecht buiten het verzoek.
De namen van leveranciers van de proefapen mocht het ziekenhuis niet zomaar geheimhouden. Volgens de Europese dierproevenrichtlijn moet de openbare samenvatting van een dierproefproject anoniem blijven, en daarom mogen namen van medewerkers, de dierexperimentencommissie en locaties geheim blijven. Leveranciers vallen daar niet onder. Het ziekenhuis beriep zich op de vrees voor dierenrechtenactivisme, maar die moet met actuele, concrete gegevens worden onderbouwd. Het Erasmus MC verwees naar een rapport over 2008 tot en met 2016, een algemeen WODC-rapport, een Europol-rapport over aanslagen in 2024 die niet in Nederland plaatsvonden, en stukken van AIVD en NCTV die niets over dierenrechtenactivisme zeggen. Dat was onvoldoende. De namen van leveranciers zijn overigens geen milieu-informatie over emissies, zodat de strengere openbaarheidsregels daarvoor niet gelden.
Ook over de kosten van het bezwaar kreeg de man gelijk. Het ziekenhuis had in bezwaar erkend dat het in een document te veel informatie onleesbaar had gemaakt en die alsnog vrijgegeven. Daarmee was het eerste besluit in zoverre herroepen en had de man recht op vergoeding van zijn bezwaarkosten. Op andere punten faalde hij wel. Onderzoeksresultaten en klinische scores blijven buiten de wet, andere verslagen van de proeven zijn er niet, en de transparantieovereenkomst over dierproeven die het Erasmus MC tekende, zegt niets over de toepassing van de wet.
De procedure duurde ruim een jaar en een maand langer dan de redelijke termijn van vier jaar, volledig door toedoen van de Afdeling zelf.
De Afdeling vernietigde de uitspraak van de rechtbank en het besluit van 4 februari 2022. Het Erasmus MC moet binnen zes weken opnieuw beslissen, nu op grond van de Wet open overheid. Het ziekenhuis moet € 3.736 aan proceskosten en € 458 griffierecht vergoeden. De Staat betaalt de man € 1.500 schadevergoeding wegens de lange duur van de procedure en € 467 aan kosten voor dat verzoek.
Raad van State · 30 september 2026
Bestuursrecht Rechtbank legt 30 maanden cel op voor kinderporno en dwang via webcam, 12 maanden meer dan de eis onvoorwaardelijk Een man uit de regio Rotterdam had jarenlang een grote verzameling kinderporno op zijn computers, telefoon en harde schijven. De politie vond bij een doorzoeking van zijn woning ruim 13.500 foto's en video's. Daarnaast was hij actief op twee besloten fora op het darkweb, waar gebruikers met elkaar over seksueel kindermisbruik praten en kinderpornografisch beeldmateriaal uitwisselen. Hij logde er regelmatig in, bekeek en downloadde afbeeldingen van andere gebruikers en nam deel aan een groepschat waarin hij kindermisbruikvideo's bekeek en van commentaar voorzag.
De man kwam ook in beeld voor feiten uit 2017. Via Skype dwong hij toen een persoon seksuele handelingen voor een webcam te verrichten, door te dreigen naaktbeelden van die persoon op internet te zetten. Bij een tweede persoon, op 25 februari 2017, bleef het bij een poging. De rechtbank oordeelt dat hij zo een of meer personen heeft gedwongen tot ontuchtige handelingen.
De verdachte bekende de feiten kort op de zitting. De verdediging bepleitte alleen gedeeltelijke vrijspraak voor het bezit van kinderporno: voor de periode tot 3 september 2016 zou niet vaststaan dat hij de beelden zomaar kon benaderen. De rechtbank volgt dat niet. Op een van zijn gegevensdragers stonden toegankelijke bestanden van ver voor de tenlastegelegde periode, dus hij had gedurende de hele periode kinderporno in zijn bezit. Omdat het om zo'n grote hoeveelheid ging en over zo'n lange tijd, is sprake van een gewoonte.
De rechtbank beschouwt de organisaties achter de twee fora als criminele organisaties. Het gaat om al jaren bestaande online omgevingen met honderdduizenden gebruikers, kenbare gedragsregels en een rangorde met beheerders en moderatoren. De man wist dat daar kinderporno werd uitgewisseld en nam er zelf aan deel. Voor deelname aan zo'n organisatie hoeft hij niet bij elk concreet misdrijf betrokken te zijn geweest.
Bij de strafmaat weegt mee dat voor het maken van kinderporno kinderen worden misbruikt en dat zij daar lang onder lijden. De rechtbank neemt het de man kwalijk dat hij zich jarenlang door zijn eigen verlangens liet leiden. Een psycholoog stelde bij hem een pedofiele stoornis vast. Die heeft zijn handelen beïnvloed, waardoor de feiten in enigszins verminderde mate aan hem worden toegerekend. De psycholoog en de reclassering schatten het risico op herhaling laag tot gemiddeld in, maar de rechtbank vindt het hoger. De man gaf bij hen nauwelijks openheid van zaken, de feiten duurden zeer lang en hij verklaarde dat het hem meerdere keren niet lukte te stoppen.
De officier van justitie eiste 30 maanden gevangenisstraf, waarvan 6 maanden voorwaardelijk. De rechtbank legt dezelfde totale straf op, maar maakt een groter deel voorwaardelijk: 18 maanden. De rechtbank houdt in grotere mate dan de officier rekening met de verminderde toerekenbaarheid en met de enige openheid die de man op de zitting gaf. De man moet dus 12 maanden daadwerkelijk zitten, de eis was 24 maanden onvoorwaardelijk. De proeftijd is 5 jaar. Daarbij gelden de bijzondere voorwaarden die de reclassering adviseerde: een meldplicht, een ambulante behandeling voor zijn pedofiele stoornis, het vermijden van digitale omgevingen met kinderporno of gesprekken over seksuele handelingen met minderjarigen, en een verbod op virtuele machines, versleutelprogramma's en VPN's zonder toestemming. De reclassering mag zijn digitale apparaten maximaal drie keer per jaar controleren.
De voorlopige hechtenis van de man blijft geschorst. De officier wilde de schorsing opheffen omdat de behandeling en digitale controle nog niet waren begonnen, maar volgens de rechtbank wegen de persoonlijke belangen van de man om zijn berechting in vrijheid af te wachten nog zwaarder en lag het niet aan hem dat de voorwaarden nog niet waren uitgevoerd. Drie in beslag genomen gegevensdragers, een computer en twee harde schijven, krijgt hij terug omdat daarop geen kinderporno is gevonden. De rechtbank veroordeelt hem tot 30 maanden gevangenisstraf, waarvan 18 maanden voorwaardelijk met een proeftijd van 5 jaar.
Rechtbank Rotterdam · 22 oktober 2026
Strafrecht Raad van State: TNO moet onderzoeksdocumenten voor overheid onder Woo beoordelen op openbaarmaking Een verzoeker wilde weten hoe de grens van 25 kilometer in het rekenmodel Aerius is onderbouwd. Dat model berekent hoeveel stikstof uit bijvoorbeeld een stal of bedrijf neerslaat in natuurgebieden, en het speelt een rol bij het stikstofbeleid. Op 16 februari 2022 vroeg hij de Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO) om twee notities over de modellering van stikstofdepositie en alle communicatie over de totstandkoming daarvan met onder meer ministeries, Wageningen University en Research en het RIVM. Na een verzoek van TNO om het te preciseren, beperkte hij zijn vraag tot alle communicatie en verslagen van overleggen over de onderbouwing van die grens van 25 kilometer.
TNO wees het verzoek af. Volgens TNO ging het om onderzoeksgegevens die louter met een wetenschappelijk oogmerk zijn gemaakt, en dat is geen bestuurlijke aangelegenheid. Daarom was de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) niet van toepassing. Ook op het bezwaar, waarop TNO op 31 augustus 2022 beslist had toen de opvolger van de Wob, de Wet open overheid (Woo), al gold, bleef TNO bij dat standpunt. De rechtbank Midden-Nederland oordeelde op 5 april 2024 anders. Zij verklaarde het beroep gegrond, vernietigde het besluit en droeg TNO op een nieuw besluit te nemen. Daartegen stelde TNO hoger beroep in bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, in hoger beroep tegen de uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland van 5 april 2024.
De Afdeling gaat eerst na of de Woo op de taken van TNO van toepassing is. Dat is het geval. TNO is een orgaan in de zin van de Woo en alles wat het binnen de kaders van de TNO-wet doet, houdt verband met zijn publieke taak. In beginsel valt dus alle informatie, ook onderzoeksgegevens, onder de Woo.
Daarna kijkt de Afdeling naar de uitzonderingen. Artikel 36 van de TNO-wet staat op de bijlage bij artikel 8.8 van de Woo. Dat artikel maakt onderzoek vertrouwelijk dat TNO verricht in opdracht van anderen dan de overheid, voor zover de opdrachtgever dat heeft bedongen. Voor onderzoek in opdracht van de rijksoverheid of lagere overheden geldt die uitzondering niet. Dat volgt uit de wetsgeschiedenis, waarin de wetgever bewust koos om TNO-onderzoek in opdracht van de overheid onder de Woo te brengen. Daar staat ook uitdrukkelijk dat de uitzonderingen voor onderzoeksgegevens van universiteiten en de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) niet zijn overgenomen in de TNO-wet.
TNO voerde aan dat het toepassingsbereik van de Woo gelijk is gebleven aan dat van de Wob, zodat de oude rechtspraak over onderzoeksgegevens met een louter wetenschappelijk oogmerk blijft gelden. De Afdeling volgt dat niet. De wetgever heeft die rechtspraak bewust vervangen door de opname van artikel 36 TNO-wet in de bijlage. Dat TNO hierdoor anders wordt behandeld dan universiteiten en NWO, is een bewuste keuze van de wetgever.
Ook het betoog over de communicatie over de uitvoering van onderzoek slaagt niet. Voor zover die communicatie bij TNO berust en gaat over onderzoek in opdracht van de overheid en samenhangt met de publieke taak, valt zij onder de Woo. Communicatie over onderzoek in opdracht van anderen dan de overheid valt er niet onder. Dat de Woo van toepassing is, betekent niet dat alle informatie openbaar moet worden. TNO moet per document beoordelen of een uitzonderingsgrond van de Woo geldt.
De Afdeling verklaart het hoger beroep van TNO ongegrond en bevestigt de uitspraak van de rechtbank. TNO moet binnen zes weken een nieuw besluit nemen op het bezwaar van de verzoeker. Tegen dat nieuwe besluit staat alleen beroep open bij de Afdeling zelf. TNO moet daarnaast de proceskosten van de verzoeker in hoger beroep vergoeden tot een bedrag van € 1.868 en betaalt € 559 griffierecht.
Raad van State · 11 november 2026
Bestuursrecht Rechtbank geeft verkoper van gamehacks en combolijsten 18 maanden cel, 30 maanden minder dan geëist Een jonge man uit de gemeente Noordoostpolder verkocht twee jaar lang via een eigen webshop software voor online games. Een deel daarvan was cheatsoftware waarmee spelers op FiveM-servers voor GTA V andere spelers konden laten crashen of de hele server konden overbelasten. Ook bood hij zogenoemde spoofers aan, waarmee een speler die door een serverbeheerder was verbannen toch weer toegang kreeg. Op zijn gamecomputer vond de politie meer dan 200 combolijsten met gebruikersnamen en wachtwoorden van meer dan een miljoen accounts. In zijn woning lagen 976 voorgedraaide joints, en chats op zijn telefoons lieten zien dat hij handelde in hennep en hasj.
De Noordelijke Fraudekamer van de rechtbank Noord-Nederland behandelde de zaak op twee zittingen, waarop de man niet verscheen. De officier van justitie eiste 48 maanden cel voor handel in hackingtools, handel in spoofers, het bezit van de combolijsten, witwassen van € 453.897 en de drugshandel. Voor het binnendringen in een gameserver vroeg zij zelf vrijspraak.
De rechtbank keek per programma of het dossier liet zien dat het gegevens op een server of een apparaat van een gebruiker kon manipuleren. Alleen bij twee cheatmenu's was dat het geval: daarmee kon het spel voor iedereen onspeelbaar worden en kon een server crashen. Voor de andere programma's bleek dat niet uit het dossier, of ging het om software die alleen op de computer van de gebruiker draait. Van dat deel sprak de rechtbank de man vrij. De twee spoofers vond de rechtbank wel strafbaar: wie een ban omzeilt om weer toegang te krijgen tot een server, staat gelijk aan iemand die zich onrechtmatig toegang verschaft.
Bij het witwassen vond de rechtbank aannemelijk dat een groot deel van het geld uit de bewezen handel kwam, maar een deel kon ook uit legale verkopen stammen. Bewezen achtte zij dat hij geld had verworven, voorhanden had en € 213.386 in cryptovaluta had omgezet. Wie alleen de opbrengst van eigen misdrijven bezit, pleegt echter geen witwassen; daarvoor is een handeling nodig die de criminele herkomst verhult. Omdat niet bleek dat de cryptovaluta op moeilijk traceerbare rekeningen waren beland, zag de rechtbank zo'n handeling niet. Voor dit feit ontsloeg zij de man van alle rechtsvervolging.
Bij de straf woog de rechtbank mee dat cheatsoftware andere spelers en gamebedrijven benadeelt, dat combolijsten worden gebruikt voor fraude zoals phishing en bankhelpdeskfraude, waarvan vaak ouderen slachtoffer zijn, en dat de man voor zijn softdrugshandel ook naar Spanje reisde. Hij was niet recent veroordeeld. Omdat zij veel minder bewezen achtte dan de officier en hem voor het witwassen ontsloeg, bleef de straf ver onder de eis. Op dezelfde dag wees de rechtbank in een aparte beslissing de vordering af om € 450.098 aan wederrechtelijk verkregen voordeel bij de man te ontnemen.
De rechtbank sprak de man vrij van het binnendringen in een gameserver, ontsloeg hem van rechtsvervolging voor witwassen en veroordeelde hem voor de handel in hackingtools en spoofers, het bezit van de combolijsten en de softdrugshandel tot 18 maanden onvoorwaardelijke gevangenisstraf, met aftrek van voorarrest.
Rechtbank Noord-Nederland · 28 september 2026
Strafrecht; Materieel Strafrecht Man die Woo-besluit niet opende, verliest verzet tegen Hof van Twente Een man vroeg de gemeente Hof van Twente om informatie op grond van de Wet open overheid (Woo), de wet die burgers het recht geeft overheidsinformatie op te vragen. Het college van burgemeester en wethouders wees zijn verzoek op 5 maart 2025 af. De man maakte op 6 april 2025 bezwaar. Toen hij naar eigen zeggen geen beslissing op dat bezwaar kreeg, stapte hij op 9 december 2025 naar de rechtbank Overijssel met een beroep wegens niet tijdig beslissen.
De rechtbank verklaarde dat beroep op 2 februari 2026 zonder zitting niet-ontvankelijk. Het college had namelijk al op 21 augustus 2025 op het bezwaar beslist, en die beslissing was volgens de rechtbank goed bekendgemaakt. De man had dus geen belang meer bij een uitspraak over te laat beslissen. Tegen zo'n uitspraak zonder zitting kan iemand in verzet komen, en dat deed de man. De rechtbank behandelde het verzet op 3 juli 2026. Namens het college verscheen niemand.
De man stelde dat hij de beslissing op bezwaar nooit had ontvangen. Het college had die volgens hem naar het verkeerde adres gestuurd: naar het adres waar hij in de Basisregistratie Personen (BRP) staat ingeschreven, terwijl hij daar niet echt woont en zijn brievenbus er niet regelmatig leegt. Het college wist dat volgens hem, en had zijn correspondentieadres, e-mailadres of bedrijfsadres moeten gebruiken. Bovendien zou het postbedrijf Cycloon de brief niet goed hebben bezorgd: hij had niet voor ontvangst getekend en er was geen afhaalbericht.
In een verzetzaak beoordeelt de rechtbank alleen of het beroep terecht en zonder twijfel niet-ontvankelijk is verklaard. De vraag was dus of de beslissing op bezwaar al voor 9 december 2025 op de juiste manier aan de man was bekendgemaakt.
Een overheid mag er in beginsel van uitgaan dat iemand op zijn BRP-adres bereikbaar is. In zijn bezwaarschrift en de aanvulling daarop noemde de man geen ander postadres. Een correspondentieadres noemde hij pas in zijn ingebrekestelling, en die stuurde hij na de beslissing op bezwaar. Dat hij om communicatie per e-mail had gevraagd, verandert niets: de gemeente is niet verplicht besluiten elektronisch te versturen.
De rechtbank gaf de man gelijk dat de brief niet aangetekend was verstuurd. Daarom moest het college aannemelijk maken dat de brief op het adres was bezorgd. Volgens vaste rechtspraak volstaat daarvoor een juiste adressering, een verzenddatum, een deugdelijke verzendadministratie en de afwezigheid van recente problemen bij de post. Het verzendbewijs liet zien dat het college de brief op 22 augustus 2025 aan Cycloon meegaf, en dat die op 23 augustus 2025 met de status 'bezorgd' in de brievenbus was beland. Van problemen bij Cycloon was niets gebleken. De enkele stelling van de man dat hij de brief niet had gezien, was niet genoeg. Daar kwam bij dat hij op de zitting vertelde dat hij in de woning brieven van Cycloon had zien liggen, die hij om persoonlijke redenen niet had geopend. Hij had er foto's van gemaakt en die naar Cycloon en de gemeente gestuurd. Dat bevestigt volgens de rechtbank eerder dat de brief is bezorgd.
De rechtbank verklaart het verzet ongegrond. De uitspraak van 2 februari 2026, waarin het beroep niet-ontvankelijk werd verklaard, blijft in stand. Er volgt geen proceskostenveroordeling, en tegen deze uitspraak staat geen hoger beroep open.
Rechtbank Overijssel · 25 september 2026
Bestuursrecht; Bestuursprocesrecht