Hoge Raad: kerkopvolger Junius 19 is wél belanghebbende bij stichtingswijziging — HR:2026:516
Herroeping rechterlijke beschikking / belanghebbendebegrip in verzoekschriftprocedure / doelwijziging stichting
Eiser / verzoeker
Junius 19 en haar bestuurder (verzoekers tot cassatie)
Verweerder / gedaagde
Stichting Fonds tot Beheer van het Voormalige Vermogen van het Kerkgenootschap Des Heren Nieuwe Kerk zijnde Nova Hierosolyma
De Hoge Raad vernietigt de beschikking van de rechtbank Den Haag en verwijst de zaak naar het gerechtshof Amsterdam; de Stichting wordt veroordeeld in de cassatiekosten van €3.105.
- De Hoge Raad oordeelt dat de rechtbank ten onrechte heeft geoordeeld dat Junius c.s. geen belanghebbenden zijn bij de doeluitbreidingsbeschikking.
- Voor het belanghebbendebegrip is doorslaggevend of iemand zo nauw betrokken is bij het onderwerp van de procedure dat daarin een belang ligt om te verschijnen; die toets had anders moeten uitpakken.
- De nauwe betrokkenheid van Junius c.s. blijkt onder meer uit jarenlange financiële steun van de Stichting aan de bestuurder, zijn priesterwijding en de unieke positie van Junius als beoogd opvolger van het ontbonden kerkgenootschap.
- De zaak wordt verwezen naar het gerechtshof Amsterdam voor inhoudelijke behandeling van het herroepingsverzoek wegens gesteld bedrog in de oorspronkelijke procedure.
Samenvatting
Een kleine religieuze organisatie die zich beschouwt als opvolger van een opgeheven kerkgenootschap, heeft het recht om zich te verzetten tegen een besluit waarmee het doel van een stichting werd uitgebreid. Dat heeft de Hoge Raad bepaald in een zaak over de Stichting Fonds tot Beheer van het Voormalige Vermogen van het Kerkgenootschap Des Heren Nieuwe Kerk zijnde Nova Hierosolyma — een stichting die het vermogen beheert van een in 2017 opgeheven religieuze gemeenschap.
De zaak draait om de vraag of Junius 19, een Amsterdamse organisatie opgericht om de leer van het opgeheven kerkgenootschap voort te zetten, als 'belanghebbende' kan worden aangemerkt bij een eerdere rechterlijke beslissing. In 2020 vroeg de Stichting aan de rechtbank Den Haag toestemming om haar doelstelling te verbreden, zodat zij ook sociaal-maatschappelijke en sociaal-culturele activiteiten kon financieren — en niet langer uitsluitend activiteiten gericht op de verspreiding van de kerkelijke leer. De rechtbank stemde daarmee in bij beschikking van februari 2021.
Junius 19 en haar bestuurder wilden die beslissing aanvechten. Zij stelden dat de Stichting in de oorspronkelijke procedure cruciale feiten had verzwegen — met andere woorden: bedrog had gepleegd. Om de beschikking te kunnen laten herroepen, moesten zij aantonen dat zij destijds 'belanghebbenden' waren. De rechtbank Den Haag wees dit in januari 2025 af: Junius c.s. had geen functie bekleed binnen de Stichting of het kerkgenootschap, en de enkele wens om subsidie te ontvangen was onvoldoende.
De Hoge Raad denkt daar anders over. Bij de beoordeling wie als belanghebbende geldt, moet worden gekeken naar de aard van de procedure én naar de mate waarin iemand zo nauw bij het onderwerp betrokken is dat daarin een belang ligt om in de procedure te verschijnen. De feiten die in de herroepingsprocedure boven tafel kwamen, schilderen een ander beeld dan de rechtbank hanteerde.
Zo is de bestuurder van Junius 19 al decennia actief binnen de kerkgemeenschap: hij liet zich dopen, volgde de theologische opleiding en werd tot priester gewijd — mede met financiële steun van de Stichting. Hij heeft duizenden pagina's religieuze teksten gedigitaliseerd, ook met een vergoeding van de Stichting. Junius 19 diende als enige een steunaanvraag in bij de Stichting en presenteerde zichzelf als beoogd opvolger van het ontbonden kerkgenootschap. De statuten van de Stichting bevatten bovendien een uitdrukkelijke verplichting om dergelijke initiatieven bij voorrang te ondersteunen.
Deze feiten — die de Stichting grotendeels niet had betwist — tonen volgens de Hoge Raad aan dat Junius c.s. dusdanig nauw betrokken zijn bij het onderwerp van de doeluitbreidingsprocedure, dat zij daarin als belanghebbenden hadden moeten worden erkend. De rechtbank heeft dit miskend, of haar oordeel in elk geval onvoldoende gemotiveerd.
De Hoge Raad vernietigt de beschikking van de rechtbank Den Haag van 16 januari 2025 en verwijst de zaak door naar het gerechtshof Amsterdam voor verdere behandeling. De Stichting wordt veroordeeld in de proceskosten in cassatie, begroot op ruim drieduizend euro.
Betrokken advocaten
Betrokken rechters
Gerelateerde uitspraken
ECLI:NL:PHR:2025:1089, Parket bij de Hoge Raad, 10-10-2025, 24/03640
Parket bij de Hoge Raad · Civiel Recht; Verbintenissenrecht
ECLI:NL:PHR:2025:397, Parket bij de Hoge Raad, 28-03-2025, 24/03897
Parket bij de Hoge Raad · Civiel Recht; Arbeidsrecht
ECLI:NL:HR:2024:708, Hoge Raad, 17-05-2024, 23/02272
Hoge Raad · Civiel Recht; Goederenrecht
ECLI:NL:HR:2024:530, Hoge Raad, 05-04-2024, 23/01920
Hoge Raad · Civiel Recht; Verbintenissenrecht
Gegevens
Datum uitspraak
Instantie
Hoge RaadRechtsgebied
Civiel Recht; Burgerlijk ProcesrechtZaaknummer
25/01449
Procedure
Cassatie
Formele relaties
Op de hoogte blijven
Laat het weten als er hoger beroep of een vervolg komt in deze zaak.
Nieuwe uitspraken van deze rechters
- dhr. mr. K. Teuben
- mw. mr.drs. A.E.B. ter Heide
- mw. mr. C. Mak
- mw. prof.mr.drs. G. de Groot
- dhr. mr. C.E. du Perron
- dhr. mr. G.C. Makkink
- dhr. mr. F.J.P. Lock
vast rendement
- Vastgoed als zekerheid
- Kwartaalbetalingen
- Vanaf €30.000
Let op! Geen vergunning- en geen prospectusplicht voor deze activiteit.
Recente uitspraken
Twee particulieren zijn in cassatie gegaan tegen een arrest van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden over een geschil met Stack Newco en Cumberland Investments. De Hoge Raad heeft dat beroep verworpen. Het arrest van het hof blijft daarmee overeind. De zaak kwam bij de Hoge Raad terecht via een eerdere ronde. In december 2023 deed de Hoge Raad al een arrest in dezelfde procedure (zaak 22/03699). Daarna oordeelde het hof Arnhem-Leeuwarden opnieuw, op 6 mei 2025. Tegen dat arrest stelden de eisers beroep in cassatie in. Hun advocaat voerde klachten aan tegen het oordeel van het hof, en Stack Newco en Cumberland Investments dienden een verweerschrift in met het verzoek het beroep te verwerpen. De Advocaat-Generaal B.J. Drijber concludeerde dat het cassatieberoep moest worden verworpen. De advocaat van de eisers reageerde schriftelijk op die conclusie. De zaak is voor Stack c.s. mondeling toegelicht door hun advocaten en door M.D.C. Klaassen. De Hoge Raad heeft alle klachten over het arrest van het hof beoordeeld en geoordeeld dat ze niet tot vernietiging kunnen leiden. Een inhoudelijke motivering geeft hij niet. Dat is toegestaan wanneer de klachten geen vragen opwerpen die van belang zijn voor de eenheid of de ontwikkeling van het recht (artikel 81 lid 1 van de Wet op de rechterlijke organisatie). Uit het arrest valt daardoor niet op te maken waarom de klachten faalden of waar het geschil precies over ging. De Hoge Raad verwerpt het beroep en veroordeelt de eisers in de kosten van het geding in cassatie. Die kosten zijn aan de zijde van Stack c.s. begroot op € 905 aan verschotten en € 2.200 voor salaris.
Moet een moederbedrijf dat maar een deel van de kartelperiode bij de kartelonderneming hoorde, toch opdraaien voor de schade over de hele periode? Die vraag legt de Hoge Raad voor aan het Hof van Justitie van de Europese Unie. Aanleiding is het spanstaalkartel, waarin staalproducenten van 1984 tot 2002 prijzen, volumes en klanten onderling verdeelden. Spanstaal is gekrulde staaldraad die in beton wordt verwerkt, onder meer in spoorbielzen. De Europese Commissie stelde de inbreuk in 2010 bij onherroepelijk besluit vast. De Duitse spoorwegmaatschappij Deutsche Bahn en een aantal dochterondernemingen eisten schadevergoeding van de karteldeelnemers, waaronder Nedri Spanstaal, ArcelorMittal, DWK Drahtwerk Köln en hun moederbedrijven. Deutsche Bahn kocht spanstaal voor spoorbielzen en andere bouwwerken bij het Duitse spoorwegennet, deels via leveranciers die hun vorderingen aan haar hebben overgedragen. De rechtbank Limburg wees de vorderingen af wegens verjaring. Het gerechtshof 's-Hertogenbosch oordeelde anders: in een eindarrest van 30 januari 2024 verklaarde het de karteldeelnemers hoofdelijk aansprakelijk en verwees het de zaak naar de schadestaatprocedure, waarin de hoogte van de schade nog moet worden vastgesteld. Daartegen zijn drie cassatieberoepen ingesteld, met incidenteel beroep van Deutsche Bahn. Voor het eerdere verloop wijst de Hoge Raad ook op de tussenarresten van het hof van 28 januari 2020 en 27 juli 2021. De karteldeelnemers voerden onder meer aan dat het hof op ontoelaatbare wijze van koers was veranderd. In het tussenarrest van 27 juli 2021 had het hof gevraagd om concrete transactiegegevens en leek het de schade zelf te willen begroten. In het eindarrest oordeelde het hof dat naar Duits recht voor aansprakelijkheid volstaat dat de eiser producten kocht die onder de inbreuk vallen. Volgens de Hoge Raad had het hof in het tussenarrest niet zonder voorbehoud beslist dat individuele transacties al in de hoofdprocedure moesten worden aangetoond. Het partijdebat over het Duitse recht en de verwijzing naar de schadestaatprocedure was op de zitting aan de orde geweest, dus van een verrassingsbeslissing was geen sprake. Ook de klacht dat het hof de zaak niet mocht verwijzen, strandt: de uitleg van het Duitse recht kan in cassatie niet worden getoetst, en op basis daarvan stond de grondslag van aansprakelijkheid vast en was de mogelijkheid van schade aannemelijk. Het dictum moet zo worden gelezen dat de leverancier Norddeutsche Logistik und Baustoff mede onder 'Durtrack' valt. De kern van de uitspraak is de aansprakelijkheid van de moederbedrijven. Het kartelbesluit noemt per onderneming de periode waarin elk concernonderdeel meedeed. Hit Groep, de moeder van Nedri, hoorde bijvoorbeeld van 1998 tot begin 2002 bij de kartelonderneming, terwijl het kartel in 1984 begon. ArcelorMittal SA zat er pas vanaf 1999, voor een deel van de onderneming zelfs pas vanaf 2002. De moederbedrijven stellen dat zij alleen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de periode waarin zij tot de onderneming behoorden. Uit eerdere arresten van het Europese Hof (Skanska en Sumal) zou ook het tegendeel kunnen volgen: dat iedere entiteit die ooit deel uitmaakte van de onderneming, voor alle schade veroorzaakt door die onderneming opdraait. De Hoge Raad vindt het antwoord niet zo duidelijk dat het zelf kan beslissen. De Hoge Raad is daarom voornemens aan het Hof van Justitie te vragen of het Unierecht, in het bijzonder het begrip 'onderneming' in artikel 101 VWEU, meebrengt dat de hoofdelijke aansprakelijkheid van zo'n entiteit zich uitstrekt tot de gehele inbreukperiode, of dat die aansprakelijkheid op enigerlei wijze beperkt is. Voor DWK en Saarstahl is die vraag niet relevant: zij hebben exact dezelfde periode aan het kartel deelgenomen, zodat hun klacht bij gebrek aan belang niet slaagt. De incidentele klacht van Deutsche Bahn, dat de schadestaatrechter moet uitgaan van één enkele kartelschadevordering in plaats van een vordering per transactie, leidt eveneens niet tot cassatie. Het hof heeft nog niet bindend bepaald hoe de schade in de schadestaatprocedure wordt begroot. Die begroting moet wel plaatsvinden met inachtneming van het Europese doeltreffendheidsbeginsel, dat voorkomt dat nationale regels een schadeclaim praktisch onmogelijk of uiterst moeilijk maken. De Hoge Raad heeft nog niet definitief beslist. Hij verwijst de zaken naar de rolzitting van 18 december 2026, zodat partijen zich kunnen uitlaten over het voornemen om de prejudiciële vraag te stellen en over de geformuleerde vraag. De overige klachten in de principale beroepen verwerpt hij zonder nadere motivering.
De Stichting Polishouders Conservatrix wilde in een cassatieprocedure bij de Hoge Raad worden toegelaten als belanghebbende partij. Die cassatieprocedure gaat over een poging van Conservatrix Groep om een rechterlijke beschikking uit 2017 te herroepen. In die beschikking werd een overdrachtsplan goedgekeurd waarbij alle aandelen in de verzekeraar Conservatrix voor één euro overgingen op Trier Holding. Conservatrix Groep stelt dat De Nederlandsche Bank destijds bedrog heeft gepleegd. De rechtbank Amsterdam oordeelde eerder, in februari 2026, dat er inderdaad sprake was van bedrog door DNB, maar dat de aard van de beschikking zich toch verzet tegen herroeping. Conservatrix Groep werd daarom niet-ontvankelijk verklaard. DNB ging daartegen in cassatie. De Stichting Polishouders Conservatrix, opgericht in 2022 om de belangen van polishouders te behartigen, verzocht de Hoge Raad haar in deze cassatieprocedure toe te laten als belanghebbende. Wie niet in een eerdere instantie heeft meegedaan, mag in cassatie in beginsel niet alsnog meedoen. Een uitzondering geldt als iemand buiten zijn schuld ontbrak in de vorige procedure, bijvoorbeeld doordat hij niet was opgeroepen. De Hoge Raad oordeelt echter dat de Stichting die uitzondering niet toekomt. Als belanghebbende bij een herroepingsprocedure kan alleen worden aangemerkt wie al partij of belanghebbende was in de oorspronkelijke procedure die leidde tot de te herroepen beschikking. De beschikking waarvan herroeping wordt gevraagd dateert van 15 mei 2017. De Stichting bestond toen niet: zij werd pas op 13 maart 2022 opgericht. Al om die reden kan zij geen belanghebbende zijn in de herroepingsprocedure bij de rechtbank, en daarmee ook niet in de cassatieprocedure. De Hoge Raad wijst het verzoek van de Stichting af en veroordeelt haar in de proceskosten: € 800 voor salaris aan de kant van DNB en € 800 aan de kant van Conservatrix Groep. De hoofdzaak, het cassatieberoep van DNB, wordt voortgezet en verwezen naar 23 oktober 2026 voor het bepalen van de datum voor schriftelijke toelichtingen.
Een investeerder probeerde via een cassatieprocedure bij de Hoge Raad een eerder arrest van het gerechtshof Den Haag aan te vechten. Die zaak draaide om een geschil met Stichting WaardeVastgoed Holland V., de commanditaire vennootschap WaardeVastgoed Holland V C.V. en Orabel B.V. De rechtbank Den Haag had de zaak in 2023 in twee vonnissen behandeld. Daarna tekende de investeerder hoger beroep aan bij het gerechtshof Den Haag, dat op 1 april 2025 arrest wees. Omdat de investeerder het ook met dat arrest niet eens was, diende hij een cassatieberoep in bij de Hoge Raad. Alleen de stichting liet zich daarin verweren; de C.V. en Orabel verschenen niet in deze procedure. De Hoge Raad beoordeelde de klachten die de investeerder tegen het arrest van het hof indiende. Dat deed de Raad op een beperkte manier: wanneer de klachten geen vragen opwerpen die van belang zijn voor de eenheid of de ontwikkeling van het recht, hoeft de Hoge Raad zijn oordeel niet toe te lichten. Dat is hier het geval. De Hoge Raad stelde vast dat de klachten hoe dan ook niet tot vernietiging van het arrest kunnen leiden, maar werkte dat inhoudelijk niet verder uit. De Hoge Raad verwierp het cassatieberoep en veroordeelde de investeerder in de proceskosten. Die kosten worden aan de kant van de stichting begroot op € 905,-- aan verschotten en € 2.200,-- voor salaris, te vermeerderen met wettelijke rente als niet binnen veertien dagen wordt betaald.