Hof: erfbelasting blijft berekend over één schuldigerkenning van € 100.000 — GHARL:2026:5191
fictieve erfrechtelijke verkrijging bij schuldig gebleven schenkingen
Eiser / verzoeker
de Inspecteur van de Belastingdienst
Verweerder / gedaagde
de schoondochter van de erflater, ontvanger van de schuldigerkenningen
Hof verwerpt het hoger beroep van de Belastingdienst en bevestigt dat alleen de schuldigerkenning van 2020 als fictieve verkrijging wordt belast, waardoor de belaste verkrijging € 78.718 blijft en de Belastingdienst de proceskosten en het griffierecht moet betalen.
- Een niet-gespecificeerde rentebetaling wordt met overeenkomstige toepassing van artikel 6:43 BW eerst toegerekend aan de oudste schuldigerkenning
- De rente over de schuldigerkenning van 2019 blijkt daardoor steeds op tijd en volledig te zijn voldaan, ook de rente over het overlijdensjaar zelf
- De rente over de schuldigerkenning van 2020 is niet op tijd volledig betaald, en de latere aanvulling uit 2023 valt buiten de termijn van een jaar voor inhaalbetalingen
- Alleen de schuldigerkenning van 2020 telt daarom mee als fictieve erfrechtelijke verkrijging op grond van artikel 10 Successiewet
- Zowel het principale hoger beroep van de Belastingdienst als het incidentele hoger beroep van belanghebbende wordt ongegrond verklaard
Samenvatting
Een vrouw die van haar overleden schoonvader twee keer € 100.000 kreeg toegezegd zonder dat het geld daadwerkelijk werd uitbetaald, hoeft over slechts een van die twee bedragen alsnog erfbelasting te betalen. Het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden bevestigt daarmee de eerdere uitspraak van de rechtbank en wijst zowel het hoger beroep van de Belastingdienst als het incidentele hoger beroep van de vrouw af.
De schoonvader had bij leven bij notariële akte tweemaal € 100.000 aan zijn schoondochter geschonken, eenmaal in 2019 en eenmaal in 2020, maar bleef het geld schuldig. Over zulke schuldigerkenningen moest hij jaarlijks 6% rente betalen. De vrouw was zelf geen erfgenaam: haar man, een zoon van de schoonvader, was al in 2018 overleden, en het testament van de schoonvader wees haar niet als erfgenaam aan. Toch bemoeide de fiscus zich met de schenkingen, want de wet bepaalt dat zulke schuldig gebleven bedragen alsnog als een erfrechtelijke verkrijging worden belast als de schenker tot zijn overlijden zelf het genot van het geld heeft gehouden en niet op tijd voldoende rente heeft betaald.
De Belastingdienst vond dat dit voor beide schuldigerkenningen gold en legde de vrouw een aanslag erfbelasting op over een belaste verkrijging van € 178.718, gebaseerd op een fictieve verkrijging van € 200.000 min de vrijstelling. De rechtbank Noord-Nederland gaf de vrouw gedeeltelijk gelijk: alleen de schuldigerkenning uit 2020 telde mee, niet die uit 2019, waardoor de belaste verkrijging daalde naar € 78.718. Zowel de Belastingdienst als de vrouw ging tegen die uitspraak in hoger beroep: de Belastingdienst wilde beide schuldigerkenningen belast zien, de vrouw wilde dat geen van beide meetelde.
De kern van het geschil zat in de vraag of de rente op tijd en volledig was betaald. Uit de bankafschriften bleek dat er op 2 december 2020 een bedrag van € 7.000 aan rente was overgemaakt, zonder dat werd vermeld op welke van de twee schuldigerkenningen dit precies zag. Het hof paste daarom, net als de rechtbank, de regel uit het Burgerlijk Wetboek toe dat een onduidelijke betaling eerst wordt toegerekend aan de oudste schuld. Dat betekende dat de betaling van € 7.000 eerst werd afgeboekt op de rente die verschuldigd was over de schuldigerkenning van 2019: de inhaalrente over de laatste dagen van 2019, en de volledige jaarrente over 2020. Daarmee bleek de rente over de schuldigerkenning van 2019 steeds op tijd te zijn voldaan, ook de rente over het overlijdensjaar 2021, die na het overlijden nog kon worden ingehaald omdat het om de nog lopende jaartermijn ging. Het hof verwierp daarom het hoger beroep van de Belastingdienst, die had aangevoerd dat de vrouw exact had moeten aantonen op welke schuldigerkenning elke betaling zag.
Voor de schuldigerkenning van 2020 pakte de rekensom anders uit. Nadat de betaling van € 7.000 volledig was toegerekend aan de schuld uit 2019, restte nog maar € 860,60 voor de rente over 2020, terwijl daarvoor ruim € 1.180 verschuldigd was. Dat tekort werd pas in 2023 aangevuld, veel later dan de termijn van één jaar na overlijden die de Belastingdienst voor zulke inhaalbetalingen hanteert. Omdat de rente over deze schuldigerkenning dus niet op tijd volledig was betaald, bleef deze wel onder de fictieve verkrijging vallen. Het hof verwierp om diezelfde reden ook het incidentele hoger beroep van de vrouw.
Ook de klacht dat de Belastingdienst een interne werkinstructie niet had overgelegd, hielp de vrouw niet: de inspecteur verklaarde dat die instructie helemaal niet op papier bestond, en het hof zag geen reden daaraan te twijfelen. Het hof bevestigt de uitspraak van de rechtbank in volle omvang, veroordeelt de Belastingdienst tot betaling van € 622,67 aan proceskosten voor het hoger beroep en bepaalt dat de Belastingdienst € 579 aan griffierecht moet betalen omdat de aangevallen uitspraak in stand blijft.
Betrokken advocaten
mr. S. Greydanus
belanghebbende
Betrokken rechters
Gerelateerde uitspraken
ECLI:NL:GHARL:2026:6509, Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, 06-10-2026, 25/1397
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden · Bestuursrecht; Belastingrecht
ECLI:NL:GHARL:2026:6177, Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, 08-09-2026, 25/2468, 25/2469 en 25/2470
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden · Bestuursrecht; Belastingrecht
Hof bevestigt uitspraak in erfbelastingzaak nadat beide hoger beroepen falen
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden · Bestuursrecht; Belastingrecht
Hof: ook voor zoon telt maar één schenking mee in erfbelasting
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden · Bestuursrecht; Belastingrecht
Gegevens
Datum uitspraak
Instantie
Gerechtshof Arnhem-LeeuwardenRechtsgebied
Bestuursrecht; BelastingrechtZaaknummer
25/830
Procedure
Hoger beroep
Op de hoogte blijven
Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.
Nieuwe uitspraken van deze rechter
- dhr. mr. P. van der Wal
vast rendement
- Vastgoed als zekerheid
- Kwartaalbetalingen
- Vanaf €30.000
Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.
Recente uitspraken
Een gemachtigde die namens 59 belastingplichtigen hoger beroep voert, verzocht tijdens de zitting om wraking van de drie raadsheren die de zaken behandelden. Hij betoogde dat zij vooringenomen waren, onder meer omdat zij stukken die hij ter zitting had overgelegd buiten beschouwing lieten. Een raadsheer kan worden gewraakt als er feiten of omstandigheden zijn waardoor zijn onpartijdigheid schade zou kunnen lijden. Wraking is bedoeld om zo'n rechter te laten vervangen. De zaken liggen bij de belastingkamer van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden. De gemachtigde, mr. D.A.N. Bartels, trad namens zijn eigen bedrijf Bartels Consultancy B.V. voor alle 59 verzoekers op. Het onderzoek ter zitting vond plaats op 30 september 2026. Daar deed hij het wrakingsverzoek tegen de raadsheren Van de Sande, Keuning en Woeltjes. Zij lieten weten dat zij niet in de wraking berustten en dat zij niet gehoord wilden worden. Wel gaven zij schriftelijk een reactie op het verzoek. De wrakingskamer van het hof behandelde het verzoek op 13 oktober 2026 mondeling, tegelijk met een ander wrakingsverzoek van dezelfde gemachtigde. De raadsheren verschenen daar niet. Tijdens die behandeling gebeurde iets opmerkelijks. De gemachtigde had eerst een grote hoeveelheid stukken ingediend om zijn standpunt te onderbouwen. Daarna lichtte hij het verzoek uitvoerig toe. Pas tegen het einde van de zitting verklaarde hij uitdrukkelijk en ondubbelzinnig dat hij niet wilde dat de zaken aan andere raadsheren werden toegedeeld. Hij wilde dat de gewraakte raadsheren de behandeling zouden voortzetten. De wrakingskamer oordeelde dat verzoekers daardoor geen belang hebben bij een inhoudelijke beoordeling. Met een wrakingsverzoek kan immers alleen worden bereikt dat de raadsheren worden vervangen. Wie dat uitdrukkelijk niet wil, heeft niets aan een uitspraak over de vraag of de raadsheren vooringenomen waren. De kamer verklaarde het verzoek daarom niet-ontvankelijk, zonder de gronden te beoordelen. De kamer ging een stap verder en oordeelde dat de gemachtigde misbruik van het wrakingsmiddel heeft gemaakt. Volgens haar heeft hij onnodig beslag gelegd op de rechterlijke capaciteit en op de capaciteit van de griffie. Zij zag in zijn handelwijze geen ander doel dan de voortgang van de procedure te frustreren. Daarbij speelde mee dat het de wrakingskamer ambtshalve bekend is dat deze gemachtigde veelvuldig op oneigenlijke gronden naar het wrakingsmiddel grijpt. Zij verwees naar beslissingen van het gerechtshof 's-Hertogenbosch van 24 oktober 2025, van de rechtbank Den Haag van 2 april 2026 en van het gerechtshof Amsterdam van 18 september 2026. De kamer waarschuwde bovendien voor een vervolg. Als bij een volgende beslissing opnieuw misbruik wordt vastgesteld, overweegt zij wrakingsverzoeken van (cliënten van) deze gemachtigde in alle procedures voor een nader te bepalen periode buiten behandeling te laten. De wrakingskamer verklaarde het wrakingsverzoek niet-ontvankelijk. Zij bepaalde ook dat een volgend wrakingsverzoek van verzoekers in deze zaken niet in behandeling wordt genomen. Tegen deze beslissing staat geen rechtsmiddel open.
Een adviseur die voor een Amsterdams bedrijf optrad in vijf belastingzaken, wilde drie raadsheren van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden weg hebben. Direct na de zitting van 30 september 2026 stuurde hij om 16:42 uur een e-mail met het verzoek om wraking van de raadsheren die de zaken behandelden. Wraking is het middel waarmee een partij kan vragen dat een rechter van een zaak wordt gehaald omdat er twijfel is aan zijn onpartijdigheid. De adviseur voerde aan dat een aantal processuele beslissingen van de raadsheren liet zien dat zij vooringenomen waren. De drie raadsheren gaven aan dat zij niet in de wraking berustten. Zij maakten geen gebruik van de mogelijkheid om te worden gehoord en stuurden alleen een schriftelijke reactie. De wrakingskamer van het hof behandelde het verzoek op 13 oktober 2026, samen met een tweede wrakingsverzoek dat dezelfde adviseur had ingediend. Tijdens die zitting kwam het keerpunt. Na een uitvoerig betoog en nadat hij een grote hoeveelheid stukken had ingediend, verklaarde de adviseur uitdrukkelijk en ondubbelzinnig dat hij helemaal niet wilde dat de zaken aan andere raadsheren werden toegedeeld. Hij wilde juist dat de gewraakte raadsheren de zaken bleven behandelen. Met een geslaagde wraking worden de raadsheren echter vervangen, en een ander resultaat kan het middel niet opleveren. Het bedrijf had daarom geen belang bij een inhoudelijke beoordeling van het verzoek. Het hof liet het daar niet bij. Volgens de wrakingskamer heeft de adviseur onnodig beslag gelegd op de capaciteit van zowel de rechters als de griffie. Hij gebruikte het wrakingsmiddel kennelijk voor geen ander doel dan de voortgang van de procedure te frustreren, en dat is misbruik. De kamer wees erop dat het haar ambtshalve bekend is dat deze adviseur vaker op oneigenlijke gronden naar het wrakingsmiddel grijpt. Zij verwees naar beslissingen van het gerechtshof 's-Hertogenbosch, de rechtbank Den Haag en het gerechtshof Amsterdam. Bij een volgende beslissing waarin misbruik wordt vastgesteld, overweegt het hof wrakingsverzoeken van de adviseur of zijn cliënten voor een nader te bepalen periode in alle procedures buiten behandeling te laten. De wrakingskamer verklaarde het wrakingsverzoek niet-ontvankelijk. Ook bepaalde zij dat een volgend wrakingsverzoek van het bedrijf in deze zaken niet in behandeling wordt genomen. Tegen deze beslissing staat geen rechtsmiddel open.