Rechter: aanwijzing exameninstelling explosievenopsporing is appellabel besluit — RVS:2026:1841

Een bedrijf dat actief is in de advisering, opleiding, examinering en opsporing van explosieven verloor door nieuwe regelgeving in 2020 zijn mogelijkheid om examens af te nemen waarmee kandidaten zich kunnen registreren in het Register veilig werken met explosieve stoffen. De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wees via een stelsel van regelingen en bekendmakingen de Stichting Examinering VOMES aan als de enige exameninstelling, waardoor het bedrijf zijn positie in de markt verloor.

Het bedrijf maakte bezwaar tegen vier gepubliceerde besluiten en regelingen, maar de staatssecretaris verklaarde alle bezwaren niet-ontvankelijk. De redenering was dat het ging om algemeen verbindende voorschriften of beleidsregels waartegen geen bezwaar of beroep mogelijk is. De rechtbank Zeeland-West-Brabant volgde die redenering in 2022 en verklaarde de beroepen ongegrond. Het bedrijf ging vervolgens in hoger beroep bij de Raad van State.

De Raad van State heeft de argumenten één voor één beoordeeld. Over de Arbeidsomstandighedenregeling zelf oordeelt de Afdeling dat die terecht is aangemerkt als een algemeen verbindend voorschrift, waartegen geen bezwaar of beroep openstaat. De regeling wijst nergens expliciet een exameninstelling aan, maar verwijst slechts statisch naar het Registratieschema voor de registratie-eisen. Dat is anders dan in een eerdere uitspraak uit 1999, waarbij wél een instantie expliciet als exameninstelling was aangewezen.

Het Registratieschema en het Certificatieschema zijn weliswaar vastgesteld door Stichting VOMES, een private stichting zonder bestuursorgaanstatus, maar de Raad van State oordeelt dat de publicatie ervan in de Staatscourant door de staatssecretaris ze de status van beleidsregels geeft. De staatssecretaris draagt immers de publieke verantwoordelijkheid voor de registratie-eisen. Beleidsregels zijn echter evenmin vatbaar voor bezwaar en beroep.

Op één punt gaat de Raad van State uitdrukkelijk anders redeneren dan de rechtbank. In het Registratieschema is Stichting Examinering VOMES aangewezen als de enige exameninstelling. Nergens anders in de regelgeving is geregeld welke organisatie deze taak uitvoert. Analoog aan de uitspraak uit 1999 concludeert de Afdeling dat dit specifieke onderdeel van het Registratieschema — de aanwijzing van één organisatie als exameninstelling — moet worden aangemerkt als een beschikking in de zin van de Algemene wet bestuursrecht. Beschikkingen zijn wél vatbaar voor bezwaar en beroep. Het besluit van de staatssecretaris om het bezwaar op dit punt niet-ontvankelijk te verklaren was daardoor onvoldoende gemotiveerd en in strijd met de wet.

De Raad van State vernietigt op dit punt het besluit van 16 april 2021 wegens een motiveringsgebrek. De staatssecretaris zal alsnog inhoudelijk moeten beoordelen of het bezwaar van het bedrijf tegen de aanwijzing van Stichting Examinering VOMES als exameninstelling ontvankelijk is — waarbij ook de vraag of een eventuele termijnoverschrijding verschoonbaar is, aan de orde kan komen.